Αραβικός χειμώνας και μετα-ισλαμισμός

Περίπου δύο χρόνια πριν και συγκεκριμένα στις 17 Δεκεμβρίου του 2010, ο Τυνήσιος Μοχάμεντ Μπουαζιζί έγινε με την αυτοπυρπόλησή του, η θρυαλλίδα που προκάλεσε τις αμέσως επόμενες ημέρες το «τσουνάμι» που σάρωσε τον αραβικό κόσμο και το οποίο έγινε παγκοσμίως γνωστό ως Αραβική Άνοιξη. Οι αυθόρμητες συγκεντρώσεις και κινητοποιήσεις χιλιάδων πολιτών έναντι των καθεστώτων τυραννικών, έπιασαν εξαπίνης όχι μόνο τους ηγέτες των αραβικών χωρών, αλλά και ολόκληρη την υφήλιο.

Ακόμα περισσότερο, εξέπληξε η καταιγιστική τους μεταλαμπάδευση από χώρα σε χώρα, όσο και η επίτευξη άμεσων αποτελεσμάτων. Διότι, μπορεί πολλοί να προεξοφλούσαν ότι ο Μπεν-Άλι αποτελούσε «εύκολο θύμα», στις αρχές του ’11 όμως, κανείς δεν στοιχημάτιζε ότι και ο πολύς Χόσνι Μουμπάρακ θα αποδεικνυόταν τόσο εύκολη λεία στις «ορέξεις» των «αγανακτισμένων» της Αραβικής Άνοιξης, όντας επικεφαλής ενός ισχυρότατου καθεστώτος δεκαετιών στην ηγέτιδα του αραβικού κόσμου Αίγυπτο. Κι όμως, ο Μουμπάρακ έπεσε –και η Άνοιξη δεν σταμάτησε εκεί. Ακολούθησαν η Υεμένη, το Μπαχρέιν, η Λιβύη, η Συρία, κλπ., κάθε χώρα με τις δικές της ιδιαιτερότητες, κάθε περίπτωση και με διαφορετική εξέλιξη.

Πάνω στο κύμα του ενθουσιασμού που σκόρπισε εκείνο το αναπάντεχο ξέσπασμα, η πλειοψηφία των αναλυτών στον δυτικό κόσμο, έκανε λόγο για ιστορική ευκαιρία εμπέδωσης της φιλελεύθερης δημοκρατίας και των θεσμών της στα αραβικά κράτη. Πίστευαν πως ότι δεν συνέβη για αιώνες ολόκληρους, η επαναστατική ορμή και αποφασιστικότητα των εκατομμύρια διαδηλωτών, θα μπορούσαν να το κάνουν πραγματικότητα μέσα σε λίγους μήνες. Λίγοι ήταν εκείνοι –μεταξύ των οποίων και ο εγώ – που έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου, σημειώνοντας την αβεβαιότητα για τα διάδοχα καθεστώτα και τις ήδη διαφαινόμενες απόπειρες χειραγώγησης των κινημάτων από τον πολιτικό κόσμο και κυρίως από την πλευρά των οργανωμένων ισλαμικών κομμάτων.

Πράγματι, η εξέλιξη δεν ήταν η ευρέως αναμενόμενη. Έτσι τώρα, δύο χρόνια μετά, αρκετοί από τους «αισιόδοξους» αναλυτές, σπεύδουν να μετονομάσουν την Άνοιξη σε Αραβικό Χειμώνα, απογοητευμένοι από την «αποτυχία» των κινημάτων να εκπληρώσουν στόχους που οι ίδιοι είχαν θέσει από τη δική τους οπτική γωνία θεώρησης. Και βέβαια, σε καμία περίπτωση δεν ισχύει κάτι τέτοιο, καθώς τα κινήματα αλλά μόνο ως αποτυχημένα δεν δύναται να βαπτιστούν.

Αξίζει, ακριβώς επειδή κάθε περίπτωση έχει τις ιδιαιτερότητές της, να συγκεντρώσουμε την ανάλυσή μας σε αυτήν της Αιγύπτου, τόσο εξαιτίας του κομβικού της ρόλου στον αραβικό κόσμο –πληθυσμιακά, οικονομικά, γεωπολιτικά, κλπ- όσο και γιατί αποτελεί την πλέον σύνθετη των περιπτώσεων και αυτήν από την έκβαση της οποίας, θα εξαρτηθούν πολλά και για τις υπόλοιπες. Μία χώρα και ένας λαός ο οποίος, μετά την αποικιοκρατία, κυβερνήθηκε αποκλειστικά από διαδοχικά αυταρχικά καθεστώτα, με κυρίαρχη κάστα τους στρατιωτικούς.

Εκεί, το ξέσπασμα των κινημάτων έπιασε κυριολεκτικά στον ύπνο την αιγυπτιακή Μουσουλμανική Αδελφότητα, η όποια ούσα χρόνια στο πολιτικό περιθώριο, ήταν ιδιαίτερα αποδυναμωμένη. Μάλιστα, οι πρώτες της αντιδράσεις στις διαδηλώσεις, ήταν σχεδόν ουδέτερες και φοβικές. Όταν όμως αντελήφθη τις προεκτάσεις τους, προσπάθησε να συμμετάσχει ενεργά στην καθαίρεση Μουμπάρακ, χωρίς όμως σε καμία περίπτωση να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο και δίχως να μπορέσει να αναδείξει έναν ηγέτη εκ της συμμετοχής της αυτής.

Έτσι, όταν ήλθε η ώρα της εκλογικής διαδικασίας, ανασύρθηκε ο άχρωμος γραφειοκράτης Μοχάμεντ Μόρσι για την ηγεσία και την προεδρική υποψηφιότητα. Και μπορεί πολλοί να μην έδιναν στους Αδερφούς Μουσουλμάνους ιδιαίτερη τύχη, όντας όμως το μοναδικό κόμμα με οργάνωση και ρίζες στην αιγυπτιακή κοινωνία, πήραν με άνεση την πλειοψηφία. Σε όλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, ο Μόρσι πολιτεύθηκε με μετριοπάθεια που έκανε πολλούς να θεωρήσουν ότι πρόκειται για έναν νέας κοπής ηγέτη που θα μπορούσε να φέρει αληθινή Άνοιξη στην πολύπαθη πολιτική ζωή της χώρας.

Αφότου όμως ανέλαβε την εξουσία, ο Μόρσι άρχισε σταδιακά να μετατρέπεται σε ένα απολυταρχικό μόρφωμα που θυμίζει σε αρκετές περιπτώσεις τον προκάτοχό του. Παίρνοντας αποφάσεις εν μία νυκτί, έδωσε μεγάλη μάχη με το στρατιωτικό καθεστώς, καθαιρώντας πρόσωπα ισχυρά και με σημαντική επιρροή στο εσωτερικό της χώρας. Το πλέον χαρακτηριστικό ίσως παράδειγμα, η υπόθεση της αναθεώρησης του Συντάγματος. Οι επιλογές του, αντί να εμπεριέχουν στοιχεία συμβιβασμού και μετριοπάθειας, θα έχουν ως αποτέλεσμα να συγκεντρώσουν στα χέρια του δύναμη και εξουσία που ούτε ο «τύραννος» Μουμπάρακ δεν είχε κατορθώσει να έχει. Κάπως έτσι, το τέλος του 2012, βρήκε τους Αιγύπτιους πάλι στην περιβόητη Ταχρίρ του Καϊρου, να διαδηλώνουν αυτή την φορά εναντίον του ανθρώπου τον οποίο ανέβασε στην εξουσία το δικό τους κίνημα.

Η Ιστορία είναι άτιμο πράγμα. Σε πρόσφατο βιβλίο του, ο καθηγητής ιστορίας του Χάρβαρντ Νάιαλ Φέργκιουσον σημειώνει δεικτικά πως είναι σαν δεξαμενόπλοιο –δεν στρίβει ούτε γρήγορα, ούτε εύκολα. Και πράγματι, αυτό είναι κάτι που πρέπει να έχουμε κατά νου όταν «τρέχουμε» να ανακηρύξουμε κοσμογονικές αλλαγές και δραματικές ανακατατάξεις, ιδιαίτερα σε γωνιές του πλανήτη τόσο δυσμετάβλητες όσο ο αραβικός κόσμος. Παράλληλα, ποτέ δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε τέτοιες εξελίξεις, υπό το πρίσμα των διόπτρων του δυτικού κώδικα αξιών, αλλά να εντάσσουμε τα γεγονότα στον χώρο και στον χρόνο που πραγματοποιούνται και να τα αναλύουμε υπό το πρίσμα των ιστορικών βιωμάτων του κάθε λαού.

Υπό αυτό το σκεπτικό, είναι αναντίρρητο γεγονός ότι πριν δύο χρόνια άνοιξε ένα παράθυρο ευκαιρίας για μία σημαίνουσα μετάλλαξη στον αραβικό κόσμο. Αυτή όμως η μετάλλαξη, εκτός του προφανούς πλέον γεγονότος ότι θα είναι βραδεία, δεν πρόκειται να οδηγήσει σε δυτικότροπα δημοκρατικά καθεστώτα, όσο και αν κάποιοι το ονειρεύονται. Την ίδια στιγμή βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι ντετερμινιστικά, θα έχει την αντίθετη κατάληξη, με τον Μόρσι να εξελίσσεται σε νέο Χομεϊνί και τον αραβικό κόσμο να παραδίδεται στον μεσαίωνα των μουλάδων.

Η ευκαιρία που βρίσκεται αυτήν την στιγμή στα χέρια των ηγετών του αραβικού κόσμου, είναι να εκμεταλλευτούν τη συγκυρία και να οδηγήσουν τις χώρες τους σε ένα νέο τύπο καθεστώτος, το οποίο όντας ούτε ισλαμικό αλλά ούτε και κοσμικό, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως μετα-ισλαμική δημοκρατία. Το Ισλάμ είναι βαθιά ριζωμένο στην κουλτούρα όλων των αραβικών λαών, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητάς τους. Από την άλλη, υπάρχουν πτυχές και εκφάνσεις του που οδηγούν σε μεσαιωνισμούς και καταπίεση σημαντικών ομάδων του πληθυσμού, όπως οι νέοι και οι γυναίκες.

Ο Μοχάμεντ Μόρσι έχει την χρυσή ευκαιρία να είναι αυτός που θα ενώσει τις δύο ακραίες οδούς –την ισλαμική και την κοσμική- στο δίπολο των οποίων ταλαιπωρήθηκε για δεκαετίες ο αραβικός κόσμος. Προχωρώντας σε γενναίες μεταρρυθμιστικές κινήσεις, δίνοντας μεγαλύτερη εκπροσώπηση στη διαμαρτυρόμενη αντιπολίτευση, προωθώντας ρηξικέλευθες αλλαγές για την τόνωση της οικονομίας, την καταπολέμηση της φτώχειας και της ανεργίας που θα βελτιώσουν την δυσβάσταχτη καθημερινότητα που βιώνει η πλειοψηφία των πολιτών.

Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση στην οποία καλούνται να απαντήσουν οι ηγέτες του αραβικού κόσμου. Στο λυκαυγές μίας νέας εποχής, να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων και να χαράξουν μία νέα πορεία για τις χώρες τους, μία πορεία που θα ενώνει τη θρησκευτική παράδοση με τις δημοκρατικές αξίες, σε ένα περιβάλλον σύγχρονο, εξωστρεφές και πλουραλιστικό. Και τότε, θα μπορούμε να κάνουμε λόγο για την πραγματική Αραβική Άνοιξη…

Προηγούμενο άρθροΤο χιουμοριστικό διαφημιστικό βίντεο των Mini
Επόμενο άρθροPrism: Ποιος μίλησε για θεωρίες συνομωσίας;
Κατά γενική ομολογία θεωρούμε ξεγραμμένος ή πιο σωστά αποτυχημένος. Αφού σας συστήθηκα, πάμε παρακάτω. Για εμένα δεν υπάρχουν διλήμματα, γιατί ξέρω τι θέλω και τι αναζητώ στη ζωή μου. Από μικρός έπαψα να συμβιβάζομαι και άρχισα να αγωνίζομαι. Το Μοναδικό μου εργαλείο είναι το γράψιμο και η ουδέτερη σκέψη μου.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας