Πεθαίνουν από AIDS και δεν ξέρουν τι είναι

Στα Ζαμπιανά, και στις δύο επικρατέστερες διαλέκτους, υπάρχει μια λέξη για το σήμερα και μία για το «μη σήμερα». Το «μη σήμερα», η άλλη μέρα, είτε είναι αύριο αυτή είτε χθες δεν φαίνεται να έχει και πολλή σημασία. Κάτι που αμυδρά αφήνει να διαφανεί η νοοτροπία που πλαισιώνει αυτούς τους ανθρώπους όπου, ο χρόνος, όπως και τόσα πράγματα, είναι σχετικός.

Το Κάπιρι Μ’ Πόσι και η σαβάνα που το περικλείει βρίσκονται 250 χιλιόμετρα βορειότερα από την πρωτεύουσα Λουζάκα, στο κέντρο της Ζάμπιας. Εκεί βρεθήκαμε για μία βδομάδα, μάρτυρες της αποστολής που οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα Ελλάδος έχουν εγκαταστήσει τον τελευταίο χρόνο, λόγω των αυξημένων κρουσμάτων AIDS που έχουν λάβει διαστάσεις πανδημίας. Ο ένας στους τέσσερις κατοίκους υπολογίζεται ότι είναι φορέας του ιού. Κι αυτό γιατί στο Κάπιρι περνάνε οι κύριοι οδικοί και σιδηροδρομικοί άξονες που διασχίζουν την επαρχία, με κατεύθυνση τις γειτονικές χώρες, οπότε συγκεντρώνεται ο πληθυσμός που εν δυνάμει μπορεί να μεταδώσει τον ιό: οδηγοί και «εργαζόμενες στο εμπορικό σεξ», όπως αποκαλούν τα μέλη της αποστολής τις πόρνες.

Τα στοιχεία είναι συντριπτικά, αλλά η καθημερινή πραγματικότητα σε συνθλίβει. Ο Μόργκαν, ο οδηγός μας, που δεν είναι ούτε 30 χρόνων, ζητεί στη μέση της διαδρομής να κάνουμε μια στάση. Νιώθει κουρασμένος. Κατεβαίνει από το αυτοκίνητο για να ξεμουδιάσει λίγο. Κινείται αργά, πίνει λίγο νερό, δείχνει ζαλισμένος. Είναι άρρωστος πλέον από AIDS, έχει πυρετό και θα τον ξαναβλέπαμε ύστερα από δύο μέρες.

«Τούτο το μήνα χάσαμε τρία μέλη από το τοπικό προσωπικό από AIDS», μας λέει η Ιζαμπέλ, η Nιγηριανή γιατρός που συμμετέχει στην αποστολή. «Μερικές φορές η αποστολή υπολειτουργεί για μέρες, καθώς τυχαίνει τα μέλη της που είναι από τη Ζάμπια να χάσουν κάποιο δικό τους. Και να πρέπει να τηρήσουν τα τελετουργικά της ταφής τους». Αιτία θανάτου, εννοείται, το AIDS. Στην τρίτη χώρα στον κόσμο σε ρυθμό διάδοσης, ο μέσος προσδοκώμενος όρος ζωής έπεσε από τα 48 χρόνια στα 37.

Στα βάθη της σαβάνας, εκεί όπου τα παιδιά έβλεπαν λευκό για πρώτη φορά και έβαζαν τα κλάματα και οι μεγαλύτεροι έβαζαν τα γέλια αντικρίζοντάς μας, πήγαμε γιατί ξέσπασε επιδημία ιλαράς -κάτι που στο δικό μας κόσμο εδώ και σχεδόν μια γενιά έχει αντιμετωπιστεί. Η αποστολή έπρεπε να εμβολιάσει τα παιδιά, καθώς αυτή η επείγουσα ανάγκη μετέτρεψε για λίγο καιρό το πρόγραμμά της. Ηταν μόνον εκεί που είδαμε ηλικιωμένους ανθρώπους…

Μερικά βράδια τα μέλη της αποστολής οργανώνουν «βραδιές προφυλακτικού»: επισκέπτονται τα τοπικά μπαρ, όπου όλοι πίνουν μια καλαμποκένια εκδοχή αυτοσχέδιας μπίρας σε «δόσεις» λίτρου, το «τσιμπούκου», και μέσα από δρώμενα, όπως είναι ο προσφιλής τρόπος μάθησης, τους δείχνουν πώς χρησιμοποιείται το προφυλακτικό και συζητούν για το AIDS.

Την παρέα απαρτίζουν δέκα νέοι μέχρι 25 χρόνων. Κανείς δεν γνωρίζει τι είναι το AIDS. Κι ας ήξεραν κάποιον που πέθανε από αυτό. Νομίζουν ότι είναι το τελικό στάδιο κάποιας από τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες. Οσο για τη σχέση τους με το προφυλακτικό;

Aγνωστα τα προφυλακτικά

Ενας άνδρας εξηγεί πώς το χρησιμοποιούν και καταλήγει πώς μετά το τυλίγουν, το πετούν στην τουαλέτα και τραβάνε το καζανάκι. Η Εντα, μια νοσηλεύτρια μέλος της αποστολής, είναι έτοιμη να βάλει τα γέλια. Οταν έρχεται η ώρα της εφαρμογής, να βάλει το προφυλακτικό σε ένα μπουκάλι, γίνεται φανερό πως δεν ξέρει να το χρησιμοποιεί. «Αυτός είναι δάσκαλος, μορφωμένος», μας εξήγησε αργότερα η Εντα. «Ομως είχε διαβάσει τις οδηγίες σε δυτικά προφυλακτικά, γιατί οι περισσότεροι δεν έχουν τουαλέτες για να πετάξουν τα προφυλακτικά και να τραβήξουν το καζανάκι…». Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως στα ζαμπιανά προφυλακτικά, τα «μάξιμουμ», οι οδηγίες χρήσης καταλήγουν: «Mετά το πετάτε σε έναν λάκκο με πίσσα ή το θάβετε ή το πετάτε στην τουαλέτα».

Οι ιστορίες που σου διηγούνται για να απαντήσουν στην απογοήτευσή σου θα μπορούσαν να ήταν ανέκδοτα. Είναι αληθινές. Οπως τότε που τους μάθαιναν να βάζουν το προφυλακτικό χρησιμοποιώντας ένα κομμάτι ξύλο και την επομένη είδαν όλα τα προφυλακτικά που τους είχαν μοιράσει να είναι φορεμένα στα κλαριά των δένδρων, νομίζοντας ότι έτσι θα προστατευτούν από το AIDS. Ή όταν σε ένα χωριό πίστευαν πώς κολλάς αν ονειρευτείς κάποιον που έχει AIDS. Το είχε πει ο μάγος. «Κάνετε παιδί όταν ονειρεύεστε έναν άντρα; Οχι. Ετσι και με το AIDS» ήταν το παράδειγμα που τους μετέπεισε.

Η Εντα είναι ένα υπερδραστήριο πλάσμα, που ήρθε πριν από δέκα χρόνια στην Ελλάδα από την Αλβανία και τελείωσε μαία, για να μπορεί να φύγει σε αποστολές με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, που ήταν το όνειρό της. Οχι μόνο δεν έχανε το κουράγιο της, αλλά εμψύχωνε και όλη την πολυεθνική «παρέα» της ελληνικής αποστολής. Ακαταπόνητη και ενθουσιώδης, αποφασισμένη να φτάσει μέχρι την άκρη της σαβάνας, για να μην αφήσει κανένα παιδάκι χωρίς εμβόλιο, καθώς η επιδημία της ιλαράς είχε ήδη προκαλέσει πάνω από 40 θανάτους, ενώ είχαν καταγραφεί περίπου 350 κρούσματα.

«Αν μπορούσες θα τους εμβολίαζες όλους» παρατηρήσαμε και μας αφόπλισε: «Mου δίνει ευχαρίστηση να δουλεύω εδώ, γιατί κάνεις κάτι για ανθρώπους που το έχουν πραγματικά ανάγκη. Προλαβαίνεις ζωές και εδώ αυτό το βλέπεις τόσο καθαρά…».

Mυρωδιά θανάτου

Κάτι που επίσης βλέπεις καθαρά -και το βλέπεις ακούσια για καιρό- είναι το πρόσωπο του θανάτου. Για τους ίδιους αυτό δεν είναι τόσο τραγικό. Αλλωστε, δείχνουν τόσο χαρούμενοι, αντιμετωπίζουν σχεδόν τα πάντα με ανεμελιά. Είναι αυτό το βλέμμα του μελλοθάνατου από AIDS, η ισχνή φιγούρα με την έντονη ματιά, που δεν εκλιπαρεί για λύπηση, ούτε αποπνέει φόβο. Δείχνει να έχει αποδεχτεί την αμετάκλητη πορεία. Είναι ατάραχος, θαρρείς πως θα αντικρίσει το θάνατο αδιάφορα. Είναι αυτό το πρόσωπο του θανάτου. Αν ο θάνατος είχε μυρωδιά, τότε ήταν αυτή που κυριαρχούσε στην απομόνωση του νοσοκομείου στο Κάπιρι, όπου νοσηλεύονταν οι μελλοθάνατοι: δυο άρρωστοι από AIDS, ένας από φυματίωση κι ένας από μηνιγγίτιδα. Εξω από το νοσοκομείο ήταν και η πρώτη φορά που είδαμε το διευθυντή αποστολών των Γιατρών Χωρίς Σύνορα Ελλάδος, Τζ. Αντύπα, να έχει χάσει την ψυχραιμία του: «Πρέπει να επισπεύσουμε την παρέμβασή μας στο νοσοκομείο και την εκπαίδευση του προσωπικού. Τα αποστειρωτικά μέσα εγγυώνται τη μετάδοση μολύνσεων λόγω αρχαιότητας, η τράπεζα αίματος είναι ένα σαραβαλιασμένο ψυγείο…».

Σε μια χώρα όπου το 85% του πληθυσμού ζει κάτω από τα όρια της φτώχειας, «όπου οι άνθρωποι έχουν περισσότερο σεξ από φαγητό», οι κύριες ασθένειες είναι κάποιες ξεχασμένες στο δυτικό κόσμο: ελονοσία, φυματίωση και φυσικά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, από τα οποία πάσχει σχεδόν ο μισός πληθυσμός, υποσιτισμός και διάρροια, καταστάσεις σχετιζόμενες με τις πενιχρές συνθήκες διαβίωσης.

Αναπόφευκτα η ιατρική παρέμβαση έχει να κάνει με την αντιμετώπιση και αυτών των παραμέτρων, «γιατί πώς να κάνεις μόνο πρόληψη και αντιμετώπιση για το AIDS όταν ο κόσμος πεθαίνει από μαλάρια», πώς να μην ασχοληθείς με την περιγεννητική φροντίδα, εκπαιδεύοντας τις παραδοσιακές ξεγεννήτρες, όταν η βρεφική θνησιμότητα φτάνει τους 109 θανάτους ανά 1.000 γεννήσεις, όταν η μητρική θνησιμότητα κυμαίνεται μεταξύ 200-800 θανάτων ανά 100.000.

Ωστόσο, το AIDS είναι αυτό που έχει αφήσει τη σκληρή του σφραγίδα στη χώρα: υπολογίζεται ότι τα ορφανά παιδιά που έχασαν τους γονείς τους από AIDS και ζουν στο δρόμο φτάνουν τις 800.000. Και δομές φροντίδας τους δεν υπάρχουν σε μια χώρα με πληθυσμό περίπου όσος της Ελλάδας.

Προηγούμενο άρθροΟι Fun Da Mental παραμένουν ανεπηρέαστοι από τις πιέσεις
Επόμενο άρθροΈρχονται παλιές αγάπες
Avatar
Κατά γενική ομολογία θεωρούμε ξεγραμμένος ή πιο σωστά αποτυχημένος. Αφού σας συστήθηκα, πάμε παρακάτω. Για εμένα δεν υπάρχουν διλήμματα, γιατί ξέρω τι θέλω και τι αναζητώ στη ζωή μου. Από μικρός έπαψα να συμβιβάζομαι και άρχισα να αγωνίζομαι. Το Μοναδικό μου εργαλείο είναι το γράψιμο και η ουδέτερη σκέψη μου.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας