Ανακύκλωση: Η μεγάλη πρόκληση, προτάσεις και λύσεις

Ομιλία στην Ημερίδα που διοργανώνει ο ΟΔΔΥ με θέμα Ανακύκλωση: Η μεγάλη πρόκληση, προτάσεις και λύσεις

Χαιρετίζω την πρωτοβουλία του ΟΔΔΥ να διοργανώσει τη σημερινή ημερίδα για το πολύ ενδιαφέρον θέμα της ανακύκλωσης που αποτελεί όχι μόνον μία μεγάλη πρόκληση αλλά και μία μεγάλη ευκαιρία για να ανοίξει ένα ευρύτατο Forum διαλόγου έτσι ώστε η περιβαλλοντική διάσταση να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι σε όλες τις δράσεις και τις πολιτικές που σχεδιάζονται. Προς την κατεύθυνση αυτή χρειάζεται να δραστηριοποιηθούν, οι δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, οι πολίτες στην επιδίωξη περιβαλλοντικών στόχων και στην καθιέρωση νέων και βελτιωμένων μέσων για την προστασία του περιβάλλοντος και την εγγύηση της ασφάλειας και της ποιότητας της ζωής.

Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί, κυρίως στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το 5ο Κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, που για πρώτη φορά ενέταξε το ζήτημα της αειφόρου ανάπτυξης στις Κοινοτικές πολιτικές, τα πρότυπα της παραγωγής και της κατανάλωσης στις χώρες μας δεν επιτρέπουν την επίτευξη ενός καθαρού και ασφαλούς περιβάλλοντος, ούτε την προστασία των φυσικών πόρων. Και προβλέπεται ότι τα νέα περιβαλλοντικά πρότυπα δεν θα είναι σε θέση να συμβαδίσουν με την αυξανόμενη ζήτηση, π.χ. τις μεταφορές, τα καταναλωτικά αγαθά ή τον Τουρισμό. Οι προοπτικές είναι ιδιαίτερα δυσοίωνες όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος, εάν δεν αντιστραφούν οι τάσεις στους πιο ενεργοβόρους κλάδους. Ταυτόχρονα, γίνεται προφανές ότι οι ζημίες στο περιβάλλον έχουν κόστος για το κοινωνικό σύνολο και, αντιστρόφως, ότι η δράση υπέρ του περιβάλλοντος μπορεί να αποφέρει οφέλη με τη μορφή οικονομικής ανάπτυξης, απασχόλησης και ανταγωνιστικότητας.

Το μέλλον της περιβαλλοντικής πολιτικής πρέπει επομένως να τοποθετηθεί μέσα στο ευρύτερο αυτό πλαίσιο, όπου οι περιβαλλοντικοί, οι κοινωνικοί και οι οικονομικοί στόχοι επιδιώκονται με συντονισμένο τρόπο και είναι συμβατοί μεταξύ τους. Η αειφόρος ανάπτυξη, που έχει πλέον εγγραφεί ως στόχος στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα πρέπει να αποσκοπεί στην ευημερία των σημερινών και των μελλοντικών γενεών, εκφραζόμενη σε οικονομική άνθηση, κοινωνική δικαιοσύνη και ασφάλεια καθώς και σε περιβαλλοντικά πρότυπα υψηλού επιπέδου και χρηστή διαχείριση των φυσικών μας πόρων.

Καθίσταται επιτακτική ανάγκη να υιοθετήσουμε ένα 6ο Κοινοτικό πρόγραμμα δράσης που θα ανοίγει το δρόμο στα νέα περιβαλλοντικά ζητήματα, θα αναπτύσσει και θα προωθεί πρωτοβουλίες και δράσεις στον τομέα των εφαρμογών μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για την ανακύκλωση. Πρέπει να ενισχυθούν:

  • Η ένταξη του περιβαλλοντικού προβληματισμού στους τομείς της οικονομίας.
  • Η καλύτερη ενημέρωση και η συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις που αφορούν το περιβάλλον καθώς και η επέκταση της λογοδοσίας για πράξεις που ενδέχεται να βλάψουν το περιβάλλον.
  • Η αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και η πλήρης ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού κόστους με επιβάρυνση των ρυπαινόντων.

Στο πλαίσιο αυτό το 6ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον θα πρέπει να είναι ένας από τους πυλώνες μιας συνολικής στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη που θα καλύπτει περιβαλλοντικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους κατά τρόπον ώστε να αλληλοενισχύονται. Η απόδοση της χρήσης και της διαχείρισης των φυσικών πόρων πρέπει να αυξηθεί, ώστε και οι μη ανανεώσιμοι πόροι να διατηρηθούν και η ποσότητα των αποβλήτων να περιοριστεί.

Η έννοια «συντελεστής δέκα» εκφράζει την πιο μακροπρόθεσμη επιδίωξη να υποδεκαπλασιαστεί η απόλυτη χρήση πόρων στις βιομηχανικές χώρες και να υπάρξει δικαιότερη κατανομή τους. Οι έννοιες της «πράσινης» διαχείρισης, της «πράσινης» ανάπτυξης, πρέπει να ενσωματωθούν σε μία νέα προοπτική που να σέβεται και να λαμβάνει υπόψη την περιβαλλοντική διάσταση.

Αυτή η αυξημένη επίγνωση του περιβάλλοντος και, ιδίως, το ενδιαφέρον για την παροχή εγγυήσεων σχετικά με την αειφόρο ανάπτυξη σε συνδυασμό με την πιεστική ανάγκη οργάνωσης της διαχείρισης των αποβλήτων, συνεισέφεραν στην ενίσχυση της εικόνας της ανακύκλωσης ως σημαντικού αλλά και κατά προτεραιότητα μέσου για την επίτευξη των περιβαλλοντικών αυτών στόχων.

Η σημασία της βελτιώσεως της διαχείρισης των αποβλήτων, ως κορυφαίας στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη επαναλαμβάνεται τόσο στο 5ο πρόγραμμα δράσεως για το περιβάλλον όσο και στην Κοινοτική στρατηγική για τη διαχείριση των αποβλήτων.

Συγχρόνως αύξηση της ζήτησης από πλευράς της κοινωνίας για ανακυκλωμένα προϊόντα μπορεί να διευκολύνει την ανάπτυξη οικονομιών κλίμακος, κατά την παραγωγή των προϊόντων αυτών, ανοίγοντας έτσι νέες προοπτικές για την ανάπτυξη των βιομηχανιών ανακύκλωσης και, κατ΄ αυτόν τον τρόπο, για την προώθηση των δραστηριοτήτων ανακύκλωσης. Αυτό αποτελεί ένα παράδειγμα του συμπληρωματικού χαρακτήρα της βιομηχανικής ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Ως πρόταση θα μπορούσε να συζητηθεί η δημιουργία ενός Forum, με την ευρύτερη δυνατή συμμετοχή δημοσίων και ιδιωτικών παραγόντων με στόχο να θέσει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των πιθανών δράσεων και να καθορίσει τους κεντρικούς άξονες παρέμβασης που πρέπει να αναληφθούν από την βιομηχανία και από τις δημόσιες αρχές. Το Forum αυτό θα συσταθεί από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, κυρίως εταιρείες που συμμετέχουν στις διάφορες φάσεις της ανακύκλωσης, βιομηχανίες κατασκευής καταναλωτικών προϊόντων και εξοπλισμού, καθώς και αντιπροσώπους από οργανώσεις προστασίας του περιβάλλοντος και καταναλωτών.

Οι δράσεις που θα αναπτυχθούν πρέπει να επικεντρωθούν κυρίως στην ορθή λειτουργία και στη δημιουργία νέων αγορών, στη βελτίωση των οικονομικών δομών και στην καινοτομία υπό την ευρύτατη έννοια, λαμβάνοντας υπόψη δραστηριότητες που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη στον τομέα της έρευνας. Επιπλέον το Forum μπορεί να εξετάσει την οικονομική επίπτωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και των πολιτικών στην οικονομική δραστηριότητα.

Μπορεί επίσης να αξιολογήσει κατά πόσον είναι χρήσιμο και εφικτό να δημιουργηθεί πιθανό μόνιμο σώμα, ως Ελληνικό Κέντρο Ανακύκλωσης, που θα έχει ως καθήκοντα, μεταξύ άλλων, την εγγύηση της «τεχνολογικής παρακολούθησης», τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών στην ανακύκλωση, την προώθηση της καινοτομίας μέσω δικτύων και τη βελτίωση της πρόσβασης σε διάφορα άλλα Κοινοτικά μέσα, την διάδοση οικονομικών δεδομένων και πληροφοριών που δίνουν τη δυνατότητα στους φορείς να επωφεληθούν καλύτερα από τις διαστάσεις της εσωτερικής αγοράς της Ε.Ε., τηρώντας πλήρως τις κατευθυντήριες γραμμές που καθορίζονται από την πολιτική ανταγωνισμού για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την επίδοση των εταιρειών ή τις δομές της αγοράς.

Ένα θέμα που έχει ιδιαίτερη σημασία για τον ΟΔΔΥ είναι οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και που κατ΄ επέκταση ενδιαφέρουν άμεσα και τη χώρα μας, αναφορικά με τα οχήματα στο τέλος του κύκλου της ζωής τους.

Σήμερα η διαχείριση των οχημάτων στο τέλος του κύκλου της ζωής τους δεν είναι ικανοποιητική. Κατά το παρελθόν, η ύπαρξη αγορών για μεταχειρισμένα κατασκευαστικά στοιχεία και παλαιοσίδηρο καθιστούσε επικερδή την επεξεργασία των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους και την επίτευξη υψηλών βαθμών ανάκτησης των μεταλλικών τμημάτων.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η κατάσταση έχει μεταβληθεί, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης χρήσεως μη μεταλλικών τμημάτων στην κατασκευή οχημάτων, της αυξήσεως των δαπανών διάθεσης μη ανακυκλώσιμων υλικών, ιδίως επικίνδυνων αποβλήτων, και της πτώσεως των τιμών χάλυβα. Ως αποτέλεσμα, η αποδοτικότητα της ανακύκλωσης οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους είναι αβέβαιη. Τα οχήματα συχνά εξάγονται προκειμένου να διαλυθούν προς χώρες όπου οι τιμές διάθεσης είναι χαμηλότερες.

Παρόλα αυτά η επεξεργασία των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους μπορεί να αποτελέσει ισχυρή πηγή οικονομικών εσόδων, εφόσον ληφθούν κατάλληλα μέτρα, ώστε να ενθαρρύνεται η ανάπτυξη υποδομής για τη συλλογή και ανακύκλωση των μη μεταλλικών τμημάτων. Οι δαπάνες που συνεπάγεται η ανακύκλωση πλαστικών κατασκευαστικών στοιχείων, οι οποίες αποτελούν μία από τις αιτίες μειωμένων κερδών για τη βιομηχανία ανάκτησης οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους μπορούν να μειωθούν, εφόσον δημιουργηθεί η εν λόγω υποδομή και αναπτυχθούν αγορές για τη χρήση ανακυκλωμένων υλικών.

Ο ΟΔΔΥ με την μεγάλη εμπειρία που διαθέτει έχει τη δυνατότητα να συμβάλλει σημαντικά στις νέες αυτές πρωτοβουλίες και δράσεις που πρέπει να αναληφθούν όσον αφορά τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους.

Το πλαίσιο λειτουργίας αυτών των δράσεων έχει ήδη καθοριστεί στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την θέσπιση της Οδηγίας 2000/53 της 18ης Σεπτεμβρίου 2000 και πλέον θα ακολουθήσει και η εναρμόνιση της χώρας μας προς την Οδηγία αυτή στο πλαίσιο των προτάσεων που επεξεργάζεται το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.

Ο ΟΔΔΥ έχει την εμπειρία αφού ουσιαστικά ασχολείται με την ανακύκλωση του αυτοκινήτου εδώ και πάρα πολλά χρόνια και έχει δώσει λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε από την ανεξέλεγκτη κατάσταση που επικρατεί στον τομέα της διάθεσης των αυτοκινήτων που έχουν κλείσει τον κύκλο ζωής τους. Παράλληλα έχει και την οικονομική εμπειρία διαχείρισης υλικών και αυτοκινήτων με ικανοποιητικά αποτελέσματα αφού στη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών έχει προσφέρει σημαντικά έσοδα στο δημόσιο που πλησιάζουν τα 40 δισεκ. δρχ. περίπου.

Με την σημερινή ημερίδα ανοίγει το Forum συζήτησης και είμαι βέβαιος ότι οι εισηγήσεις που θα ακολουθήσουν θα δώσουν σημαντικά στοιχεία και προτάσεις που θα βοηθήσουν την όλη προσπάθεια για την άμεση αντιμετώπιση των προβλημάτων της ανακύκλωσης στο πλαίσιο της προστασίας του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης.