ΕΡΕΥΝΑ ΕΚΚΕ σε μαθητές, γονείς και καθηγητές

EPEYNA σε 54 σχολεία, μαθητές, καθηγητές και γονείς: Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια πρωταθλητές, αλλά και «αισθάνομαι ότι ζω σε μια ζούγκλα»

Zήτω στο χθες και το παρόν ζοφερό…

«Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια»: αυτές οι αξίες φαίνεται να διαπνέουν ακόμη σήμερα τους μαθητές, τους καθηγητές, αλλά και τους γονείς τους, σύμφωνα με την έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών «Εθνος και δημοκρατία στην ελληνική εκπαίδευση», που εκπονήθηκε για λογαριασμό του υπουργείου Παιδείας και παρουσιάστηκε χθες.

Στο προσκήνιο λοιπόν οι παραδοσιακές αξίες με τάσεις εθνοκεντρισμού και ξενοφοβίας, ενώ στον αντίποδά τους, και σαφώς υποβαθμισμένες, στέκονται οι άλλες αρχές, αυτές της νεωτερικότητας, που αφορούν την ανοχή του άλλου, την καλλιέργεια ανεξάρτητου πνεύματος, ακόμη και το ενδιαφέρον για τα κοινά και την αλληλεγγύη, παρά το γεγονός ότι εκθειάζονται αξίες όπως η δημοκρατία, αλλά με έναν αφηρημένο τρόπο.

Ισως μια ερμηνεία για το γεγονός αυτό αποτελεί η δυσπιστία που εκφράζεται προς την πολιτική, ως οργάνωση αρχών και αξιών, αφήνοντας έτσι ανοιχτό το πεδίο προς λιγότερο ορθολογικές προσεγγίσεις στη ζωή που αγγίζουν τη θρησκοληψία. Aξιοσημείωτο είναι ότι η έρευνα πραγματοποιήθηκε στον απόηχο των μεγάλων μαθητικών κινητοποιήσεων και μεσούσης της NATΟϊκής επίθεσης στη Γιουγκοσλαβία.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας:

  • Θεωρούν αρκετά έως πολύ σημαντικά για τη ζωή τους στη συντριπτική τους πλειοψηφία τόσο οι μαθητές όσο και οι καθηγητές και οι γονείς την οικογένεια (σε ποσοστά που αγγίζουν την καθολικότητα του 99%), τους φίλους και τη δημοκρατία (πλην των μαθητών του Γυμνασίου στους οποίους αυτή η επιλογή έρχεται τέταρτη), ενώ η πολιτική είναι ουραγός στις προτιμήσεις όλων των ομάδων πλην των καθηγητών.
  • Ως προς τις αξίες που είναι σημαντικές για να διαδοθούν στην κοινωνία οι περισσότεροι μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου ιεραρχούν τη δημοκρατικότητα, τους καλούς τρόπους συμπεριφοράς και τη θρησκευτική πίστη. Οι γονείς, τους καλούς τρόπους, την υπευθυνότητα και τη δημοκρατικότητα, ενώ οι καθηγητές τη δημοκρατικότητα, την υπευθυνότητα και την ανοχή και το σεβασμό για τους άλλους. Αξιοσημείωτο είναι πως η ανιδιοτέλεια και το ενδιαφέρον για τα κοινά είναι τελευταία στις προτιμήσεις όλων των ομάδων πλην των καθηγητών.
  • Σε μεγαλύτερο βαθμό όλες οι ομάδες, πλην των μαθητών του Λυκείου, θεωρούν πως το σχολείο πρέπει να προσανατολίζει τους μαθητές στις παραδοσιακές αξίες (πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια) σε αντίθεση με την καλλιέργεια της ελευθερίας των μαθητών να προσανατολίζονται σε όποιες αξίες θέλουν. Ακόμη υπερτερεί σε όλες τις ομάδες η άποψη πως το σχολείο οφείλει να καλλιεργεί αντιλήψεις για το κοινό καλό και τη συνεργασία των ανθρώπων.
  • Σε ό,τι αφορά όμως το ζήτημα της θρησκείας διαδεδομένο είναι το στερεότυπο πως το σχολείο πρέπει να τονίζει την αξία της ορθοδοξίας σε αντίθεση με πιο ανεξίθρησκες απόψεις που υποσκελίζονται. Ακόμη στην πλειοψηφία τους επιθυμούν όλες οι ομάδες την παρέμβαση της Εκκλησίας σε ζητήματα όπως η ανεργία (σε ποσοστά της τάξης του 80%), η οικογένεια (σε ποσοστά από 71-78%) και η εκπαίδευση.
  • Μόνον ο ένας στους τρεις μαθητές συμφωνούν πως πρέπει να υπάρχουν αρχηγοί και ιεραρχία σε αντίθεση με τους ενήλικους (γονείς και καθηγητές) που πρεσβεύουν κάτι τέτοιο στην πλειοψηφία τους (σε ποσοστά άνω του 75%). Στην πλειοψηφία τους όλες οι ομάδες, ωστόσο, συμφωνούν πως το σχολείο πρέπει να διδάσκει την πειθαρχία και τη σκληρή προσπάθεια. Αξιοσημείωτο είναι πως οι απόψεις αυτές εκφέρονται ένα μήνα μετά τη λήξη των μακροχρόνιων σχολικών κινητοποιήσεων της εποχής.
  • Σε μεγάλο βαθμό όλες οι ομάδες βιώνουν μια κοινωνική αποξένωση και αισθάνονται πως ζουν σε ένα εχθρικό περιβάλλον, έχουν ωστόσο πίστη στις δυνάμεις τους και στο γεγονός ότι μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα προς το καλύτερο με ατομικιστικό τρόπο.
  • Η ισονομία φαίνεται να είναι η σχετιζόμενη με τη δημοκρατία αρχή που οι περισσότεροι από όλες τις ομάδες ασπάζονται, μαζί με τη φροντίδα για την υγεία και την κοινωνική ασφάλιση όλων. Οι μαθητές Γυμνασίου ξεχωρίζουν την ελεύθερη επιλογή θρησκείας, οι λυκειόπαιδες την προστασία της ατομικής ιδιοκτησίας, ενώ οι ενήλικοι την εξασφάλιση δουλειάς σε όλους. Ας σημειωθεί ωστόσο ότι μια αξιόλογη μερίδα μαθητών της τάξης του 16-17% είναι δεκτική σε μια υπό όρους αυταρχική μορφή διακυβέρνησης.
  • Ελάχιστο έως καθόλου ενδιαφέρον για την πολιτική δείχνει το 65-67% των μαθητών, το 35,8% των καθηγητών και οι περισσότεροι από τους μισούς γονείς (53,5%). Σε μεγάλα ποσοστά όλες οι ομάδες απαξιώνουν τους πολιτικούς και είναι δύσπιστοι απέναντί τους, ενώ στην πλειοψηφία τους πλην των καθηγητών οι ομάδες καταλαμβάνουν τους υψηλούς δείκτες πολιτικής αλλοτρίωσης.
  • Ο στρατός, η Eκκλησία και τα δικαστήρια εναλλάσσονται στις προτιμήσεις όλων των ομάδων στο σχετικό με την εμπιστοσύνη στους θεσμούς ερώτημα, ενώ της λιγότερης εμπιστοσύνης χαίρει η τηλεόραση για όλες τις ομάδες. Απαξιωτική θέση κατέχει επίσης η Βουλή για τους μαθητές αλλά και για τους γονείς.
  • Εκδηλος και σε υψηλά ποσοστά εμφανίζεται ο εθνοκεντρισμός ανάμεσα στους μαθητές σε βαθμό προγονοπληξίας.
  • Μπορεί σε μεγάλο βαθμό όλες οι ομάδες να πιστεύουν πως οι ξένοι που ζουν στη χώρα μας πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα με εμάς, ωστόσο, σε μεγάλα ποσοστά (από 70-92%) πιστεύουν πως οι ξένοι αυξάνουν την ανεργία κι ακόμη πως αλλοιώνουν την εθνική μας ομοιογένεια και κατεβάζουν το επίπεδο της γειτονιάς όταν σε αυτήν ζουν συγκεντρωμένοι. Μόνο ο ένας στους πέντε από όλες τις ομάδες μπορεί να χαρακτηριστεί ξενόφοβοι. Οι καθηγητές διαφοροποιούνται εμφανιζόμενοι περισσότερο ανεκτικοί, ωστόσο, μεγάλο ποσοστό τους υιοθετεί σαφή έως σκληρά ξενόφοβα στερεότυπα (εθνική ομοιογένεια/ξένοι και υποβιβασμός επιπέδου γειτονιάς). Παρ’ όλα αυτά σχεδόν στην πλειοψηφία τους όλοι ανεξαιρέτως θεωρούν την παρουσία των οικονομικών προσφύγων από τα Βαλκάνια ή τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ως κάτι μάλλον κακό έως κακό για το μέλλον της χώρας, παρά το γεγονός ότι πάλι στην πλειοψηφία τους όλες οι ομάδες θεωρούν πως τα άτομα αυτά πρέπει να γίνονται δεκτά αλλά με περιορισμούς.
  • Επιλεκτικές είναι και οι συμπάθειές τους απέναντι σε λαούς και ομάδες: περισσότερο προσφιλείς είναι οι Σέρβοι και οι Ρώσοι («ομόδοξοι»;), ενώ στον αντίποδα των λιγότερο δημοφιλών ομάδων βρίσκονται οι «ξυπόλητοι»: οι Τούρκοι, οι Αλβανοί και… οι Αμερικανοί (κάτι που ίσως ερμηνεύεται από την εποχή διεξαγωγής της έρευνας που συνέπεσε με τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία).

Πώς ερμηνεύουν όμως αυτά τα ευρήματα οι επιστήμονες που μίλησαν σε σχετική με τα θέματα αυτά ημερίδα που οργάνωσε χθες η Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης, υπό την προεδρία του πανεπιστημιακού Αλ. Ρήγου;

Κοινός τόπος για όλους τους ομιλητές ήταν η ανάδυση μιας προβληματικής κατάστασης σε βασικά πρότυπα της πολιτικής κοινωνικοποίησης, μια προσκόλληση σε παραδοσιακά στερεότυπα που αντιπαραθέτει τον πολιτισμικό ορίζοντα με την πολιτική-νεωτερική θεμελίωση αξιών, ιδεών και συμβόλων, κάτι που ο Δημήτρης Χαραλάμπης (Πανεπιστήμιο Αθηνών) απέδωσε στην ιδιαιτερότητα της σύγχρονης Eλληνικής Iστορίας ώς τη θεμελίωση του ελληνικού κράτους, υπό το βάρος του μύθου του ομογενοποιημένου έθνους και της απομόνωσής του από τις υπόλοιπες χώρες της Δυτικής Ευρώπης για γεωπολιτικούς λόγους. Κύριο σημείο της ομιλίας του ήταν πως δεν συγκροτήθηκε ποτέ στην Ελλάδα πολιτική έννοια του λαού παρά μόνον πολιτισμική εκδοχή του.

Στη ριζική δυσπιστία και τον κυνισμό απέναντι στην πολιτική στάθηκε ο Παναγιώτης Καφετζής (ΕΚΚΕ), και ιδιαίτερα στο αρνητικό πρότυπο στάσεων που αναδείχθηκε στο ζήτημα εμπιστοσύνης σε θεσμούς: «H Βουλή, ο Τύπος και η τηλεόραση περιβάλλονται από μια εκτεταμένη δυσπιστία, ενώ αντίθετα ισχυρή εμπιστοσύνη και προσήλωση γνωρίζουν πρωτίστως χώροι που βρίσκονται εκτός των διαδικασιών εκείνων της πολιτικής που ενεργοποιούν την εκκοσμικευμένη και ορθολογική δημοκρατική αρχή νομιμοποίησης και δίνουν υπόσταση στην ιδιότητα του πολίτη. Είναι αυτονόητες οι συνέπειες αυτού του πολιτικού αρνητισμού στους αυριανούς ενήλικους πολίτες, συνέπειες που δεν περιορίζονται στο ζήτημα της ποιότητας της πολιτικής και της δημοκρατίας. Πόσο μάλλον που η αποξενωτική και κυνική στάση απέναντι στο πολιτικό πεδίο συσχετίζεται, στα ευρήματα της έρευνας, με την αίσθηση αποξένωσης από την κοινωνία, καθώς και με τη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς».

Το βαθμό εθνοκεντρισμού των μαθητών σε σχέση με το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων Iστορίας, που τουλάχιστον αυτά που έχουν εκδοθεί στη δεκαετία του 1980 περιέχουν διαφορετικές πολιτικές αξίες, συνέκρινε η Χριστίνα Κουλούρη (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο) και αποφάνθηκε συμπερασματικά πως αυτές οι τάσεις «ταιριάζουν όμως με εγχειρίδια που εκδόθηκαν μέσα στη δεκαετία του 1990 μετά την κρίση στο Μακεδονικό και την εισροή μεγάλου αριθμού οικονομικών μεταναστών από τις ανατολικές και βαλκανικές χώρες».

«Ελλειμμα εκκοσμίκευσης» και προσκόλληση σε εθνικιστικά στερεότυπα που παραπέμπουν στο αιώνιο χθες της φυλής και αναδεικνύουν την κρατοκεντρική θρησκεία και το πατερναλιστικό κράτος διαπίστωσε ο Νίκος Δεμερτζής (Πανεπιστήμιο Αθηνών) ανάγοντας το θέμα όχι στην πολυπολιτισμικότητα αλλά στην ανάγκη της διαπολιτισμικής συνύπαρξης, στην καθιέρωση μιας δημόσιας πολιτικής ταυτότητας διάφορης από την πολιτισμική.

Μέγας απών από την εκδήλωση ο υπουργός Παιδείας, παραλήπτης αυτής της έρευνας, η οποία ανοίγει ένα μεγάλο λογαριασμό για την πολιτική του υπουργείου Παιδείας στα κρίσιμα ζητήματα των αξιών και των ιδεών, που πρέπει να εισαχθούν επιτέλους στο χώρο της εκπαίδευσης, αν θέλουμε να έχουμε στο μέλλον ένα σώμα ελεύθερων πολιτών και όχι φοβικών υπηκόων.

Προηγούμενο άρθροΕγραψε Ιστορία!
Επόμενο άρθροΠολιτική ενοποίηση ζητάει ο Kαραμανλής στη Nίκαια
Avatar
Κατά γενική ομολογία θεωρούμε ξεγραμμένος ή πιο σωστά αποτυχημένος. Αφού σας συστήθηκα, πάμε παρακάτω. Για εμένα δεν υπάρχουν διλήμματα, γιατί ξέρω τι θέλω και τι αναζητώ στη ζωή μου. Από μικρός έπαψα να συμβιβάζομαι και άρχισα να αγωνίζομαι. Το Μοναδικό μου εργαλείο είναι το γράψιμο και η ουδέτερη σκέψη μου.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας