Alexander Pokryshkin: Κορυφαίος Σοβιετικός πιλότος στον Β’ ΠΠ

Alexander Pokryshkin: Κορυφαίος Σοβιετικός πιλότος στον Β' ΠΠ

Ο Alexander Ivanovich Pokryshkin (ρώσικα: Алекса́ндр Ива́нович Покры́шкин και στα ελληνικά Aλεξάντρ Ιβάνοβιτς Ποκρύσκιν) ήταν ένας από τους κορυφαίους Σοβιετικούς πιλότους δίωξης κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Συμμετείχε σε 650 αποστολές και ενεπλάκη σε 156 αερομαχίες σημειώνοντας 59 επιβεβαιωμένες καταρρίψεις, τουλάχιστον 13 πιθανές και έξι κοινές. Ηταν ο δεύτερος Σοβιετικός πιλότος με τον μεγαλύτερο αριθμό καταρρίψεων μετά τον Ιβάν Κοζεντούμπ. Οι Γερμανοί αντίπαλοί του τον είχαν ονομάσει «Ο Κόκκινος διάβολος». Ο Ποκρύσκιν διακρίθηκε ως ικανός διοικητής, αξιόλογος εκπαιδευτής και κυρίως για τον καθοριστικό του ρόλο στη διαμόρφωση των τακτικών αναχαίτισης της μεταπολεμικής σοβιετικής αεροπορίας.

Στις 6 Μαρτίου 1913 γεννήθηκε στο Νοβοσιμπίρσκ της Ρωσίας ο Alexander Pokryshkin, ο οποίος έμελλε να είναι ο δεύτερος από πλευράς καταρρίψεων πιλότος των Συμμάχων κατά τη διάρκεια του Β’ΠΠ. Ο μικρός Σάσα (έτσι ήταν το υποκοριστικό του) ήταν ένα έξυπνο και ανήσυχο παιδί, γοητευμένο από τις πτήσεις. Σε ηλικία 20 ετών μαθήτευσε σε σχολή μηχανικών αεροσκαφών στο Περμ και τρία χρόνια αργότερα τοποθετήθηκε στο 55ο Αεροπορικό Σύνταγμα (55 ΙΑP) της Σοβιετικής Ερυθράς Αεροπορίας Στρατού.

Μετά από επανειλημμένες αιτήσεις του πέτυχε να γίνει δεκτός στη Σχολή Αεροπορίας στην πόλη Κάτσα, από όπου απεφοίτησε το 1939 λαμβάνοντας δίπλωμα πιλότου. Ως ανθυπολοχαγός και υποδιοικητής μοίρας τοποθετήθηκε πάλι στο 55ο Αεροπορικό Σύνταγμα που στάθμευε στο Μπέλτσυ της Μολδαβίας, στα σύνορα Ρουμανίας-ΕΣΣΔ.

Ο διοικητής του Συντάγματος, ταγματάρχης Ιβάνωφ, είχε διατάξει τους πιλότους του να περιπολούν στον εναέριο χώρο πάνω από τα σύνορα με εντολή να αναχαιτίζουν εχθρικά αναγνωριστικά (κυρίως γερμανικά), τα οποία από τα τέλη του 1940 εμφανίζονταν όλο και συχνότερα στους αιθέρες της Σοβιετικής Ενωσης.

Ο νεαρός Σάσα επιθυμούσε να στέκεται τις πρώτες πρωινές ώρες στον διάδρομο αναπνέοντας τη μυρωδιά που ανέδιδε το χορτάρι της στέπας και εκείνη μυρωδιά από τα καύσιμα των αεροσκαφών Polikarpov I-16, τα οποία ανεφοδιάζονταν πριν από την έξοδό τους. Στο προσκέφαλό του ο νεαρός ανθυπολοχαγός είχε το βιβλίο του κορυφαίου Γάλλου άσσου του Α’ΠΠ Ρενέ Φονκ, που είχε τον τίτλο «Οι αγώνες μου».

Διψούσε για μάθηση και για αφομοίωση των διδαγμάτων άλλων πιλότων δίωξης οι οποίοι ήταν ήδη διάσημοι. Αντιλαμβανόταν ότι για να γίνει κάποιος καλός πιλότος δίωξης χρειαζόταν μια μακρά, επίπονη διαδικασία η οποία περιελάμβανε την άρτια θεωρητική και πρακτική κατάρτιση και τον πειραματισμό σε νέες τακτικές αναχαίτισης.

Τον Απρίλιο του 1941 τα σύννεφα του πολέμου πλησίαζαν τη Σοβιετική Ενωση. Οι στρατιές του Χίτλερ κατέλαβαν τη Γιουγκοσλαβία. Στα μέσα Απριλίου μερικά βομβαρδιστικά της Βασιλικής Γιουγκοσλαβικής Αεροπορίας, που μετέφεραν πτεράρχους και άλλα υψηλόβαθμα στελέχη της Γιουγκοσλαβικής Αεροπορίας, προσγειώθηκαν στο σοβιετικό αεροδρόμιο του Μπέλτσυ. Λίγο πριν από την κατάρρευση της χώρας τους οι Γιουγκοσλάβοι αξιωματούχοι κατέφυγαν στη σύμμαχο Σοβιετική Ενωση, επειδή δεν ανέχονταν την υποδούλωσή τους στους Γερμανούς.

Οι νεαροί Σοβιετικοί πιλότοι δίωξης άκουσαν με ανησυχία τη διήγηση των Γιουγκοσλάβων συναδέλφων τους για την κατάληψη της χώρας τους από τους Γερμανούς. Το ερώτημα που υπήρχε στο μυαλό όλων ήταν κατά πόσον η Ερυθρά Αεροπορία διέθετε τα κατάλληλα αεροσκάφη και, κυρίως, αν είχε υιοθετήσει τις ενδεδειγμένες τακτικές αναχαίτισης για την περίπτωση που θα εκδηλωνόταν γερμανική επίθεση κατά της Σοβιετικής Ενωσης. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό θα δινόταν με δραματικό τρόπο στις 22 Ιουνίου 1941, ημέρα έναρξης της επιχείρησης «Μπαρμπαρόσα».

Διάρθρωση – Υλικές και ηθικές αμοιβές – Τακτικές της Σοβιετικής αεροπορίας κατά τον Β’ ΠΠ

Από το 1935 η σοβιετική αεροπορία διακρινόταν στην Αεροπορία Στρατού (VVSKA) και στην Αεροπορία Ναυτικού (VMF). Tα σοβιετικά αεροσκάφη δίωξης ήταν συγκροτημένα σε αεροπορικά συντάγματα (σε συντομία ΙΑP). Κάθε αεροπορικό σύνταγμα διέθετε τρεις μοίρες των 13 αεροσκαφών, συνεπώς κάθε σύνταγμα περιελάμβανε 39 αεροσκάφη, συν το αεροσκάφος του διοικητή του. Κάθε μοίρα υποδιαιρείτο σε σμήνη, που αποτελούντο από τρία ή τέσσερα αεροσκάφη.

Τρία αεροπορικά συντάγματα συγκροτούσαν μια αεροπορική μεραρχία, η οποία αποτελείτο από 120 αεροσκάφη – συν τέσσερα αεροσκάφη που χρησιμοποιούντο ως εφεδρικά. Μέχρι τον Μάιο του 1942 ένα αεροπορικό σώμα στρατού αποτελείτο από τρεις αεροπορικές μεραρχίες, με συνολικό αριθμό 250-375 αεροσκαφών. Με την παρέμβαση, όμως, του στρατηγού της Αεροπορίας, στρατηγού Αλεξάντρ Νοβίκωφ, από τον Μάιο του 1942 και μετά δημιουργήθηκαν στη θέση των αεροπορικών σωμάτων στρατού 17 ανεξάρτητες αεροπορικές στρατιές (VAS). Καθεμία από αυτές διαιρείτο σε πέντε αεροπορικές μεραρχίες.

Κάθε αεροπορική στρατιά βρισκόταν υπό τις διαταγές του διοικητή των χερσαίων δυνάμεων ενός θεάτρου επιχειρήσεων. Στις αρχές του 1944 μια αεροπορική στρατιά αριθμούσε πάνω από 1.000 αεροσκάφη και περιελάμβανε μοίρες καταδιωκτικών, βομβαρδιστικών, αεροσκαφών εγγύς υποστήριξης και αναγνωριστικών.

Από τις αρχές του 1942 40 αεροπορικά συντάγματα δίωξης ανέλαβαν την υπεράσπιση του εναερίου χώρου μεγάλων σοβιετικών πόλεων και βιομηχανικών κέντρων και αποτέλεσαν ξεχωριστό κλάδο της Ερυθράς Αεροπορίας Δίωξης. Μέχρι το 1945 100 περίπου αεροπορικά συντάγματα είχαν αναλάβει τον ρόλο της προστασίας των μεγάλων αστικών και βιομηχανικών κέντρων στη Σοβιετική Ενωση, αποτελώντας τον πρόδρομο της σοβιετικής αεροπορικής ομπρέλας που υπεράσπιζε τη Σοβιετική Ενωση κατά τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου.

Η Αεροπορία Ναυτικού, η οποία συνετέλεσε στη σοβιετική νίκη κατά τον Β’ΠΠ, διαιρείτο σε τέσσερις μεραρχίες αεροπορίας ναυτικού: Αυτές του Στόλου της Βαλτικής, του Στόλου της Βόρειας Θάλασσας, του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας και του Στόλου του Ειρηνικού.

Από το 1938 μέχρι τις αρχές του 1944 13 αεροπορικές μεραρχίες βομβαρδισμού και πέντε δίωξης αποτελούσαν τη στρατηγική εφεδρεία του Σοβιετικού Γενικού Επιτελείου (STAVKA) και υπάγονταν σε αυτό. Από το 1944 και μετά όλες οι αεροπορικές μονάδες της Αεροπορίας Στρατού υπάγονταν στον εκάστοτε διοικητή των χερσαίων δυνάμεων ενός θεάτρου επιχειρήσεων.

Μετά από κάθε αποστολή οι Σοβιετικοί πιλότοι ενημέρωναν το γραφείο επιχειρήσεων της μονάδας τους για τις καταρρίψεις που πιθανώς είχαν πραγματοποιήσει. Για να καταχωρηθεί μια κατάρριψη θα έπρεπε να υπάρχει γραπτή μαρτυρία δύο άλλων πιλότων που είχαν λάβει μέρος στην αερομαχία ή να υπάρχει μαρτυρία από τις χερσαίες δυνάμεις που δρούσαν στην περιοχή, εφόσον ο πιλότος δεν είχε μάρτυρα στον αέρα. Αυτά απαιτούντο σε περίπτωση που η αερομαχία είχε διεξαχθεί πάνω από φίλιο έδαφος.

Σε περίπτωση που είχε διεξαχθεί πάνω από εχθρικό έδαφος απαιτείτο οπωσδήποτε η μαρτυρία επίγειων παρατηρητών (παρτιζάνων ή Σοβιετικών πρακτόρων). Οταν εκτελούντο αποστολές εγγύς υποστήριξης που είχαν ως αποτέλεσμα καταστροφή χερσαίων στόχων, ήταν απαραίτητη η έγγραφη επιβεβαίωση του Σοβιετικού διοικητή των χερσαίων δυνάμεων που επιχειρούσαν στην περιοχή.

Με τη διαταγή υπ’ αριθμόν 299 της 9ης Αυγούστου 1941 που υπεγράφη από τον Ιωσήφ Στάλιν, καθιερώνονταν χρηματικές αμοιβές για τους Σοβιετικούς πιλότους δίωξης εφόσον κατέρριπταν εχθρικό αεροσκάφος στον αέρα. Για κάθε κατάρριψη ο πιλότος λάμβανε το ποσό των 1.000 ρουβλίων. Επιπλέον λάμβανε εύφημη μνεία όταν ο αριθμός των καταρρίψεών του έφθανε τις τρεις και το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης (συν τη χρηματική αμοιβή) όταν ο αριθμός καταρρίψεών του έφθανε τις δέκα.

Οι επιζώντες Ηρωες της Σοβιετικής Ενωσης μετά τον πόλεμο τύγχαναν ειδικής μέριμνας από το κράτος, που περιελάμβανε καλύτερες κατοικίες, μεγαλύτερες απολαβές στην εργασία τους και φυσικά προτεραιότητα σε πάσης φύσεως θέσεις και αξιώματα αν απασχολούντο στον κυβερνητικό μηχανισμό. Παρά τις ατέλειές του το σοβιετικό καθεστώς τιμούσε τους ήρωές του με ηθικές και υλικές αμοιβές σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι οι λοιποί Σύμμαχοι.

Με τη συμπλήρωση πέντε αποστολών εγγύς υποστήριξης ένας Σοβιετικός πιλότος λάμβανε ως αμοιβή το ποσό των 1.500 ρουβλίων. Με τη συμπλήρωση 25 αποστολών το ποσό ανερχόταν στα 3.000 ρούβλια, ενώ, αν ο πιλότος επιζούσε μετά από 40 αποστολές, λάμβανε το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης και το ποσό των 5.000 ρουβλίων. Μετά από τέσσερις αποστολές προσβολής εχθρικών αεροδρομίων ο πιλότος λάμβανε ως αμοιβή το ποσό των 1.500 ρουβλίων, ενώ μετά από 20 λάμβανε το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης και το ποσό των 5.000 ρουβλίων.

Με 1.000 ρούβλια την εποχή εκείνη μπορούσε κάποιος να λάβει δύο ή τρία γεύματα σε καλά εστιατόρια στη Μόσχα. Με δεδομένη την κακή διατροφή των πιλότων δίωξης και τις συχνά πρωτόγονες συνθήκες διαβίωσης στα αεροδρόμια, οι πιλότοι αξιοποιούσαν τις οικονομικές αμοιβές της σοβιετικής κυβέρνησης για την αγορά τροφίμων που θα συμπλήρωναν το φτωχό σιτηρέσιό τους.

Στις αρχές του πολέμου οι Σοβιετικοί πιλότοι δίωξης πετούσαν σε σχηματισμό τριών ή έξι αεροσκαφών, ο οποίος ήταν βασικά αμυντικός και είχε ως αποστολή την προστασία των σοβιετικών βομβαρδιστικών που συνήθως συνόδευε, με αποτέλεσμα τα σοβιετικά αεροσκάφη να υστερούν σημαντικά σε ευελιξία έναντι των αντιπάλων τους. Οι διαταγές των ανωτέρων υποχρέωναν τους πιλότους να τηρούν αυστηρά τον σχηματισμό.

Η εισαγωγή νέων αεροσκαφών (Yak-1, LaGG-3 και MiG-3) δεν βελτίωσε την κατάσταση στην Ερυθρά Αεροπορία. Οι νεαροί πιλότοι είχαν μόνο δύο-τρεις ώρες εμπειρία στα νέα αεροσκάφη, με αποτέλεσμα οι απώλειες κατά τους πρώτους 18 μήνες του πολέμου να είναι πολύ μεγάλες. Η απώλεια τόσων νέων πιλότων προκαλούσε μεγάλη ψυχολογική πίεση και κόπωση στους έμπειρους πιλότους, που συμπλήρωναν πολλές ώρες πτήσης χωρίς ανάπαυλα.

Ήταν φανερό ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Με πρόταση του Alexander Pokryshkin υιοθετήθηκε ο σχηματισμός του ζεύγους αεροσκαφών, τον οποίο χρησιμοποιούσαν ο Γερμανοί με μεγάλη επιτυχία. Ο πιλότος προστατευόταν πάντα από τον παραστάτη του, ο οποίος εμπλεκόταν σε αερομαχία μόνο κατόπιν εντολής του πρώτου. Το 1942, με τη μεσολάβηση πάλι του Alexander Pokryshkin, τα σοβιετικά αεροσκάφη δίωξης υιοθέτησαν τον σχηματισμό ζευγών τεσσάρων ή έξι αεροσκαφών, τα οποία πετούσαν σε διαφορετικό ύψος.

Έτσι το ένα ζεύγος αεροσκαφών κάλυπτε το άλλο και είχε βελτιωθεί σημαντικά η ορατότητά τους. Η τακτική αυτή υιοθετήθηκε από το σύνολο της Αεροπορίας Δίωξης στις αρχές του 1944 και ονομάστηκε «Σκάλα του Κουμπάν».

Η τακτική επίθεσης που προτιμούσε ο Alexander Pokryshkin ήταν η βύθιση κατά του εχθρικού αεροσκάφους έχοντας το πλεονέκτημα του ύψους. Η ταχύτητα του αεροσκάφους του επέτρεπε νέα άνοδο και πραγματοποίηση νέας βύθισης αν χρειαζόταν. Η τακτική αυτή, την οποία δίδασκε ο Alexander Pokryshkin στους νέους πιλότους, συνοψιζόταν στις λέξεις: ύψος – ταχύτητα – ελιγμός – πυρ. Την ίδια εφάρμοσε πολύ αργότερα η Αεροπορία της Λαϊκής Δημοκρατίας του Βορείου Βιετνάμ στον αγώνα κατά των υπέρτερων Αμερικανών.

Με εισήγηση του Alexander Pokryshkin καθιερώθηκαν από τα τέλη του 1943 αποστολές «ελεύθερης δίωξης». Τα σοβιετικά αεροσκάφη δίωξης πραγματοποιούσαν περιπολίες με αποστολή την εμπλοκή τους σε αερομαχίες με εχθρικά καταδιωκτικά και την καταστροφή του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού από αυτά. Ο Alexander Pokryshkin ήταν απαράμιλλος ως εκπαιδευτής.

Σε κάθε μονάδα στην οποία υπηρέτησε είχε δημιουργήσει έναν χώρο τον οποίο οι νέοι πιλότοι ονόμαζαν «το σχολείο ή «η ακαδημία» και όπου αναλύονταν διεξοδικά οι τακτικές αναχαίτισης που είχαν χρησιμοποιηθεί σε προηγούμενες αποστολές, οι τακτικές του αντιπάλου και τα πιθανά λάθη των Σοβιετικών πιλότων και γίνονταν δεκτές προτάσεις για την πιο αποτελεσματική αναχαίτιση των εχθρικών αεροσκαφών. Σε ένα μεγάλο τραπέζι υπήρχαν ομοιώματα σοβιετικών και γερμανικών αεροσκαφών.

Στον ίδιο χώρο εξηγούντο με λεπτομέρειες τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του κάθε τύπου. Ο Alexander Pokryshkin δεν αρκείτο σε θεωρητική διδασκαλία. Συνόδευε τους νεαρούς πιλότους στις αποστολές όπου θα εκπαιδεύονταν σε πραγματικές συνθήκες μάχης. Μερικές φορές δημιουργούσε τις κατάλληλες συνθήκες για κατάρριψη εχθρικού αεροσκάφους και μετά άφηνε την πραγματοποίησή της σε έναν άπειρο πιλότο. Πίστευε πως έτσι εξυψωνόταν το ηθικό και αυξανόταν η αυτοπεποίθηση των νεαρών πιλότων.

Η κατάλληλη εκπαίδευση και η πρακτική εμπειρία αύξανε σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης ενός πιλότου, για τον λόγο αυτό ο Alexander Pokryshkin ήταν πολύ δημοφιλής στους Σοβιετικούς πιλότους δίωξης.

Εδώ ανοίγοντας μια παρένθεση θα σημειώσουμε τα εξής: Γενικά κυριαρχεί η εντύπωση, ανάμεσα σε πολλούς μελετητές της αεροπορικής ιστορίας, πως η Luftwaffe αποτελείτο από άριστα εκπαιδευμένους και καταρτισμένους πιλότους, οι περισσότεροι των οποίων ήταν άσσοι. Αυτό είναι αναληθές.

Οι Γερμανοί experten (άσσοι) αποτελούσαν το 30-35% της γερμανικής αεροπορίας δίωξης. Υπήρχαν Γερμανοί πιλότοι δίωξης που κατά τη διάρκεια του πολέμου δεν κατέρριψαν ούτε ένα αεροσκάφος! Αλλοι λόγω ελλιπούς εκπαίδευσης κατέστρεψαν τα αεροσκάφη τους κατά την προσγείωση ή την απογείωση. Πολλοί έπεσαν θύματα Σοβιετικών, Αμερικανών ή Βρετανών πιλότων κατά την πρώτη κιόλας αποστολή τους. Από το 1943 και μετά οι Σοβιετικοί πιλότοι ήταν τουλάχιστον ισάξιοι με τους Βρετανούς και Αμερικανούς συναδέλφους τους και από το 1944 οι άριστοι πιλότοι της ΕΣΣΔ ήταν τουλάχιστον ισότιμοι με τους καλούς πιλότους της Luftwaffe.

Τα δύο πρώτα χρόνια του πολέμου η σοβιετική ανώτατη διοίκηση δεν αποθάρρυνε τις τακτικές εμβολισμού εχθρικών αεροσκαφών που εφάρμοζαν Σοβιετικοί πιλότοι για να εξουδετερώσουν τους αντιπάλους τους. Από τις 635 επίσημα καταγεγραμμένες περιπτώσεις εμβολισμού που σημειώθηκαν στο Ανατολικό Μέτωπο, οι 312 κατέληξαν στην καταστροφή γερμανικών ή φινλανδικών μαχητικών, οι 272 σε καταστροφή βομβαρδιστικών, οι 48 σε καταστροφή αναγνωριστικών αεροσκαφών και τρεις σε καταστροφή μεταγωγικών.

Στο σύνολο των περιπτώσεων ο εμβολισμός είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή και του σοβιετικού αεροσκάφους, σε πολλές δε περιπτώσεις και τον θάνατο του Σοβιετικού πιλότου. Ο Alexander Pokryshkin ήταν αντίθετος σε αυτή την τακτική αυτοκτονίας που είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια πολύτιμων σοβιετικών αεροσκαφών και πιλότων. Πίστευε πως με την κατάλληλη εκπαίδευση ένας πιλότος θα μπορούσε να καταβάλει τον αντίπαλό του χρησιμοποιώντας πιο «ορθόδοξες» μεθόδους.

Στις αρχές του 1941 η Ερυθρά Αεροπορία, που αριθμούσε 4.500 αεροσκάφη (βομβαρδιστικά, μεταγωγικά, καταδιωκτικά και αναγνωριστικά), ήταν η μεγαλύτερη στον κόσμο. Το 75% των αεροσκαφών δίωξης όμως αφορούσε παρωχημένα αεροσκάφη Ι-15, Ι-152, Ι-153 και μονοπτέρυγα Ι-16. Λίγο πριν από την έναρξη της γερμανικής επίθεσης άρχισε η παράδοση των αεροσκαφών Yak-3, LaGG-3 και MiG-3. Οι Σοβιετικοί πιλότοι είχαν αρχίσει να εξοικειώνονται με αυτά.

Παραδόξως το πρόσωπο που συνετέλεσε τα μέγιστα στον εκσυγχρονισμό της Ερυθράς Αεροπορίας Δίωξης ήταν ο Ιωσήφ Στάλιν, ο οποίος έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη νέων τύπων καταδιωκτικών, εφάμιλλων ή καλύτερων από τα γερμανικά. Ο ίδιος με διαταγή του έστειλε στο εκτελεστικό απόσπασμα αρκετούς υψηλόβαθμους αξιωματικούς της Αεροπορίας, βετεράνους του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και του Ρωσοϊαπωνικού Πολέμου στο Χάλκιν Γκολ, με την κατηγορία «της προδοσίας και της δειλίας ενώπιον του εχθρού» κατά τους πρώτους δραματικούς μήνες της γερμανικής εισβολής.

Ήταν όμως εξαιρετικά ευαίσθητος στις αναφορές που έφθαναν από το μέτωπο και περιέγραφαν τις αγωνιώδεις προσπάθειες των Σοβιετικών πιλότων να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες με τα νέα αεροσκάφη τους, τα οποία παρουσίαζαν πολλά τεχνικά προβλήματα. Ο Στάλιν καλούσε συχνά στο Κρεμλίνο υψηλόβαθμους αξιωματικούς της Αεροπορίας και μηχανικούς – σχεδιαστές αεροσκαφών οι οποίοι τού ανέλυαν με κάθε λεπτομέρεια τα χαρακτηριστικά αεροσκαφών που επρόκειτο να παραχθούν, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο θα επέλυαν τα τεχνικά προβλήματα των τύπων που είχαν μόλις τεθεί σε υπηρεσία στις μονάδες στο μέτωπο.

Στα απομνημονεύματά του ο διάσημος σχεδιαστής Αλεξάντρ Γιάκοβλεφ αναφέρει πως εκλήθη στο Κρεμλίνο από τον Στάλιν για να αιτιολογήσει το πρόβλημα που παρουσίαζε το ύφασμα στις πτέρυγες του καταδιωκτικού Yak-9, το οποίο είχε την τάση να σχίζεται όταν το αεροσκάφος ανέπτυσσε μεγάλη ταχύτητα. Εξήγησε πως το πρόβλημα οφειλόταν στις κακής ποιότητας κόλλες υφασμάτων που χρησιμοποιούντo.

Ο Στάλιν ρώτησε παγερά τον Ρώσο μηχανικό μήπως βρισκόταν σε μυστική συμφωνία με τον Χίτλερ για να στερήσει τη δυνατότητα στους Σοβιετικούς πιλότους να αντιμετωπίσουν με ίσους όρους τους Γερμανούς εχθρούς τους. Ο Γιάκοβλεφ έφυγε από το Κρεμλίνο φοβούμενος για τη ζωή του και μέσα σε μία εβδομάδα το συγκεκριμένο πρόβλημα είχε επιλυθεί!

1941 – το έτος των δεινών

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 22ας Ιουνίου 1941 σχηματισμός γερμανικών βομβαρδιστικών έπληξε τη σοβιετική αεροπορική βάση στο Μπέλτσυ. Η γερμανική εισβολή είχε αρχίσει. Το 55o Αεροπορικό Σύνταγμα στο οποίο υπηρετούσε ο νεαρός Alexander Pokryshkin βρισκόταν στη διαδικασία αντικατάστασης των μονοπτέρυγων Ι-16 με μαχητικά MiG-3.

Αμέσως απογειώθηκαν σοβιετικά μαχητικά για να αναχαιτίσουν τους εισβολείς. Συγχρόνως από παρακείμενο αεροδρόμιο απογειώθηκε σχηματισμός σοβιετικών βομβαρδιστικών Sukhoi Su-2, με αποστολή να πλήξει τις γερμανικές δυνάμεις που διέσχιζαν τον ποταμό Προύθο. Ο συγκεκριμένος τύπος βομβαρδιστικού ήταν σχετικά άγνωστος στις σοβιετικές μονάδες δίωξης, επειδή μόνο 75 μονάδες είχαν τεθεί σε υπηρεσία.

Ο διοικητής του σχηματισμού των MiG-3, ανθυπολοχαγός Alexander Pokryshkin, βλέποντας στον ορίζοντα βομβαρδιστικά άγνωστης ταυτότητας έδωσε διαταγή επίθεσης. Ο ίδιος με το αεροσκάφος του πλησίασε και έπληξε ένα από αυτά. Ενώ το βομβαρδιστικό άρχισε να βγάζει πυκνό καπνό και να χάνει ύψος, ο νεαρός ανθυπολοχαγός είδε πως το άγνωστο αεροσκάφος έφερε στις πτέρυγές του κόκκινα αστέρια! Ο Alexander Pokryshkin πραγματοποιώντας συνεχείς ελιγμούς μπροστά από τα άλλα σοβιετικά μαχητικά (τα MiG-3 δεν διέθεταν ασύρματο) και απεγνωσμένα νοήματα στους συναδέλφους του, τους εμπόδισε να κάνουν το ίδιο σφάλμα.

Ευτυχώς για αυτόν το σοβιετικό βομβαρδιστικό πραγματοποίησε αναγκαστική προσγείωση σε παρακείμενο αγρό και το πλήρωμα σώθηκε, ενώ τα υπόλοιπα βομβαρδιστικά συνέχισαν την πορεία τους προς τα δυτικά. Ο Alexander Pokryshkin είχε πραγματοποιήσει την πρώτη του «κατάρριψη»!

Μέχρι το τέλος της ημέρας 66 σοβιετικά αεροδρόμια είχαν προσβληθεί από τα γερμανικά αεροσκάφη. Οι σοβιετικές απώλειες ήσαν τρομακτικές. Περισσότερα από 2.000 αεροσκάφη είχαν καταστραφεί στο έδαφος ή καταρριφθεί. Ευτυχώς για τον Alexander Pokryshkin, το λάθος του δεν έγινε ευρύτερα γνωστό και έτσι απέφυγε το στρατοδικείο. Την επομένη ο ανθυπολοχαγός με παραστάτη του τον ανθυπολοχαγό Σεμιόνωφ πραγματοποίησε αποστολή αναγνώρισης πάνω από το Ιάσιο.

Είδαν σε κάποια απόσταση μπροστά τους πέντε γερμανικά καταδιωκτικά Messerschmitt Me 109. Τα τρία από αυτά πετούσαν στο ίδιο ύψος (350 μέτρα), ενώ τα άλλα δύο σε μεγαλύτερο. Τα πρώτα στρεφόμενα απότομα αριστερά προσπάθησαν να αποφύγουν τα σοβιετικά μαχητικά, τα οποία τα κατεδίωξαν. Καθώς το αεροσκάφος του Alexander Pokryshkin προσπαθούσε να πάρει θέση βολής, δέχθηκε καταιγισμό πυρών από τα δύο γερμανικά που βρίσκονταν σε μεγαλύτερο ύψος.

Ο Σοβιετικός έδωσε στον κινητήρα του MiG-3 τη μεγαλύτερη δυνατή ισχύ. To αεροπλάνο πήρε απότομα ύψος, προκαλώντας στον νεαρό αξιωματικό σκοτοδίνη. Δευτερόλεπτα αργότερα ο Alexander Pokryshkin παρατήρησε πως ο Σεμιόνωφ είχε «κολλημένο» πίσω του ένα Me 109. Χωρίς να διστάσει πλησίασε το γερμανικό μαχητικό και το έπληξε με τα πολυβόλα του. Εκείνο άρχισε να βγάζει πυκνό μαύρο καπνό και να χάνει ύψος.

Ο Alexander Pokryshkin έκανε τότε το λάθος που κάνουν όλοι οι πιλότοι κατά τις πρώτες τους αερομαχίες. Αφέθηκε να παρακολουθεί την πτώση του εχθρικού αεροσκάφους χωρίς να αντιληφθεί πως ένα άλλο είχε πάρει θέση πίσω του. Οι γερμανικές βολίδες άρχισαν να «γαζώνουν» τις πτέρυγες του MiG-3 και ένα βλήμα πυροβόλου των 20 mm άνοιξε μια μεγάλη τρύπα στη δεξιά πτέρυγα. Ο Alexander Pokryshkin πραγματοποίησε ταχεία βύθιση και πετώντας σχεδόν στο ύψος των δένδρων κατόρθωσε να διαφύγει. Τα γερμανικά αεροσκάφη σταμάτησαν την καταδίωξη.

Σε επόμενη αποστολή την ίδια ημέρα ο Alexander Pokryshkin κατέρριψε δύο Henschel Hs 126. Επιστρέφοντας στη βάση του πληροφορήθηκε πως το αεροσκάφος του διοικητή του Συντάγματος, ταγματάρχη Ιβάνωφ, δέχθηκε πλήγματα και πραγματοποίησε αναγκαστική προσγείωση.

Την επομένη το αεροσκάφος του Alexander Pokryshkin, συνοδευόμενο από εκείνα των ανθυπολοχαγών Λεονίτ Ντιγιατσένκο και Νικολάι Λουκάσεβιτς, επιτέθηκε σε σχηματισμό γερμανικών βομβαρδιστικών Junkers Ju 88. Οι Alexander Pokryshkin και Ντιγιατσένκο κατέρριψαν δύο από αυτά. Ο δεύτερος κατερρίφθη με τη σειρά του από το Me 109 του υποσμηνία Χανς Εσερ της 5ης Μοίρας της 77ης Πτέρυγας Δίωξης. Ο Λουκάσεβιτς κατέρριψε ένα γερμανικό μαχητικό.

Την πρώτη εβδομάδα των εχθροπραξιών ο Alexander Pokryshkin κατέρριψε τρία Me 109, ένα Ju 88 και δύο Hs 126. Με την εκκένωση της βάσης από τους Σοβιετικούς, κατά την υποχώρησή τους, τα αρχεία του Συντάγματος καταστράφηκαν και όλες οι καταρρίψεις του Alexander Pokryshkin (εκτός από δύο) δεν καταχωρήθηκαν επίσημα. Στις 2 Ιουλίου γερμανικά καταδιωκτικά της 9ης Μοίρας της 77ης Πτέρυγας αντιμετώπισαν επτά MiG-3 υπό τη διοίκηση του Alexander Pokryshkin, ο οποίος είχε προαχθεί σε υπολοχαγό. Η αερομαχία εξελίχθηκε άσχημα για τους Σοβιετικούς. Το αεροσκάφος του ανθυπολοχαγού Στεπάν Κάμλεφ κατερρίφθη και τρία άλλα σοβιετικά μαχητικά δέχθηκαν σοβαρά πλήγματα.

Οι αερομαχίες συνεχίστηκαν με αμείωτη σφοδρότητα. Στις 25 Ιουλίου οι Γερμανοί κατέρριψαν δύο σοβιετικά βομβαρδιστικά πάνω από τη Μολδαβία και έξι μαχητικά συνοδείας του 55oυ Αεροπορικού Συντάγματος. Το αεροσκάφος του Alexander Pokryshkin κατόρθωσε να διαφύγει έχοντας υποστεί σοβαρά πλήγματα.

Την επομένη ένα γερμανικό μαχητικό κτυπήθηκε από σοβιετικό αντιαεροπορικό πυρ και συνετρίβη κοντά στον διάδρομο απο-προσγείωσης στο Μπέλτσυ. Ανήκε στον επισμηνία Φρήντριχ Μπίτροκ της 77ης Πτέρυγας. Ο Alexander Pokryshkin είχε την ευκαιρία να δει τον αντίπαλό του από κοντά. «Ο νεκρός Γερμανός πιλότος έφερε στο στήθος του τον Σιδηρού Σταυρό Α’ Τάξης. Το αεροσκάφος του έφερε στο κάθετο σταθερό τον αριθμό των έξι καταρρίψεων και διακριτικά για τη βύθιση δύο πλοίων».

Τους επόμενους μήνες ο υπολοχαγός και οι συνάδελφοί του κατέβαλαν απεγνωσμένες προσπάθειες να αναχαιτίσουν τη γερμανική πλημμυρίδα. Στις 6 Οκτωβρίου το αεροσκάφος του Alexander Pokryshkin εξοπλισμένο με ρουκέτες RS-82, με παραστάτη τον υπολοχαγό Στεπάν Κόμλεφ, δέχθηκε επίθεση από γερμανικά καταδιωκτικά της ΙΙ Σμηναρχίας της 77ης Πτέρυγας. Ενα γερμανικό μαχητικό «κόλλησε» πίσω από το αεροσκάφος του Κόμλεφ. Ο Alexander Pokryshkin έσπευσε σε βοήθεια του συναδέλφου του.

Πυροδότησε μια ρουκέτα και αστόχησε. Την ίδια τύχη είχε και η δεύτερη ρουκέτα. Το αεροσκάφος δέχθηκε πλήγματα από τα νώτα από άλλο γερμανικό μαχητικό και ο Σοβιετικός αναγκάστηκε να πραγματοποιήσει αναγκαστική προσγείωση. Μόλις που πρόλαβε να απομακρυνθεί από το αεροσκάφος του πριν οι αντίπαλοι το πλήξουν με ριπές πολυβόλων. Ο υπολοχαγός συνάντησε ομάδα Σοβιετικών στρατιωτών της 18ης Στρατιάς οι οποίοι είχαν αποκοπεί από τις μονάδες τους και προσπαθούσαν με δύο φορτηγά να επιστρέψουν στις γραμμές τους.

Τους έπεισε να φορτώσουν το αεροσκάφος του σε ένα φορτηγό. Επί μια εβδομάδα οι αποκομμένοι άνδρες περιπλανώντο αποφεύγοντας τις γερμανικές και τις ρουμανικές περιπόλους. Τελικά κατάφεραν να φθάσουν στις σοβιετικές γραμμές. Η εμπειρία για τον νεαρό Alexander Pokryshkin ήταν εφιαλτική. Υπέστη νευρικό κλονισμό και έλαβε ένα μήνα αναρρωτική άδεια.

Στα τέλη του 1941 ο Alexander Pokryshkin είχε πραγματοποιήσει 316 αποστολές, είχε εμπλακεί σε 26 αερομαχίες και είχε πετύχει τέσσερις επιβεβαιωμένες καταρρίψεις. Σε μεγάλη σύσκεψη στελεχών της Αεροπορίας που έγινε στο τέλος του 1941 με σκοπό τη βελτίωση των τακτικών αναχαίτισης, καυτηρίασε τις παρωχημένες σοβιετικές τακτικές και τα απαρχαιωμένα αεροσκάφη Ι-15 και Ι-16 που οδηγούσαν σε βέβαιο θάνατο χιλιάδες νέους πιλότους.

Ενώ αρχικά εγκωμίασε το αεροσκάφος MiG-3 συγκρίνοντάς το με το Me 109, είπε ότι ήταν σαφώς κατώτερο του γερμανικού σε ευελιξία σε μικρό ύψος, όπως και οπλισμό. Μια παγερή σιωπή υποδέχθηκε τα λόγια του Alexander Pokryshkin. Αργότερα ο νεαρός υπολοχαγός πληροφορήθηκε ότι διαδιδόταν πως εμφορείτο από «αντιπατριωτικό πνεύμα». Ετσι αποφάσισε σε μελλοντικές συσκέψεις να κρατά τις απόψεις του για τον εαυτό του.

1942 – 1943 Αγώνας μέχρις εσχάτων

Κατά τη διάρκεια του 1942 το 55ο Αεροπορικό Σύνταγμα του Alexander Pokryshkin, εξοπλισμένο με αεροσκάφη MiG-3 και Υak-1, πραγματοποίησε αποστολές εγγύς υποστήριξης οι οποίες ήταν πολύ επικίνδυνες και κατέληξαν σε μεγάλες απώλειες πιλότων και αεροσκαφών. Εκείνο το έτος οι καταρρίψεις του «Σάσα» Alexander Pokryshkin έφθασαν τις 12. Οκτώ αφορούσαν καταδιωκτικά Me 109. Τον Μάρτιο του 1942 το Σύνταγμα του Alexander Pokryshkin μετονομάστηκε σε 16ο Αεροπορικό Σύνταγμα και εστάλη στο νότιο θέατρο επιχειρήσεων στην Ουκρανία, καθώς ο Γερμανικός Στρατός προέλαυνε προς τον Καύκασο.

Ο ίδιος άρχισε να εκπαιδεύει εντατικά νεαρούς πιλότους οι οποίοι στη θέα των γερμανικών καταδιωκτικών διέλυαν τον σχηματισμό τους και επέτρεπαν στους αντιπάλους τους να τους καταρρίπτουν έναν προς έναν. Την ίδια εποχή εισηγήθηκε και πέτυχε να καθιερωθεί ο σχηματισμός δύο αεροσκαφών.

Στις 27 Απριλίου 1942 ένας πιλότος της Κροατικής Αεροπορίας, ο ανθυποσμηναγός Νίκολα Βούτσινα, αυτομόλησε με το αεροσκάφος του στους Σοβιετικούς. Ο Alexander Pokryshkin επιβιβάστηκε στο εχθρικό Me 109 και πραγματοποίησε πτήση εξοικείωσης. Στη θέα του εχθρικού αεροσκάφους ένα σοβιετικό βομβαρδιστικό πραγματοποίησε αναγκαστική προσγείωση χωρίς καν να δεχθεί επίθεση! Ενα άλλο βομβαρδιστικό στη θέα του Me 109 έκανε το ίδιο, το δε πλήρωμά του το εγκατέλειψε και κατέφυγε σε παρακείμενο δάσος!

Ο Alexander Pokryshkin, αντιλήφθηκε πως η Σοβιετική Αεροπορία είχε ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει μέχρι να φθάσει να γίνει ισάξια της Luftwaffe. Δυστυχώς για τον Alexander Pokryshkin, η ειλικρίνεια και η ευθύτητα με την οποία διατύπωνε την άποψή του τον έφεραν σε αντιπαράθεση με τον διοικητή του Συντάγματος, συνταγματάρχη Ζάεφ, ο οποίος αποφάσισε με την πρώτη ευκαιρία να δώσει στον νεαρό Σοβιετικό άσσο ένα σκληρό μάθημα που θα του έμενε αξέχαστο.

Στις αρχές Απριλίου του 1943 οι πιλότοι του 16ου Αεροπορικού Συντάγματος άρχισαν να παραλαμβάνουν το αμερικανικής κατασκευής καταδιωκτικό Bell P-39 Airacobra. Οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί είχαν απορρίψει το Ρ-39 ως μαχητικό λόγω της μικρής ευελιξίας του σε μεγάλα ύψη.

Ωστόσο το αεροσκάφος αυτό έφερε βαρύτατο οπλισμό: ένα πυροβόλο των 37 mm, δύο πολυβόλα των 0,50 in και τέσσερα πολυβόλα των 0,30 in. Επιπλέον προσέφερε ικανοποιητική προστασία στον πιλότο, με θωράκιση στον χώρο εμπρός και πίσω από το πιλοτήριο, και μπορούσε να δέχεται πολλαπλά πλήγματα του αντιπάλου και να επιβιώνει.

Στην 9 Απριλίου 1943 ο λοχαγός (πλέον) και διοικητής μοίρας Αλεξάντρ Alexander Pokryshkin εγκαινίασε το νέο μαχητικό, έχοντας ως παραστάτη του τον ανθυπολοχαγό και μελλοντικό άσσο (τον τρίτο κατά σειρά Σοβιετικό πιλότο σε αριθμό καταρρίψεων κατά τον Β’ΠΠ) Γκριγκόρι Ρετσκάλωφ. Κατέρριψαν από ένα Me 109 ο καθένας. Τρεις ημέρες αργότερα ο Alexander Pokryshkin κατέρριψε δύο εχθρικά μαχητικά και ένα ο Ρετσκάλωφ. Ο πρώτος σημείωσε ακόμα καταρρίψεις στις 15, 16 και 20 Απριλίου.

Στις 29 κατέρριψε τέσσερα Me 109 σε μία αερομαχία! Με το αεροσκάφος αυτό, ένα P-39D2, ο Alexander Pokryshkin είχε πραγματοποιήσει 20 επιβεβαιωμένες καταρρίψεις! Στις 24 Απριλίου τιμήθηκε με το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης. Στο τέλος του μήνα παρέλαβε ένα νέο P-39, τύπου Ν, το οποίο χρησιμοποίησε μέχρι το τέλος του πολέμου και με το οποίο θα πραγματοποιούσε 28 καταρρίψεις. Επρόκειτο για το περίφημο «λευκό 100» (100 ήταν ο κωδικός που έφερε το αεροσκάφος στο κάθετο σταθερό και ο οποίος ήταν βαμμένος με λευκό χρώμα). Τον επόμενο μήνα προήχθη σε ταγματάρχη.

Η πρακτική εκπαίδευση των νεαρών πιλότων συνεχιζόταν με εντατικό ρυθμό. Στις αποστολές εκπαίδευσης συμμετείχε πάντα και ο ταγματάρχης Alexander Pokryshkin, παρατηρώντας τη συμπεριφορά των νέων πιλότων σε συνθήκες μάχης και βοηθώντας τους να επιτύχουν καταρρίψεις. Η τακτική του Alexander Pokryshkin τού στερούσε την ευκαιρία να αυξήσει τον αριθμό των καταρρίψεών του.

Ένας από τους μαθητές του ήταν ο υπολοχαγός Πάβελ Ερυόμιν, πρώην πιλότος σε βομβαρδιστικά B-25 Mitchell. Με την ένταξή του στο 16ο Αεροπορικό Σύνταγμα εκπαιδεύτηκε από τον Alexander Pokryshkin και εξελίχθηκε σε αξιόλογο πιλότο δίωξης ο οποίος πραγματοποίησε 22 καταρρίψεις. Στις αρχές Μαϊου ο νεαρός ανθυπολοχαγός Γκεόργκι Γκολούμπεφ παρουσιάστηκε τρέμοντας μπροστά στον ταγματάρχη Alexander Pokryshkin. Ο τελευταίος του ανακοίνωσε ότι θα τον τοποθετούσε ως παραστάτη του. Βλέποντας την ανησυχία του νεαρού πιλότου τον καθησύχασε: «Μην ανησυχείς Ζόρα, θα μάθεις να διαβάζεις τις σκέψεις μου και εγώ τις δικές σου».

Στην πρώτη τους αποστολή ο Alexander Pokryshkin έκοψε τον δρόμο ενός γερμανικού Fw 189 και ο Γκολούμπεφ βρέθηκε σε ευνοϊκή θέση και το κατέρριψε. Ο Γκολούμπεφ συνέχισε να είναι παραστάτης του Alexander Pokryshkin ακόμη και όταν ο τελευταίος προήχθη σε συνταγματάρχη και διοίκησε την 9η Αεροπορική Μεραρχία. Εγιναν πολύ στενοί φίλοι. Ο Γκολούμπεφ πραγματοποίησε συνολικά 12 καταρρίψεις. Η τελευταία από αυτές ήταν ένα αεροσκάφος Do 217 πάνω από την Πράγα την τελευταία ημέρα του πολέμου.

Στα μέσα Μαϊου του 1943 εκδηλώθηκε η κρίση λόγω του τεταμένου κλίματος στις σχέσεις του Alexander Pokryshkin με τον διοικητή του, συνταγματάρχη Ζάεφ. Ο τελευταίος εισηγήθηκε να περάσει ο Alexander Pokryshkin από στρατοδικείο «για προδοτικά σχόλια και μειωτικές εκφράσεις προς την ηγεσία της Σοβιετικής Αεροπορίας». Πρότεινε ακόμα να στερηθεί τον βαθμό του, να του αφαιρεθεί το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης και να αποταχθεί από την Αεροπορία. Οι κατηγορίες ήταν σοβαρές.

Ο Alexander Pokryshkin αντιμετώπιζε το φάσμα του εκτελεστικού αποσπάσματος ή, στην καλύτερη περίπτωση, την ένταξή του ως απλού στρατιώτη σε πειθαρχική μονάδα πεζικού. Με τη μεσολάβηση του πολιτικού επιτρόπου του Συντάγματος, ο οποίος απευθύνθηκε σε ανώτατα πολιτικά και στρατιωτικά κλιμάκια, απαλλάχθηκε από όλες τις κατηγορίες. Μάλιστα ο πολιτικός επίτροπος πέτυχε να μετατεθεί ο εμπαθής συνταγματάρχης Ζάεφ σε άλλη μονάδα.

Ο αεροπορικός πόλεμος συνεχίστηκε με αμείωτη ένταση πάνω από την Κριμαία. Τον Ιούνιο και τον Ιούλιο ο Alexander Pokryshkin κατέρριψε δύο Ju 87, τρία Ju 88, τρία Ju 52 και τέσσερα Me 109. Προτάθηκε να λάβει για δεύτερη φορά το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης, το οποίο απονεμήθηκε στις 24 Αυγούστου, αφού είχε πραγματοποιήσει 40 καταρρίψεις και είχε συμμετάσχει σε 455 αποστολές.

Τον ίδιο μήνα ο Alexander Pokryshkin αποφάσισε να εφαρμόσει τον σχηματισμό της «εταζέρκα» (=σκάλα) τον οποίο είχε επινοήσει. Την αποστολή περιγράφει ο ίδιος στο βιβλίο του (που κυκλοφόρησε μετά τον πόλεμο) με τίτλο «Ο Δαίμονας του Πολέμου»: «Στα τέλη Αυγούστου του 1943 έλαβα εντολή να εκκαθαρίσω με έξι αεροσκάφη τον εναέριο χώρο πάνω από το Κουμπάν, ώστε να μπορούν τα βομβαρδιστικά μας να επιχειρούν απρόσκοπτα. Δημιούργησα τρία ζεύγη αεροσκαφών από νεαρούς πιλότους οι οποίοι παρακολουθούσαν την κάθε μου κίνηση.

Είδαμε σχηματισμό εχθρικών αεροσκαφών Me 109 να πετά σε τέτοιο ύψος ώστε να μην αποτελεί απειλή για τα βομβαρδιστικά μας. Εχοντας το πλεονέκτημα του ύψους επιτέθηκα σε ένα ζεύγος γερμανικών καταδιωκτικών και έπληξα τον αρχηγό του σχηματισμού. Ο παραστάτης του θεώρησε φρόνιμο να αποσυρθεί. Ενας από τους παραστάτες του σχηματισμού μας δοκίμασε να καταδιώξει τον αντίπαλο παραστάτη αλλά ενθυμούμενος τις αυστηρές διαταγές που είχα δώσει επανήλθε στον σχηματισμό.

Μόνο με προσωπική διαταγή μου μπορούσε ένας παραστάτης να αποσπασθεί από τον σχηματισμό και να καταδιώξει τον εχθρό. Η αποστολή του ήταν πάντα να προστατεύει τον Νο 1 του ζεύγους. Στους αιθέρες εμφανίστηκαν εχθρικά καταδιωκτικά τα οποία προσπάθησαν να πλήξουν τα βομβαρδιστικά μας. Τότε έδωσα τη διαταγή της επίθεσης. Κατέρριψα το πρώτο από ένα ζεύγος γερμανικών μαχητικών, ενώ ένα ζεύγος από τα μαχητικά μου περικύκλωσε και κατέρριψε τον Νο 2. Η τακτική μας απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα Οι Σοβιετικοί πιλότοι είχαν δείξει απόλυτη πειθαρχία. Το μάθημα ήταν επιτυχές».

Μετά την απελευθέρωση του Κουμπάν, στα μέσα Σεπτεμβρίου, οι μάχες συνεχίστηκαν με αμείωτη ένταση για την απελευθέρωση της νότιας Ουκρανίας. Κατά τις σκληρές αερομαχίες του Σεπτεμβρίου και του Οκτωβρίου το 16ο Αεροπορικό Σύνταγμα διακρίθηκε ιδιαίτερα στην περιοχή του Ντονμπάς και στην απελευθέρωση του Μαριουπόλ. Εκείνο το διάστημα ο Alexander Pokryshkin πραγματοποίησε 10 καταρρίψεις, οι οποίες δεν επιβεβαιώθηκαν διότι πραγματοποιήθηκαν πάνω από εχθρικό έδαφος (το σοβιετικό σύστημα επιβεβαίωσης καταρρίψεων παρέμενε το ίδιο αυστηρό για όλους τους πιλότους, ανεξάρτητα από τη φήμη τους).

1944 – 1945 Το μεσουράνημα του άστρου του Alexander Pokryshkin

Στις αρχές Φεβρουαρίου του 1944 ο Alexander Pokryshkin προήχθη σε αντισυνταγματάρχη και έλαβε εντολή να παρουσιαστεί στη Μόσχα για να αναλάβει επιτελικά καθήκοντα. Θα αναλάμβανε τη θέση του διοικητή της διεύθυνσης επιχειρήσεων καταδιωκτικών. Ηταν η υψηλότερη θέση της Διοίκησης Μαχητικών. Ο Alexander Pokryshkin αρνήθηκε και ζήτησε να παραμείνει στην ενεργό υπηρεσία. Το αίτημά του έγινε δεκτό. Τον Μάιο του 1944 προήχθη σε συνταγματάρχη και ανέλαβε τη διοίκηση της 9ης Αεροπορικής Μεραρχίας της Φρουράς, ενός σχηματισμού που περιελάμβανε στις τάξεις του επίλεκτους πιλότους δίωξης.

Μια ημέρα του Μαϊου του 1944 ο διοικητής του 16ου Αεροπορικού Συντάγματος Δίωξης, ταγματάρχης Γκριγκόρι Ρετσκάλωφ, ο οποίος έφερε το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης, συμμετείχε σε μια αποστολή. Διαπιστώθηκε πως τρεις από τους νέους πιλότους του σχηματισμού του είχαν καταρριφθεί από εχθρικά αεροσκάφη λόγω του ότι ο ίδιος εγκατέλειψε τον σχηματισμό και κατεδίωξε εχθρικά αεροσκάφη αδιαφορώντας για την τύχη των άπειρων πιλότων που είχε υπό τις διαταγές του.

Ο διοικητής της 9ης Αεροπορικής Μεραρχίας, συνταγματάρχης Alexander Pokryshkin, τον επέπληξε δριμύτατα. Με έγγραφη αναφορά του προς τον διοικητή του Σώματος, στρατηγό Ούτιν, πέτυχε την αποπομπή του Ρετσκάλωφ από τη διοίκηση του 16ου Αεροπορικού Συντάγματος και την αντικατάστασή του από τον βετεράνο ταγματάρχη Μπόρις Γκλίνκα. Ο Ρετσκάλωφ ήταν θαυμάσιος πιλότος δίωξης αλλά αποτελούσε τυπικό δείγμα «μοναχικού κυνηγού». Κατά τη διάρκεια του πολέμου πραγματοποίησε 56 επιβεβαιωμένες καταρρίψεις και έλαβε δύο φορές το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης.

Ο Alexander Pokryshkin συμμετείχε στις σκληρές αερομαχίες κατά το διάστημα Ιουλίου-Αυγούστου 1944 στον τομέα Λέμπεργκ-Σαντομίρζ. Στις 13 Ιουλίου ηγούμενος 12 αεροσκαφών P-39 αναχαίτισε σχηματισμό 40 Ju 88. Τέσσερα γερμανικά βομβαρδιστικά κατερρίφθησαν χωρίς καμία απώλεια από πλευράς Σοβιετικών. Στις 20 Αυγούστου απονεμήθηκε για τρίτη φορά στον υποστράτηγο Alexander Pokryshkin το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης. Είχε πετύχει 59 βεβαιωμένες καταρρίψεις, 6 κοινές και 13 ανεπιβεβαίωτες.

Από τα εκατομμύρια των Σοβιετικών που υπηρέτησαν στις τάξεις του Σοβιετικού Στρατού, της Αεροπορίας και του Ναυτικού μόνο τρία πρόσωπα έλαβαν το παράσημο του Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης τρεις φορές: ο στρατάρχης Γκιόργκι Ζούκωφ, νικητής της μάχης της Μόσχας και ένας από τους πορθητές του Βερολίνου, ο ταγματάρχης Ιβάν Κοζεντούμπ, ο Σοβιετικός άσσος με τις περισσότερες καταρρίψεις (62) κατά τη διάρκεια του πολέμου, και ο υποστράτηγος Alexander Pokryshkin, ο οποίος θεωρείται σήμερα ως ο πατέρας της σύγχρονης σοβιετικής αεροπορίας δίωξης.

Ο Alexander Pokryshkin ως διοικητής της 9ης Αεροπορικής Μεραρχίας επέτρεψε στους πιλότους του τον σχεδιασμό διαφόρων παραστάσεων στα αεροσκάφη τους (μυθικά τέρατα, δράκους, τραπουλόχαρτα κλπ.) επειδή πίστευε πως συντελούσαν στην εξύψωση του ηθικού και στην αύξηση της μαχητικότητάς τους, με αποτέλεσμα τα αεροσκάφη της Μεραρχίας να παρουσιάζουν ένα γραφικό θέαμα.

Τον Σεπτέμβριο του 1944 ο Alexander Pokryshkin τοποθετήθηκε σε επιτελική θέση στη Μόσχα. Η σοβιετική ηγεσία δεν μπορούσε να αποδεχθεί το ενδεχόμενο απώλειάς του στο πεδίο της μάχης. Ηταν πρωτεργάτης του σχεδιασμού των αεροπορικών επιχειρήσεων πάνω από την Πολωνία, τη Σιλεσία, το Κότμπους και την Πράγα. Πρωτοστάτησε επίσης στην εισαγωγή του μαχητικού Lavochkin La-7 στις μονάδες της 9ης Αεροπορικής Μεραρχίας.

Μετά τον πόλεμο αποφοίτησε από την περίφημη Ακαδημία Φρούνζε (το 1948) και εννέα χρόνια αργότερα από την Ακαδημία Επιτελών του Γενικού Επιτελείου και τοποθετήθηκε ως γενικός επιθεωρητής της Διοίκησης Μαχητικών. Το 1968 έγινε αρχηγός της Σοβιετικής Αεροπορίας Αεράμυνας. Στη θέση αυτή παρέμεινε μέχρι το 1971. Εναν χρόνο αργότερα προήχθη σε στρατάρχη της Αεροπορίας. Μεταξύ των ετών 1972 και 1981 διετέλεσε πρόεδρος της παραστρατιωτικής Οργάνωσης Αεραθλητισμού.

Το 1982 τοποθετήθηκε γενικός επιθεωρητής στο σοβιετικό Υπουργείο Αμυνας. Πέθανε στις 13 Νοεμβρίου 1985 σε ηλικία 72 ετών, μετά από μακρόχρονη ασθένεια. Εχει ταφεί στο κοιμητήριο Νοβοντιέβιτσι στη Μόσχα. Μέχρι το τέλος της ζωής του ο Alexander Pokryshkin διατεινόταν πως κατά τη διάρκεια του πολέμου είχε υιοθετήσει και βελτιώσει τις τακτικές που εφάρμοζαν οι Γερμανοί πιλότοι δίωξης.

Σύνοψη

Ο Αλεξάντρ «Σάσα» Alexander Pokryshkin ανήκε στη γενιά των ικανών νέων στρατιωτικών ηγετών της Σοβιετικής Ενωσης οι οποίοι κατά τη διάρκεια του «Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου» αγωνίστηκαν με επιτυχία κατά των Γερμανών και του απολιθωμένου σταλινικού γραφειοκρατικού συστήματος της πατρίδας τους. Νίκησε και στα δύο μέτωπα και κατέστησε τη Σοβιετική Ενωση μια υπερδύναμη υπολογίσιμη από εχθρούς και φίλους. Οι συμπατριώτες του δικαιολογημένα τον τιμούν μέχρι σήμερα.