Αντισταθείτε στον πειρασμό του Καλού

Ο Βούλγαρος έφηβος που το 1956, όταν που τα ρωσικά τανκ εισέβαλαν στη Βουδαπέστη, ονειρευόταν κάποια άλλα τάνκ, αμερικανικά, να ‘ρθουν να ελευθερώσουν τον ίδιο και την πατρίδα του από το σοσιαλιστικό καθεστώς, δήλωσε προχθές βράδυ ενώπιον ελληνικού κοινού και μιλώντας γαλλικά: «Σήμερα σκέφτομαι πως μια τέτοια επέμβαση θα ήταν ένα τεράστιο λάθος, γιατί θα είχε προκαλέσει έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Ο Βούλγαρος έφηβος ζει, βέβαια, από το 1963 στη Γαλλία και είναι σήμερα ο διάσημος κριτικός, ιστορικός και φιλόσοφος Τσβετάν Τοντορόφ, ο συγγραφέας της «Ποιητικής», της «Κριτικής της Κριτικής» και του «Εκπατρισμένου». Οσο για την πατρίδα του, είναι κι αυτή μια ελεύθερη χώρα χωρίς να χρειαστούν αμερικανικά τανκ να παρελάσουν στη Σόφια.

Το θέμα, όμως, της στρατιωτικής επέμβασης, που τόσο επίκαιρο είναι λόγω των πρόσφατων NATΟϊκών βομβαρδισμών στη Γιουγκοσλαβία, ήταν αυτό που διάλεξε για την πρώτη ομιλία του σε ελληνικό έδαφος. Και το κοινό που κατέκλυσε το αμφιθέατρο του Γαλλικού Ινστιτούτου είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει μια καθαρή και ήρεμη πολιτική σκέψη με τον ανθρωπισμό στο επίκεντρό της.

Αντίθετος στο δόγμα της στρατιωτικής επέμβασης για λόγους υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Τοντορόφ, μία και μόνη εξαίρεση, αναγνωρίζει τη γενοκτονία. Μόνο, που, όπως είπε, στην περίπτωση της Γιουγκοσλαβίας δεν υπήρχε γενοκτονία, αλλά «ένας εμφύλιος πόλεμος με σφαγές, ασυμφιλίωτα εθνικιστικά πάθη και ένα διεφθαρμένο και ολοκληρωτικό καθεστώς».

Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι για τον Τσβετάν Τοντορόφ κάτι το απόλυτο. «Η αναρχία είναι χειρότερη από την τυραννία», είπε προκαλώντας έναν ψίθυρο στην αίθουσα. «Γιατί αντικαθιστά την τυραννία του ενός με πολλαπλές τυραννίες. Κάθε νόμος, ακόμα και ο πιο άδικος, έχει το πλεονέκτημα της σταθερότητας. Το παράδειγμα της κατάρρευσης των σοσιαλιστικών καθεστώτων είναι χαρακτηριστικό. Καταργήθηκε κάθε κρατική δομή και η πολιτική εξουσία έδωσε τη θέση της στο δίκιο των μαφιόζων και των εγκληματιών».

Δεν έγινε, βέβαια, ξαφνικά ο Τοντορόφ οπαδός του ολοκληρωτισμού. Την υποκρισία που κρύβεται πίσω από τις στρατιωτικές εκστρατείες για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων ήθελε να αποδείξει.

Στην άποψη που έχει εκφραστεί από τον Κλίντον και τον Κόφι Ανάν μέχρι τον Χάβελ, ότι η επέμβαση στη Γιουγκοσλαβία ήταν ο «πρώτος ηθικός πόλεμος στην Iστορία της ανθρωπότητας», ο Βούλγαρος φιλόσοφος αντέτεινε την ίδια την Ιστορία.

Θύμισε τις στρατιωτικές εκστρατείες που έχουν γίνει στο όνομα της «υπεροχής της χριστιανικής θρησκείας» (Σταυροφορίες 11ου- 13ου αιώνα), στο όνομα της υπεροχής του «κοσμικού ευρωπαϊκού πολιτισμού της προόδου, της βιομηχανίας, της υγιεινής και των ανθρώπινων δικαιωμάτων» (νέο κύμα αποικιοκρατίας το 19ο και αρχές του 20ού αιώνα), στο όνομα της σοσιαλιστικής «ειρήνης και ευτυχίας».

Κι αφού απέρριψε την άποψη του Κοντορσέ ότι «ένας καλός νόμος είναι καλός για όλους», κι αφού θύμισε τους φόβους του Σαρλ Πεγκί ότι η διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου περιέχει αρκετές δικαιολογίες για να κάνουμε ένα συνεχή πόλεμο εναντίον όλων, ο Τσβετάν Τοντορόφ συντάχθηκε ολόψυχα με το πλουραλιστικό ιδεώδες του Μοντεσκιέ.

«Οι 100 θρησκείες που μοιράζονται τον κόσμο αξίζουν περισσότερο από τη μία, κι ας είναι η καλύτερη. Γιατί θα κινδύνευε να γίνει καταπιεστική», πιστεύουν οι δύο ανθρωπιστές, ο Γάλλος του 18ου αιώνα και ο Βούλγαρος του 21ου.

«Η άποψη ότι μπορούμε να εξαφανίσουμε την αδικία και την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων από προσώπου γης και να εγκαταστήσουμε μια νέα παγκόσμια τάξη χωρίς πολέμους και βία συναντά τις ολοκληρωτικές ουτοπίες, που πιστεύουν στον Παράδεισο επί της Γης. Η άποψη αυτή υπονοεί ότι εμείς είμαστε οι ενσαρκωτές του Καλού, όπως ακριβώς πίστευαν οι άνθρωποι την εποχή των θρησκευτικών πολέμων. Αυτοί, όμως, σταμάτησαν από τη στιγμή που έγινε ανθρώπινη συνείδηση ότι πολλές απόψεις για το Καλό μπορούν να συνυπάρχουν. Και από την άλλη, το Κακό δεν είναι ένα ατυχές συμβάν της Iστορίας της ανθρωπότητας, από το οποίο μπορούμε να απαλλαγούμε. Είναι συνδεδεμένο με την ανθρώπινη φύση, για να το εξαλείψουμε θα πρέπει να αλλάξουμε το ίδιο το ανθρώπινο είδος».

Οι άνθρωποι, τελικά, σύμφωνα με το σπουδαίο Βούλγαρο ομιλητή, «οφείλουμε να αντιστεκόμαστε στο Κακό, χωρίς να υποκύπτουμε στον πειρασμό του Καλού».Υπάρχουν κι άλλες εναλλακτικές λύσεις πλην της «αδιαφορίας» και των «βομβαρδισμών» -οι οικονομικές πιέσεις, οι διπλωματικές επεμβάσεις, η πολιτική προπαγάνδα.

Πάντα, όμως, μην το ξεχνάμε, με την εξαίρεση των γενοκτονιών. Εκεί η στρατιωτική επέμβαση είναι δικαιολογημένη. Η πρόταση, όμως, που έκανε ο επιφανής φιλοξενούμενος των εκδόσεων «Πόλις» και του Γαλλικού Ινστιτούτου, ήταν η παράκαμψη του προβληματικού ΟΗΕ και η ανάληψη ευθύνης από τις γειτονικές χώρες, κάτι που τελικά έγινε στις γενοκτονίες στην Καμπότζη (βιετναμικός στρατός) και στη Ρουάντα (Front Patriotique Rouandais).

Ακόμη, όμως, κι αν η πρόταση του Τοντορόφ είναι αδόκιμη, σημασία έχει η ορθότητα της εκκίνησής της: «Η έννοια της παγκόσμιας δικαιοσύνης ανοίγει το δρόμο στο παγκόσμιο κράτος, στην παγκόσμια αστυνομία. Η οικονομική, όμως, παγκοσμιοποίηση, την οποία ζούμε, δεν πρέπει να ακολουθηθεί από μια πολιτική παγκοσμιοποίηση. Η ύπαρξη πολλών ομάδων κρατών είναι πιο επωφελής για την ειρήνη από την αποκλειστική κυριαρχία μιας δύναμης, που είναι ο χωροφύλακας του κόσμου και επιβάλλει τη θέλησή του σε όλους».

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας