17 νέοι νόμοι την ημέρα. Tο μυστικό της ταλαιπωρίας

17 NEΟI NΟMΟI κάθε μέρα: Tο μυστικό της ταλαιπωρίας μας. H Πολιτεία γεννά της γραφειοκρατία.

Ζητείται ευελιξία, αποτελεσματικότητα, το μέτρο της κοινής λογικής. Προσφέρεται η άγονη γραμμή των εγγράφων, των χαρτοσήμων και η καθημερινότητα σε ρυθμούς πλήρους παραλογισμού. Ο θρίαμβος του μικρού και του ασήμαντου σε πλήρη ανάπτυξη. Δεκαετίες τώρα…

Ζητείται αξιοκρατία, διαφάνεια, ανέλιξη των ικανών. Προσφέρεται βυζαντινολογία του διαδρόμου, μυστικοπάθεια των εγκυκλίων, υπηρεσιακή ανία και εν τελεί ο μπάρμπας από την Κορώνη μένει ακόμη εδώ. Δεκαετίες τώρα…

Είναι η Δημόσια Διοίκηση. Πρόβλημα γνωστό, σχεδόν αποδεκτό και εν πολλλοίς «ξεπερασμένο» στη συνείδηση του κάθε Ελληνα αφού οι ιστορίες καθημερινής τρέλας στις δημόσιες υπηρεσίες δεν προσφέρονται για εντυπωσιακή δημοσιογραφία καθώς δεν αποτελούν πια είδηση κι εφόσον η γνωστή ρήση με «τα υπουργεία σας» έχει γίνει πλέον ανέκδοτο προσφερόμενο προς τέρψη και χαλάρωση των απανταχού δεινοπαθούντων του Δημοσίου.

Τέλος, όλοι εμείς, οι πτωχοί Ελληνες πολίτες που καταβάλλουμε ήσυχα και τακτικά τον οβολόν μας κάθε χρόνο υπό μορφήν φόρου έχουμε βαρεθεί να μετράμε υπουργούς στο φωταγωγημένο κτίριο της οδού Βασιλίσσης Σοφίας που ορκίζονται να πατάξουν το τέρας της γραφειοκρατίας. Και από την άλλη έχουμε συνηθίσει στην καθημερινή βιοπάλη των δημόσιων υπηρεσιών να προσπαθούμε μέσω της τεθλασμένης οδού να φτάσουμε στο στόχο μετρώντας αρκετές φορές χρήματα κλεισμένα …αεροστεγώς στο παντοδύναμο «φακελάκι» που έχει αναδειχθεί σε κοινωνικό «μαστ» στις συναλλαγές μας με το Δημόσιο.

Πράγμα φυσικό και απολύτως εξηγήσιμο αφού η πιθανότητα να αποκαλυφθεί και κυρίως να τιμωρηθεί χάνοντας τη δουλειά του ο επίορκος υπάλληλος είναι ανάλογη με την πιθανότητα που έχει ο καθένας από εμάς να τραυματιστεί σε τροχαίο στην Eθνική…

Γραφειοκρατία, αναξιοκρατία, διαφθορά: το τρίπτυχο που κρατά δεμένη στο άρμα του αναχρονισμού τη δημόσια διοίκηση δεκαετίες τώρα. Κι ο πολίτης, που από τη θέση του θύματος οργίζεται και διαμαρτύρεται, αλλά μια άλλη στιγμή από μια άλλη θέση -αυτή του θύτη- ο ίδιος άνθρωπος φέρεται σε άλλους έτσι όπως φέρθηκαν σε εκείνον και εξοργίστηκε. Η ζωή έχει πολλές όψεις και τα θραύσματα της αλήθειας και του δίκαιου υπό εξέταση. Ο κύκλος είναι φαύλος και μέσα σε αυτόν δεν υπάρχουν αθώοι ούτε ανυποψίαστοι.

Στους γκρίζους διαδρόμους της δημόσιας διοίκησης μοιάζει να ξετυλίγεται ένα κουβάρι που κατά ένα μαγικό τρόπο σε επαναφέρει κάθε φορά στην αρχή και τυλίγεται πάλι. Μαγική εικόνα, οφθαλμαπάτη; Απλώς η κοινωνία του 2000 εν ώρα υπηρεσίας…

Τα θέματα, λοιπόν, είναι γνωστά. Τα προβλήματα υφίστανται και επιμένουν δεκαετίες τώρα. Ισως γι’ αυτό χρειάζεται ψυχραιμία, νηφάλια σκέψη και όχι κραυγές εντυπωσιασμού, εύκολες κρίσεις και ανέξοδη κριτική. Προτιμούμε, λοιπόν, αντί για τα σχόλια, τα γεγονότα, ζητούμε βοήθεια από τους αριθμούς που σχεδόν πάντα καταγράφουν ή έστω αναδεικνύουν όψεις της αλήθειας.

Εις αναζήτηση, λοιπόν, της παθογένειας της δημόσιας διοίκησης έτσι όπως οριοθετείται από τις συντεταγμένες ερευνών σε πρώτη ανάγνωση. Σε δεύτερη ανάγνωση σκηνές από μια μέρα στα γκισέ της 19ης Εφορίας Αθηνών και τις καρέκλες του ΙΚΑ στο Ν. Κόσμο.

Εν αρχή ην η γραφειοκρατία, η οποία ζει και βασιλεύει αφού δόξα τω Θεώ καθημερινά παράγονται νόμοι, υπουργικές αποφάσεις, πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, προεδρικά διατάγματα. Σύμφωνα με έρευνα-καταγραφή που έχει κάνει το υπουργείο Δημόσιας Διοίκησης την τελευταία δεκαετία έχουμε κατά μέσο όρο κάθε χρόνο 6.363 νόμους που θα πει ότι κάθε εβδομάδα παράγονται 119 νόμοι και ότι όλοι μας πολίτες και υπάλληλοι ερχόμαστε κάθε ημέρα αντιμέτωποι με 17 νέους νόμους. Αυτά χωρίς να υπολογίζονται καν οι ερμηνευτικές εγκύκλιοι που κάθε υπηρεσία που σέβεται τον εαυτό της εκδίδει αφειδώς σε κάθε υπουργείο, αμέσως μόλις ο υπουργός υπογράψει το σχετικό νόμο.

Μέσα από αυτό το πλήθος των νομοθετικών διατάξεων πώς να πλησιάσει δημόσια υπηρεσία ο ατυχής πολίτης που δεν έχει εντρυφήσει στα νομικά και πώς να εργαστούν και να εξυπηρετήσουν τους πολίτες και οι υπάλληλοι; Δεν θα έπρεπε να κάνουν άλλη δουλειά από το να διαβάζουν και να ερμηνεύουν το νομοθετικό έργο κάποιων σοφών εγκεφάλων… Πού ‘σαι καημένε Ροΐδη με τη σοφή φράση ότι στην Ελλάδα χρειαζόμαστε ένα μόνο νόμο με μια διάταξη και με ένα άρθρο: να εφαρμόζονται οι νόμοι.

Αναλυτικά την περίοδο 1987-1998 υπογράφτηκαν πάνω από 70.000 νόμοι και υπουργικές αποφάσεις. Αληθινή μάστιγα και η έκδοση των προεδρικών διαταγμάτων: το 1975 για κάθε νόμο είχαν εκδοθεί τέσσερα προεδρικά διατάγματα, το 1981 η αναλογία εκτινάχτηκε στο ένα προς δώδεκα, για να σταθεροποιηθεί το 1997 και 1998 στην αναλογία τέσσερα προεδρικά διατάγματα για κάθε νόμο.

Πρωταθλητής στην παραγωγή και κατανάλωση νομοθετικών ρυθμίσεων το υπουργείο Οικονομικών. Από το 1987 μέχρι το 1998 σύνολο 10.168 αποφάσεις. Ετήσιος «τζίρος» το 1987, 599 υπουργικές αποφάσεις, το 1998, 1.421. Τη δεύτερη θέση καταλαμβάνει το υπουργείο Yγείας και Πρόνοιας με 9.120 αποφάσεις κατά τη χρονική περίοδο 1987-1998. Ραγδαία και η αύξηση από χρόνο σε χρόνο και σε αυτό το υπουργείο 586 αποφάσεις το 1994 και 905 το 1998. Την τρίτη θέση κατέχει το υπουργείο Πολιτισμού με 1.126 αποφάσεις το 1997, έπεσε αισθητά το 1998 στις 684. Τις τελευταίες θέσεις στον κατάλογο της γραφειοκρατίας έχουν υπουργεία περιφερειακά, όπως το υπουργείο Μακεδονίας και Θράκης και το υπουργείο Αιγαίου. Ετσι δεν μπορεί κανεις να πει ότι αυτά τα υπουργεία δεν έχουν «χαρτοβασίλειο», απλώς δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή…

Η αναξιοκρατία βασιλεύει στο Δημόσιο. Μεγάλη αλήθεια χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν οι ικανοί που περιμένουν την κατάλληλη ώρα και τη μεγάλη ευκαιρία για να αποδείξουν την αξία τους. Ομως οι δυνατότητες παραμένουν μικρές, κι οι προοπτικές χωρίς προοπτική. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο νοσοκομείο «Αγια Σοφία» οι εργαζόμενοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία (οκτώ στους δέκα) θεωρούν ότι το σύστημα της υπηρεσίας δεν εξασφαλίζει αξιοκρατία και επτά στους δέκα πιστεύουν ότι οι συνάδελφοί τους έχουν τοποθετηθεί στις θέσεις «χατιρικά». Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις ένας στους δέκα πιστεύει ότι δεν υπάρχει παρέμβαση από παράγοντες εκτός διοίκησης κατά τις κρίσεις και τις επιλογές των προϊσταμένων.

Αναλυτικά οι εργαζόμενοι σε ποσοστό 50% θεωρεί ότι υπάρχει μεγάλη εξωδιοικητική παρέμβαση στις επιλογές προϊσταμένων και διευθυντών, το 27,6% ότι υπάρχει σχετική παρέμβαση και μόνον το 1,4% πιστεύει ότι δεν υπάρχει καμία εξωδιοικητική παρέμβαση. Οι εκτιμήσεις των εργαζομένων για τις σχέσεις πολιτικής και διοίκησης στο νοσοκομείο είναι ότι αυτές πρέπει να είναι απολύτως διακριτές σε ποσοστό 68,1%, σχετικά διακριτές σε ποσοστό 16,2% και αυτοί που βλέπουν αλληλεξάρτηση πολιτικής και διοίκησης αποτελούν το 11,4% του δείγματος. Tέλος, το 68% του προσωπικού απαντά θετικά στη θέσπιση δεικτών αποδοτικότητας που θα αποδείκνυε την αποτελεσματικότητα καθενός στην πράξη.

Τον περασμένο Μάιο το υπουργείο Εσωτερικών και Δημόσιας Διοίκησης πραγματοποίησε μια έρευνα σε δείγμα 700 ατόμων στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη σε τυχαία δειγματοληψία. Τα αποτελέσματα ήταν φυσικά αρνητικά για τη δημόσια διοίκηση καθώς έξι στους δέκα πολίτες δεν ήταν ικανοποιημένοι και περίπου στο ίδιο ποσοστό (57,4%) δήλωναν ότι εκείνο που τους ενοχλεί περισσότερο στις δημόσιες υπηρεσίες είναι η συμπεριφορά των υπαλλήλων. Δεύτερο σημαντικό πρόβλημα ανέφεραν τις ουρές και την καθυστέρηση που κυριαρχεί στις υπηρεσίες και τρίτο στον κατάλογο των προβλημάτων ήταν οι πολύπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες (ποσοστό 29,4%). Ανάμεσα στις υπηρεσίες περισσότερο προβληματική εμφανιζόταν η Εφορία καθώς περίπου οι μισοί (ποσοστό 45,2%) ανέφεραν τις εφορίες ως τις υπηρεσίες που τους ταλαιπωρούν περισσότερο. Στη συνέχεια οι πολίτες με ποσοστό 27,4% ψήφισαν αρνητικά το ΙΚΑ και άλλα ασφαλιστικά ταμεία. Αντίθετα αρκετές ΔΕΚΟ που τα παλαιότερα χρόνια συγκέντρωναν αρκετά παράπονα πολιτών όπως ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΥΔΑΠ εμφανιζόντουσαν στην έρευνα να έχουν καλή κατάσταση και η αξιολόγηση από τους πολίτες ήταν θετική.

Οι χώροι όπου οι πολίτες θεωρούν ότι κυριαρχεί η συναλλαγή και το «φακελάκι» δεν εκπλήσσουν κανέναν. Ψήφισαν πρώτα τα δημόσια νοσοκομεία με ποσοστό 58%, ακολουθούν η Αστυνομία με ποσοστό 51,8% και έπειτα οι εφορίες με 51,6%. Ως χώρους προνομιακής διαφθοράς οι πολίτες δεν ξέχασαν να αναφέρουν και τις κατά τόπους πολεοδομίες.

Mπορεί η δημόσια διοίκηση να ελέγξει τη δημόσια διοίκηση; Υπάρχουν οι μηχανισμοί που θα κάνουν τον έλεγχο και θα επιβάλουν τις τιμωρίες για να διορθωθεί η κατάσταση; Το Σώμα Επιθεωρητών Δημόσιας Διοίκησης μέσα στο 1998 έλεγξε 63 υποθέσεις και 55 από αυτές ολοκληρώθηκαν στον πρώτο χρόνο λειτουργίας του σώματος. Σε έξι περιπτώσεις ζητήθηκε εισαγγελικός έλεγχος. Το 1999 πραγματοποιήθηκαν 45 έλεγχοι και σε 20 από αυτούς ζητήθηκε να γίνει ένορκη διοικητική εξέταση. Η παρέμβαση του εισαγγελέα για τους ελέγχους του περσινού έτους ζητήθηκε σε έξι περιπτώσεις. Η ίδια η υπουργός Εσωτερικών Βάσω Παπανδρέου έχει δηλώσει δυσαρεστημένη για τους ρυθμούς χελώνας που υπάρχουν στην απονομή δικαίου για τα παραπτώματα στο Δημόσιο. Ο υπαλληλικός κώδικας που καταρτίστηκε επί υπουργίας Αλέκου Παπαδόπουλου προβλέπει εξπρές διαδικασίες και σαφείς προθεσμίες μέσα στις οποίες αρχίζει και ολοκληρώνεται ο πειθαρχικός έλεγχος. Επιπροσθέτως πριν από λίγο καιρό συστάθηκε το Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο που έχει στόχο να παρακολουθεί και να συντονίζει τις διαδικασίες ελέγχου. Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα η κ. Παπανδρέου έδωσε στη δημοσιότητα τον κώδικα δεοντολογίας για τους δημοσίους υπαλλήλους. Μένει όλα αυτά να εφαρμοστούν και πάνω από όλα να δικαιωθούν στην πράξη.

Aύριο. Tο ανθρώπινο δυναμικό στο μικροσκόπιο. Συνεντεύξεις. Συνήγορος του πολίτη. Δημόσιες υπηρεσίες με άλλο πρόσωπο.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας