Πράγα: Το Σηάτλ του τρίτου κόσμου;

Η ετήσια κοινή σύνοδος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ)και της Παγκόσμιας Τράπεζας, η οποία συμπεριλαμβάνει την συνάντηση της Ομάδας των επτά πλουσιότερων χωρών του πλανήτη (G7) βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην Πράγα και αναμένεται να ολοκληρωθεί στις 28 Σεπτεμβρίου.

Στην ατζέντα θα κυριαρχήσουν τόσο τα καυτά θέματα των ημερών όπως η ραγδαία αύξηση τις τιμές του πετρελαίου και η πτωτική πορεία του ευρώ με ότι αυτό συνεπάγεται για την παγκόσμια ανάπτυξη, όσο και το διαμφισβητούμενο θέμα της παραγραφής των χρεών των φτωχότερων κρατών του κόσμου και της ανάπτυξης του τρίτου κόσμου.

Το τελευταίο έχει πυροδοτήσει ένα κύμα μαχητικών διαδηλώσεων στην Πράγα κατά της παγκοσμιοποίησης, του ΔΝΤ και των πολυεθνικών που πρεσβεύουν άκρατο νεοφιλελευθερισμό και σκληρά μέτρα λιτότητας στους λαούς. Πολλές από τις 200 προγραμματισμένες διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις που θα κλιμακωθούν το Σάββατο, ημέρα συνάντησης των ηγετών του G7, διοργανώνονται για πρώτη φορά από τον μη κυβερνητικό οργανισμό INPEG σε μία προσπάθεια πιο οργανωμένης συγκρότησης του νέου κινήματος αμφισβήτησης.

Πρόκειται άραγε να έχουμε στην Πράγα μία επανάληψη της μάχης του Σηάτλ των ΗΠΑ που δημιούργησε ένα τόσο βαρύ και δυσμενές κλίμα για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ);

Η αιχμή του δόρατος από την οποία ξεκινά όλη η φιλολογία περί παγκοσμιοποίησης και αποκάλυψης του υποκριτικού ρόλου των διεθνών οργανισμών είναι το θέμα της παραγραφής των χρεών των φτωχότερων χωρών του πλανήτη. Οι οργανώσεις Ιωβηλαίο 2000 (Jubilee 2000, διεθνής συνασπισμός μη κυβερνητικών και εκκλησιαστικών οργανώσεων) και Οξφάμ (Oxfam, μη κυβερνητικός οργανισμός αρωγής) αναφέρουν στις εκθέσεις τους ότι τα στοιχεία από 12 υψηλά χρεωμένες φτωχές χώρες (HIPC – heavily indebted poor countries) αποκαλύπτουν ότι αυτές θα συνεχίζουν να δίνουν περισσότερα στους πιστωτές τους για αποπληρωμή των χρεών τους από όσα μπορούν να επενδύσουν σε υγεία και εκπαίδευση.

Πιο συγκεκριμένα για τη Ζάμπια, την Τανζανία, τη Σενεγάλη, τη Μαυριτανία και το Καμερούν το ποσό αποπληρωμής του χρέους τους θα ξεπεράσει τα συνολικά έξοδα που διαθέτουν για την κοινωνική πρόνοια. Στην περίπτωση της Ζάμπιας, μίας από τις πλέον πληγείσες χώρες από το Aids, το 40% των δημοσίων εσόδων θα διατεθούν στην εξυπηρέτηση του χρέους.

Όπως εξάλλου δείχνουν τα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, το 1986-1990 οι φτωχές χώρες πλήρωσαν στους πιστωτές τους 31,5 δισ. δολάρια, στα πλαίσια της μεταφοράς πόρων για άμεση εξόφληση των δανείων.

Αναγνωρίζοντας το μέγεθος του προβλήματος, το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα τον περασμένο χρόνο βελτίωσε κάποιους από τους επαχθείς όρους προς τις HIPC. Όρισε ότι η εξυπηρέτηση του χρέους μίας χώρας μπορεί να προέρχεται από μέρος των εσόδων της από τις εξαγωγές της χώρας ενώ διπλασίασε το μέγεθος των κονδυλίων της που διατίθενται για απαλλαγή από χρέη σε 28 δις. δολάρια. Στον
αντίποδα αυτών των μέτρων η Oxfam πρότεινε να υπάρξει ανώτατο όριο 10% από τα δημόσια έσοδα που πάνε στην αποπληρωμή των χρεών.

Ωστόσο το ποσό που σκοπεύουν να διαγράψουν από τα χρέη των φτωχότερων κρατών του κόσμου οι δύο οργανισμοί αντιστοιχεί μόνο στο 1/3 των οφειλόμενων. Εκπρόσωπος της Παγκόσμιας Τράπεζας ισχυρίστηκε ότι ολική παραγραφή θα είχε σαν αποτέλεσμα να περιοριστούν τα αποθέματα των οργανισμών και ότι θα πληγεί η δανειοδοτική αξιοπιστία τους. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με στοιχεία που έφεραν στο φως της δημοσιότητας οι δύο μη κυβερνητικές οργανώσεις, η Παγκόσμια Τράπεζα χρησιμοποιώντας το μισό μόνο των αποθεμάτων της (28 δισ. δολάρια) θα κάλυπτε τα χρέη της Διεθνούς Τράπεζας Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης και τα δύο τρίτα του χρέους προς τη Διεθνή Ένωση Ανάπτυξης (τμήμα της που χορηγεί χαμηλότοκα δάνεια).

Αντικρούοντας τα επιχειρήματα περί δανειοδοτικής αξιοπιστίας σαν υποκριτικά, η επικεφαλής της οργάνωσης Jubilee 2000 δηλώνει ότι όχι μόνο οι οργανώσεις αλλά και όλες οι χώρες του G7 αποδέχτηκαν ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα μπορούν να διαγράψουν το 100% των χρεών που οφείλονται από τις φτωχές χώρες. Αφού αυτές είναι που χρηματοδοτούν τους δύο οργανισμούς γιατί δεν τους λένε να κάνουν το ίδιο;

Πέραν των παραπάνω το ΔΝΤ και η ΠΤ αναμένεται να δεχθούν κριτική για το ρόλο που διαδραμάτισαν στην διάρκεια της κρίσης του 1997, 1998 καθώς σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ Λάρι Σάμμερς οι δύο οργανισμοί πρέπει να διευρύνουν το δανειοδοτικό τους ρόλο σε περιόδους οικονομικών κρίσεων, ένα ρόλο που αρνήθηκαν στο παρελθόν. Συνεχίζοντας είπε ότι πρέπει να σταματήσουν τον λεγόμενο αμυντικό δανεισμό, δηλαδή να ανανεώνουν τα χορηγούμενα δάνεια με τον όρο αποπληρωμής των προηγούμενων, όπως συνέβη στην περίπτωση της Ρωσίας.