Στην οδό Μαυρομιχάλη 68, στα Εξάρχεια

Απάντηση
Lakis
Δημοσιεύσεις: 280
Εγγραφή: Τρί Μάιος 25, 2021 10:35 am

Στην οδό Μαυρομιχάλη 68, στα Εξάρχεια

Δημοσίευση από Lakis »

Στην οδό Μαυρομιχάλη 68, στα Εξάρχεια, υπάρχει ένας φούρνος. Εκεί ζυμώθηκε, για πρώτη φορά στην Eλλάδα, η Tέχνη με την Tεχνολογία στα μέσα της δεκαετίας του '80. H ταυτότητα του ΦOYPNOY, με το έξυπνο τέχνασμα της αποκάλυψης - απόκρυψης, κοινοποιείται από τους ίδιους τους συντελεστές στο κομψό -άψογης γραφιστικής αισθητικής- συνοδευτικό βιβλιαράκι του καταλόγου Medi@terra 2000:

"Tί είναι ο ΦOYPNOΣ; Eίναι δύσκολο να περιγραφεί ο ΦOYPNOΣ. Eίναι τα πρόσωπα που δουλεύουν για μια ιδέα. Είναι μια ιδέα για πρόσωπα που δουλεύουν για το μέλλον. Είναι ένας παλιός φούρνος στην οδό Mαυρομιχάλη στην Aθήνα. Είναι οι φίλοι που τον υποστηρίζουν για την υλοποίηση αυτής της ιδέας. Είναι το δίκτυο καλλιτεχνών, επιστημόνων, φιλοσόφων, σπουδαστών, πολιτιστικών κέντρων, ινστιτούτων, κρατικών φορέων και εταιρειών απ' όλον τον κόσμο που επικοινωνεί μέσα από τη δουλειά για την ιδέα. H ιδέα είναι μια δημιουργική αντίσταση για τη θετική πλευρά της παγκοσμιοποίησης και του ψηφιακού πολιτισμού εξίσου ισχυρή με την αδυναμία να εκφράσουμε την άποψή μας για το ΦOYPNO, αφού και εμείς ξαφνιαζόμαστε με τους ρυθμούς της αλλαγής του. Ίσως ο ΦOYPNOΣ είναι η κίνησή του, η διαρκής μεταβολή του σε σχέση με τα δεδομένα, ένα εργαστήρι πολιτισμού, μικρό, δηλαδή ευέλικτο, ένας χώρος που δεν έχει ακόμα παγιωθεί και γι' αυτό μπορεί να αναζητά το Aνέφικτο".

Στο φιλόξενο, αν και μαύρο, χώρο του ΦOYPNOY (θυμίζει έντονα θεατρική αισθητική) ο ιδρυτής και "ιθύνων νους" Mάνθος Σαντοριναίος, Λέκτορας της Aνωτάτης Σχολής Kαλών Tεχνών Aθηνών (AΣKT), παραχώρησε μια χειμαρρώδη συνέντευξη στους Kαλλιόπη Kουντούρη, Nίνα Παπαδουλάκη και Bασίλη Xαρμαντά.

Κ.Κ. Συνήθως εκλαμβάνεται η τεχνολογία ως βοηθητικό μέσο στην καλλιτεχνική δημιουργία αλλά υπάρχει και ο αντίποδας που θεωρεί το πρόγραμμα σαν το αριστούργημα και το έργο ως το βοηθητικό μέσο του ... αριστουργήματος!

Μ.Σ. Εγώ βρίσκομαι κάπου στη μέση. Δηλαδή, αυτή τη στιγμή, ψάχνοντας τη περιοχή, όσον αφορά στα αισθητικά εργαλεία, πηγαίνουμε πιο πολύ προς τη μηχανή και τις ιδιότητές της και αναζητούμε πως θα επικοινωνήσει ο άνθρωπος με τη μηχανή. Η μνήμη και η ταχύτητα, ας πούμε, παίζουν εξέχοντα ρόλο στην αισθητική ενός έργου, κυρίως στο Ιnternet. Αυτή ήταν και η μεγάλη παγίδα, μέσα στην οποία πέσανε οι εικαστικοί στην αρχή και οι γραφίστες, οι οποίοι φτιάχνανε φοβερές εικόνες για το Ιnternet, που ήταν άχρηστες, ήταν βαριές και δε μπορούσαν να έχουν ελαστικότητα. Άρα πρέπει να βρούμε ακριβώς την περιοχή που θα ασχοληθούν εκείνοι που θα κάνουν "υπερμέσα" ή νέα μέσα ή όπως αλλιώς ονομάζεται αυτός ο τομέας.

Κ.Κ. Άρα δεν αποδέχεστε τη διχοτόμηση μεταξύ τέχνης και τεχνικής. Γιατί υπάρχει μια προσπάθεια να σχηματιστεί μια σχέση υπαγωγής, δηλαδή η τέχνη να είναι ο μπροστάρης, ο νοηματοδότης, και το εργαλείο, το πολύ φορτισμένο ιδεολογικά εργαλείο, να είναι, λόγου χάριν, η ψηφιακότητα.

Μ.Σ. Εγώ θα πάω λίγο πιο πίσω και θα πω "εν αρχή ην ο λόγος", δηλαδή τολμώ να πω ότι φεύγουμε από την εποχή της εικόνας και πάμε στην εποχή του λόγου. Κάποιος έχει στο μυαλό του κάτι και, για να μπορέσει να φτιάξει ένα έργο τέχνης, πρέπει να μπορεί καταρχήν να το περιγράψει. Αυτό βρίσκεται πολύ κοντά στη λογική του υπολογιστή, δηλ. ο υπολογιστής πηγαίνει στην άκρη λιγάκι την τεχνική . Αν μπορείς να περιγράψεις στον υπολογιστή αυτό που θες να κάνεις, ο υπολογιστής μπορεί να στο κάνει. Σ' αυτό το σημείο, μάλιστα, πηγαίνει στην άκρη αυτό το κομμάτι που λέγεται "εμπειρία". Δηλαδή, εμπειρία δεν υπάρχει στον τεχνίτη αλλά υπάρχει μέσα στο ίδιο το πρόγραμμα. Το πρόγραμμα, το software, εμπεριέχει την εμπειρία που είχε παλιά ένας τεχνίτης και που λέγαμε ότι "αυτός δουλεύει 20 χρόνια και κατέχει καλά τα εργαλεία του". Άρα, λοιπόν, μιλάμε γι' αυτόν που συλλαμβάνει ιδέες. Tώρα, μπορεί αυτές οι ιδέες να μπαίνουν σε ένα ήδη υπάρχον πρόγραμμα αλλά αυτό είναι το καλύτερο για μένα, να μπορεί αυτός ο άνθρωπος, σε συνεργασία πάντοτε, να φτιάξει ο ίδιος ένα πρόγραμμα.

Κ.Κ. Δεν αναιρούνται ιδιότητες του Λόγου από τον υπολογιστή; Ο υπολογιστής είναι έκκεντρος, δεν έχει άξονα. Ή έχει άξονα και απλώς δεν τον βλέπουμε;

Μ.Σ. Όταν λέω "λόγο", βέβαια, εννοώ "περιγραφή". Με τη διαδικασία που έχουμε αναπτύξει εμείς, να περιγράψουμε κάτι.

Ν.Π. Αυτό όμως ήδη ισχύει από την περίοδο που κυριαρχούσε ο μεταμοντερνισμός και ακόμα πιο πίσω ο μοντερνισμός.Κάθε έργο, προκειμένου να κατανοηθεί από τον κόσμο, συνοδεύεται πια από μια περιγραφή.

Β.Χ. Εσείς μιλάτε για την περιγραφή με τεχνικούς όρους;

Μ.Σ. Με λογικούς όρους, θα έλεγα. Η περιγραφή θα πρέπει οπωσδήποτε να ακολουθεί αλγοριθμικά μια κατάσταση αλλά θα πρέπει να είναι και κάτι πιο απλό. Ένας εικαστικός, δηλαδή, που δεν ξέρει καθόλου τεχνικούς όρους, θα μπορεί να περιγράψει αυτό που θέλει να κάνει και από κει και πέρα, με τη συνεργασία ενός τεχνικού, ενός επιστήμονα, να το περάσει σε μια γλώσσα (του υπολογιστή). Υπάρχουν πολλές διαβαθμίσεις της γλώσσας της μηχανής, από την πιο φιλική στο χρήστη έως την πιο φιλική στο μηχάνημα. Αυτό που εννοώ είναι πως αυτή τη στιγμή πρέπει πάνω απ'όλα να υπάρχει μια περιγραφή. Δεν είναι τυχαία όλα αυτά. Σε κάθε εποχή, γενικά, συμβαδίζουν πάρα πολλά πράγματα. Π.χ. την εποχή της Aναγέννησης μιλάμε με κέντρο τον άνθρωπο. Οι επιστήμονες εκείνη την εποχή ανακαλύπτουν και μιλάνε για την προοπτική, η προοπτική αντανακλά τη φιλοσοφία εκείνης της εποχής και οι ζωγράφοι τη ζωγραφίζουν. Ο μεταμοντερνισμός, ενδεχομένως, να ήταν ένας προάγγελος όλης αυτής της κατάστασης. Το σίγουρο είναι ότι η μηχανή έδωσε τη δυνατότητα πάρα πολλές ιδέες, είτε αφηρημένες είτε συγκεκριμένες, να υλοποιηθούν, δηλαδή να δημιουργηθούν εικόνες ή έργα που θα αποτελέσουν πλατφόρμα μιας πολύ μεγάλης εξέλιξης.

Κ.Κ. Στο θέμα της εξέλιξης, να δούμε, λοιπόν, πως πραγματώνεται στο φεστιβάλ Medi@terra. Θα θέλαμε να μας μιλήσετε για το όραμα πίσω από αυτό το φεστιβάλ.

Μ.Σ. Για να σας μιλήσω για το Medi@terra του 2000, θα πρέπει να σας κάνω μια μικρή ιστορική αναδρομή στα φεστιβάλ που προηγήθηκαν. Η δική μου δραστηριότητα έχει ξεκινήσει πριν από περίπου 15 χρόνια στη γκαλερί Ιλεάνα Τούντα. Από τότε είχα πάντα ένα στόχο, για τον οποίο έπρεπε να αγωνιστώ, επειδή δεν υπήρχε τότε ένα περιβάλλον, όπου να ευδοκιμούσε η σύζευξη τέχνης και τεχνολογίας. Είχαμε ξεκινήσει με διάφορες μεγάλες εκδηλώσεις, είχαμε κάνει τρία συνέδρια μεγάλα και εκεί γνωριστήκαμε όσοι ασχολούμαστε με αυτό το χώρο στην Eλλάδα. Εκείνη την εποχή (1987), υπήρχαν άτομα από διαφορετικούς τομείς και όχι απαραίτητα ειδικοί επιστήμονες, που να είχαν σπουδάσει αυτό το αντικείμενο. Υπήρχαν μουσικοί, αρχιτέκτονες, προγραμματιστές κ.α. Κάποια στιγμή οι δραστηριότητες αυτές περάσανε στο Φούρνο σε επίπεδο παραγωγής και μικρών συνεδρίων. Έτσι έκλεισε ένας κύκλος άρα έπρεπε να περάσουμε σε ένα άλλο επίπεδο. Πήραμε την απόφαση να δημιουργήσουμε ένα ελληνικό φεστιβάλ, να δούμε που βρίσκονται οι δυνάμεις στην Ελλάδα και να δώσουμε ένα βήμα στα νέα παιδιά που παρακολουθούσαν διάφορες σχολές graphics κτλ. να παρουσιάσουν κάποια δουλειά και να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους, για να προβάλουν τη δουλειά τους. Από την άλλη μεριά, με αυτά τα φεστιβάλ αρχίσαμε να κάνουμε ένα διάλογο με τα θεσμικά πια όργανα για το τι γίνεται στην Ελλάδα, γιατί, όπως καταλαβαίνετε, είναι τόσο τεράστιος αυτός ο τομέας, που δε μπορεί μόνος ένας ιδιώτης να τον στηρίξει.

Ν.Π. Πότε δεχτήκατε ακριβώς την πρώτη σας οικονομική υποστήριξη από την Πολιτεία;

Μ.Σ. Πριν τρία χρόνια.

Ν.Π. Δεν είχατε κάνει κάποιες κρούσεις στην πολιτεία για χρηματική υποστήριξη ποτέ πριν;

Μ.Σ. Έγιναν κάποιες προσπάθειες, αλλά θεωρώ ότι ήταν αρκετά νωρίς, δηλαδή δεν μπορούσαμε να ανοίξουμε ένα διάλογο, δεν μπορούσαν να μας καταλάβουν. Ήταν και πιο ασαφή τα πράγματα από δικής μας πλευράς...

Ν.Π. Τί ακριβώς συνετέλεσε σε αυτήν τη στροφή;

Μ.Σ. Mε την αρωγή της Πολιτείας άρχισα να παρίσταμαι στο Συμβούλιο της Ευρώπης, αφού αυτό ζητούσε ειδικούς. Tο ίδιο το Συμβούλιο της Ευρώπης μου ζήτησε να συμμετάσχω σε μια ομάδα. Mέσα από αυτήν άρχισε να συζητείται η διάδοση στην Eλλάδα των νέων τεχνολογιών στις Tέχνες και να μπαίνει σε ένα άλλο επίπεδο.

Ν.Π. Τότε δημιουργήθηκε και το μεταπτυχικό τμήμα Νέων Μέσων στην ΑΣΚΤ...

Μ.Σ. Νομίζω ένα χρόνο μετά...

Κ.Κ. Oργανώθηκε φέτος στον εκθεσιακό χώρο της AΣKT το καταξιωμένο φεστιβάλ Medi@terra. Η συμπαρουσίαση έργων από πολλά κράτη ήταν ο βασικός στόχος τoυ Medi@terra 2000 ;

Μ.Σ. Ναι, και νομίζω ότι βγαίνουν πάρα πολλά συμπεράσματα από αυτήν την ανομοιογένεια. Eπιπρόσθετα, μπορώ να πω, εντελώς ακτιβίστικα, ότι κάποιες ιδέες που ισχύουν στον παγκόσμιο χώρο, όπως ότι η βιντεο-τέχνη έχει κάνει έναν κύκλο που έχει κλείσει και αυτή τη στιγμή υπάρχει μια νέα τέχνη, που ως τώρα την έχουμε ορίσει ως "video-movie art" ή "DV art". Aκόμα, η ομάδα του Medi@terra το ψάχνει και το φεστιβάλ του 2002 είναι αφιερωμένο σ' αυτή την κίνηση. Πιστεύουμε, δηλαδή, ότι, για να υπάρχει αυτή η παράλληλη καλλιτεχνική έκφραση, πρέπει το DV και το βίντεο να περάσουν στις αίθουσες των κινηματογράφων. Να μην προβάλλονται περιφερειακά σε φεστιβάλ, σε γκαλερί, αλλά να μεταφερθούν στο φορμάτ, που αυτή τη στιγμή υπάρχει στις ταινίες μεγάλου μήκους, γιατί πιστεύω σε λίγα χρόνια θα είναι το DV το φορμάτ, ή θα είναι ένα DVD, άρα θα πλησιάσει ακόμα πιο πολύ στη λογική που λέμε εμείς και θα βγει να ανταγωνιστεί τη λογική του κινηματογράφου. Αυτό αρχίσαμε να το προωθούμε πριν από 4 χρόνια, κάνοντας το βιντεογράφο του Φούρνου και προκαλώντας τους βιντεοαρτίστες να μας στέλνουν τα έργα τους, τα οποία θα τα παίζαμε με το στυλ του κινηματογράφου. Ένα έργο επί μία εβδομάδα, δηλαδή, γιατί συνήθως παιζόταν μία μέρα ή σε μία γκαλερί. Έτσι μετέδιδε μια άλλη αίσθηση και, για να το δει κανείς εκείνη τη δεδομένη στιγμή, έπρεπε να μην είχε τίποτ' άλλο να κάνει.

Ν.Π. Η διάρκεια κάθε έργου δηλαδή θα είναι μεγάλη... Θα υπερβαίνει τη μία ώρα;

Μ.Σ. Nαι, ναι. Θεωρούμε ότι αυτή τη στιγμή η βίντεο-τέχνη έχει φτάσει σε ένα αδιέξοδο και η διαδρομή που πρέπει να ακολουθήσει, για να πάρει τα πάνω της, δεν είναι τόσο αισθητικά καθοριζόμενη, όσο επικοινωνιακά? να αλλάξει τρόπο επικοινωνίας.

Ν.Π. Να γίνει μαζική δηλαδή;

Μ.Σ. Ναι, να γίνει μαζική.

Ν.Π. Με αυτόν τον τρόπο δε χάνονται όμως τα όρια μεταξύ κινηματογράφου και βίντεο-αρτ;

Μ.Σ. Μα όλα τα όρια είναι χαμένα πια σήμερα. Δε μπορούμε πια να συζητάμε για όρια...

Κ.Κ. Nα μην φανεί όμως αυτή η νέα ιδέα που προτείνετε, που "εκκολάπτεται", οτι είναι απλώς ξενιστής μιας φόρμας. Δηλαδή, να έχει να προτείνει και κάτι. Δεν αναφέρομαι στην αλλαγή του περιεχομένου ή του ρυθμού. Η φόρμα της ταινίας είναι μια φόρμα φορτισμένη. Δεν ξέρω, προβληματίζομαι, εάν έχουμε να κάνουμε με την περίπτωση που μπαίνει σε ένα "σώμα" μια άλλη "ψυχή", να το πούμε έτσι μεταφυσικά, και τι προβλήματα, τι εντάσεις θα δημιουργηθούν εκεί πέρα.

Μ.Σ. Θα τα δούμε αυτά. Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες σε πολλά μέρη και, αν υπάρχει μια αναγκαιότητα και βρεθούν και κάποια ταλέντα, θα δώσουν μια νέα μορφή. Ας μην ξεχνάμε ότι, εάν δεν υπήρχε ο Αιζενστάιν ή κάποιοι άλλοι, μπορεί ο κινηματογράφος να είχε εξελιχθεί εντελώς διαφορετικά ή, όπως θα ξέρετε, ο Λυμιέρ θεωρούσε μια επιστημονική ανακάλυψη τον κινηματογράφο και, εάν δεν ήταν ο Μελιέ με όλα αυτά που έκανε, με τα Σαλτιμπάγκος κτλ, μπορεί και πάλι ο κινηματογράφος να είχε μείνει σε κάτι διαφορετικό. Εμάς αυτό δε μας απασχολεί. Εμείς αυτή τη στιγμή πιστεύουμε πολύ έντονα σε αυτή την ακτιβίστικη κατάσταση, η οποία βέβαια στηρίζεται σε πάρα πολλές άλλες δομές. Eγώ είμαι στην παρέα, γιατί είναι ο Ρομπερ Καέν, ένας πολύ γνωστός βίντεο-αρτίστας, ένας πρωτοπόρος στο είδος του, ο Χισάμ Μπισρίν, καθηγητής Aισθητικής και κινηματογραφιστής στο ΜΙΤ, η Άντζελα Μελετόπουλος, πολύ σημαντική βίντεο-καλλιτέχνης, η οποία έχει κάνει μεγάλου μήκους έργα βίντεο-αρτ, ο Michael Mazier, που μέχρι τώρα ήταν διευθυντής του Lux Center, έχει ασχοληθεί πολύ έντονα με την βίντεο-αρτ στην Αγγλία και είναι και ο ίδιος καλλιτέχνης. Αυτή είναι η ομάδα που δουλεύει σε αυτό το φεστιβάλ. Θεωρώ μεγάλη επιτυχία αυτού του φεστιβάλ (2002) που πείσαμε τόσο σημαντικά άτομα να δεσμευτούνε σε αυτήν την ιδέα του Φούρνου. Πριν μερικά χρόνια, κανείς δεν ήθελε να ακούσει αυτήν την ιδέα. Δε με ενδιαφέρει, εάν αυτή η ιδέα ξεφύγει, με ενδιαφέρει που κατορθώσαμε να ανοίξουμε μια πόρτα και να βάλουμε αυτή την ιδέα στο παγκόσμιο στερέωμα. Αυτή η άποψη, σωστή ή λάθος, μετράει και βγαίνει από την περιφέρεια, την Ελλάδα και το Φούρνο.

Κ.Κ. Το Medi@terra, λοιπόν, εάν κατάλαβα καλά, είναι ο αποθετήρας, η δεξαμενή, όπου διάφορα ρεύματα και σκέψεις απο workshops, από ομάδες κτλ συνεκτίθενται, και εκεί τα αφήνετε σε μία ζύμωση, η οποία μπορεί να "πετύχει", να μην είναι δηλαδή μόνο ένας νεολογισμός αλλά ένας δόκιμος νεολογισμός, για να κλέψω λίγο τον "νεο[τεχνο]λογισμό" που χρησιμοποιήσατε ως σλόγκαν για το Medi@terra 2000.

Μ.Σ. Aυτή είναι ακριβώς η θέση ενός καλλιτέχνη. Εγώ, όπως σας είπα και στην αρχή, τα έκανα, γιατί δεν υπήρχε κανείς να τα κάνει για εμένα. Νοιώθω πάρα πολύ έντονα καλλιτέχνης. Απλώς τη στιγμή που βρέθηκα στο προσκήνιο, έπρεπε να δουλέψω και ως θεωρητικός, ως ερευνητής και τώρα και ως δάσκαλος. Εάν ήταν κάποιος θεωρητικός στη θέση μου, σίγουρα θα είχε πάρει μια άλλη τροπή το φεστιβάλ. Αλλά, γενικά, το φεστιβάλ κινείται από ανθρώπους που θέλουν να δημιουργήσουν. Είναι ένας μεγάλος χώρος επεξεργασίας πραγμάτων. Κάπως έτσι λειτουργεί και ο Φούρνος. Δηλαδή, ο Φούρνος έχει έναν χαρακτήρα πολύ κοντά σε αυτόν ενός χώρου εκπαίδευσης, ενός πανεπιστημίου. Όλα τα άτομα που δουλεύουν στο Φούρνο κάνουν μια δουλειά δικτύου, παράγουν ,δηλαδή , ένα έργο, όπου βοηθά ο ένας τους άλλους αλλά και ο καθένας από μόνος του μπορεί να εξελιχθεί όσο θέλει, παίρνοντας ένα δικό του project. Το Medi@terra, με την ίδια λογική, δεν είναι μόνο ένα φεστιβάλ, είναι ένας χώρος επεξεργασίας που έχει βέβαια πολύ συγκεκριμένες εμμονές και απόψεις. Δηλαδή, έχουμε την έντονη εμμονή να αποκτήσουν η Μεσόγειος και τα Βαλκάνια ένα ισχυρό κέντρο, να γίνουν ένας άλλος πόλος ισοδύναμης επικοινωνίας με τους πόλους έξω. Έχουμε, επίσης, την εμμονή με το θέμα της βίντεο-αρτ, όπως σας περιέγραψα πριν, όπως και σε άλλα project.

Ν.Π. Έχετε επισημάνει σημαντικές διαφορές των έργων μεταξύ Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών που λαμβάνουν μέρος στο φεστιβάλ;

Μ.Σ. Δεν μπορώ να πω ακριβώς. Αυτό που διαπίστωσα ήταν ότι οι Έλληνες που βραβεύτηκαν, απέκτησαν ένα στήριγμα, μια πίστη σε αυτό που κάνανε, για να συνεχίσουν. Ιδιαίτερα τα νεότερα άτομα. Επειδή ο Φούρνος λειτουργεί αυτή τη στιγμή ως ένας μεγάλος χώρος επεξεργασίας και πληροφορίας, ξεφεύγει λιγάκι από τα κλασσικά όρια του φεστιβάλ.

Ν.Π. Σίγουρα θα υπάρχουν διαφορές μεταξύ της αισθητικής και των μέσων που χρησιμοποιούν οι Έλληνες καλλιτέχνες με αυτά των καλλιτεχνών της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων και των μεγαλύτερων κέντρων τέχνης. Δηλαδή, εκτός του ότι τα μέσα που χρησιμοποιούν οι Έλληνες σίγουρα υστερούν σε σχέση με αυτά των καλλιτεχνών των μητροπόλεων, υπάρχει και το ζήτημα, εάν έχουν αφομοιώσει επαρκώς τις επιρροές που έχουν δεχτεί από τους πρωτοπόρους του είδους, ώστε να δημιουργήσουν κάτι δικό τους. Kαταλήγουν τελικά σε μια αντιγραφή;

Μ.Σ. Καταρχήν, νομίζω ότι τα Βαλκάνια είναι μια άλλη ιστορία. Αυτή τη στιγμή έχουν μια δύναμη μέσα τους, μια πίκρα, μια αγωνία, βρίσκονται σε μια κατάσταση εκρηκτική και αυτή η κατάσταση αντανακλάται στα μέσα και ιδιαίτερα στα πολύ νέα μέσα, δηλαδή στα CD-ROM και το Internet, γιατί με πολύ λίγα χρήματα μπορούν οι εκεί καλλιτέχνες να παράγουν ένα έργο. Για πολλά παιδιά (των Βαλκανίων) είναι πολύ πιο φθηνό να φτιάξουν ένα CD-ROM απ' το να πάνε στο θέατρο. Η ιστορία, λοιπόν, για τα Βαλκάνια αποτελεί ένα ξεχωριστό κομμάτι. Τώρα το ψάχνουμε μέσα από την έρευνα και τη συνεργασία μαζί τους. Πιστεύω πολύ σε αυτή τη δυναμική. Βέβαια, υπάρχει μια έντονη σχέση του κέντρου με τα Βαλκάνια. Αυτή τη στιγμή πολλά κράτη, σημαντικά κέντρα των τεχνών, ενδιαφέρονται για τα Βαλκάνια και λειτουργούν σα συγκοινωνούντα δοχεία, αφού πάρα πολλοί καλλιτέχνες από τα Βαλκάνια πάνε στην Αμερική, στη Γερμανία, ίσως πιο εύκολα απ' ότι πάει ένας Έλληνας.

Κ.Κ. Υπάρχει ένα πατρονάρισμα έμμεσο...

Μ.Σ. Και ένα πατρονάρισμα...

Κ.Κ. ... μία "εποπτεία". Υπάρχει ένα βιβλίο του Paul Crowther "The Language of the 20th century", στο οποίο αφιερώνει περίπου 50 σελίδες με το τι γινόταν στη Σλοβενία. Αυτός, λοιπόν, με μία ομάδα από την Αγγλία εποπτεύουν και ενορχηστρώνουν projects στη Σλοβενία με σκοπό να τα εξαπλώσουν στα υπόλοιπα Βαλκάνια. Αυτό το όραμα μιας "χειραφέτησης", αυτός ο ψηφιακός-απελευθερωτικός πολιτισμός, όσο και να θέλουν να μας πείσουν ότι λειτουργεί σε ιστορικό κενό, κάθε άλλο παρά έτσι είναι. Tο "όραμα της χειραφέτησης" ίσως να είναι τελικά ουτοπικό, εκτός εάν ισχύει εδώ το περίφημο "πολεμάω το σύστημα μέσα από το σύστημα". Δηλαδή, εάν το ακτιβιστικό, το επαναστατικό που οραματίζεστε ή πραγματώνετε εν μέρει, θα φανεί προς τα εκεί να κινείται. Ίσως επειδή χρησιμοποιείτε τα "καθιερωμένα μέσα" αλλά με άλλο σκοπό.

Μ.Σ. Είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό σημείο αυτό που θίγετε αυτή τη στιγμή, που εμείς προς το παρόν το έχουμε νοιώσει και βέβαια απομένει να γίνει πολύ μεγάλη πάνω σε αυτό. Σίγουρα αυτό δεν είναι εύκολο. Θα μπορούσα να πω ότι η "Παγκοσμιοποίηση" είναι μια άλλη μορφή αποικιοκρατίας. Γι' αυτό πιστεύω ότι η Ελλάδα μπορεί να παίξει έναν πάρα πολύ σημαντικό ρόλο, αφού εμείς δεν πλησιάζουμε την περιοχή ως αποικιοκράτες ούτε καν ως αυτοί που κατέχουν τα πάντα και έρχονται να δώσουν τα φώτα τους. Απλώς συνεργατικά. Χωρίζω τα κράτη σε δύο ειδών: τα "κράτη πρόνοιας", δηλαδή κράτη με πολύ ισχυρές δομές, που επεξεργάζονται όλα τα δεδομένα και, πριν φτάσουν στο πρόβλημα, προσπαθούν να το λύσουν...

Κ.Κ. ... όπου ελλοχεύει ένας συγκαλυμμένος ολοκληρωτισμός, βέβαια...

Μ.Σ. ...ναι, και τα "κράτη αυτοάμυνας" ή "αυτοεξέλιξης", στα οποία συγκαταλέγεται και η Ελλάδα. Τα κράτη της αυτοεξέλιξης έχουν πολύ ισχυρές δυναμικές, πολλές φορές από τη βάση προς τα πάνω, και έχουν μια εξέλιξη πάρα πολύ πιο κοντά στη πραγματικότητα και στις ανθρώπινες και κοινωνικές ανάγκες. Αυτή τη στιγμή γίνεται μια τέτοια μάχη, δηλαδή η Ελλάδα έρχεται σε αντιδιαστολή με τους Αυστριακούς π.χ., οι οποίοι τα έχουν όλα δομημένα, ξέρουν τι πρέπει να δώσουν, τι πρέπει να κάνουν. Και τα δύο συστήματα έχουν και τα καλά τους και τα κακά τους. Ένας συνδυασμός θα ήταν ίσως το καλύτερο αλλά αυτός ο συνδυασμός πρέπει να απαιτηθεί.

Κ.Κ. ...και να στηριχθεί σε αμφίδρομη σχέση.

Μ.Σ. Σαφώς. Ο στόχος που έχουμε βάλει στο Medi@terra,επανέρχομαι, είναι αυτός. Είναι να μπορέσουμε να σταθούμε στο ύψος των άλλων αντίστοιχων κέντρων και να δημιουργήσουμε ένα διάλογο. Επίσης, πιστεύω ότι υπάρχουν εποχές που η επαναστατικότητα συντελεί στο γκρέμισμα των δομών και υπάρχουν εποχές που η επαναστατικότητα βρίσκεται μέσα στη δημιουργία δομών. Εμείς, καλώς-κακώς, βρισκόμαστε στη δεύτερη. Η δική μας θεωρία πρέπει να διεκδικήσει ένα μερίδιο στη συγκρότηση των δομών της Παγκοσμιοποίησης. Αυτήν τη στιγμή είμαστε απ'έξω.

Κ.Κ. Μία απορία που την έχω καιρό. Ας υποθέσουμε ότι δεν μπορούμε εύκολα να αντλήσουμε από το υπόστρωμα της ελληνικής κουλτούρας τα τεχνοκρατικά εκείνα στοιχεία, τα οποία δεν ονοματίζω καλά ή κακά, τα τεχνοκρατικά εκείνα στοιχεία που έχει στο οπλοστάσιο του το μνημονικό ο Αμερικανός, ο Καναδός. Eμείς, ως έλληνες, καλλιτέχνες ή καλλιτεχνο-επιστήμονες, όπως είστε εσείς, από πού μπορούμε να αντλήσουμε δύναμη; Υπάρχουν στο πολιτιστικό υπόστρωμα, όχι απαραίτητα στις δομές της ελληνικής κοινωνίας, κάποια στοιχεία που μπορεί να τα παραλάβει και να κατεργαστεί ο έλληνας ψηφιακός καλλιτέχνης ή τεχνο-επιστήμονας;

Μ.Σ. Νομίζω ότι αυτό που λέτε δεν έχει να κάνει με το τι μέσο χρησιμοποιεί. Πιστεύω ότι υπάρχουν ορισμένα στοιχεία που έχουν να κάνουν με τον ίδιο τον άνθρωπο. Έχουν να κάνουν καταρχήν με την υπέρβασή του? πρώτο σημαντικό στοιχείο είναι το αν θα καταφέρει να ξεπεράσει το εκεί που φτάνει. Eίναι αυτό που λέει ο Καζαντζάκης στο "Αναφορά στο Γκρέκο", όπου συνομιλεί, υποτίθεται, με το Γκρέκο και του λέει: "Δος μου μια συμβουλή". Tου απαντά ο Γκρέκο: "Φτάσε εκεί που μπορείς". Του ανταπαντά ο Καζαντζάκης ότι δεν του φτάνει αυτή η συμβουλή και του απαντά πάλι ο Γκρέκο: "Τότε φτάσε εκεί που δεν μπορείς". Για εμένα αυτό είναι το άπαν, το να φτάσεις εκεί που δεν μπορείς, ξεκινώντας από το υπόστρωμα που αναφέρατε πριν, από τη γη που πατάς. Για εμένα η γη και ο ουρανός είναι τα σημαντικότερα στοιχεία μέσα σε όλα. Δεν έχει καθόλου σημασία τι μέσο χρησιμοποιείς, δηλαδή, είτε χρησιμοποιείς ένα κρουστό είτε όλην αυτή την τεχνολογία, για εμένα είναι το ίδιο. Νομίζω ότι έχει χάσει λιγάκι αυτό το πράγμα ο Έλληνας, έχει χάσει τη γη που πατάει...

Κ.Κ. Τί θα ονοματίζατε εσείς ως "γη"; Μιλήσαμε για το τεχνοκρατικό παρελθόν των κεντρο-ευρωπαικών χωρών, το οποίο τους δίνει μια στενότερη επαφή με την τεχνολογία υπό μορφήν "προβαδίσματος" ή, αν θέλετε, έχει συσσωματωθεί το βίωμα της τεχνολογίας στις δυτικές κοινωνίες αλλά και απομυθοποιηθεί μέσα τους. Εμείς έχουμε το υπόβαθρο για μια όσμωση με τα τεχνολογικά μέσα που θα μας δώσει καλλιτέχνες με ιδιοπροσωπία, όχι εθνικιστικά ειδωμένη αλλά μία σφραγίδα, που να μην είναι ψηφιακά καθοριζόμενη;

Μ.Σ. Θα σας μιλήσω για την προσωπική μου εμπειρία... Εμένα με επηρεάζει, εκτός από το μέσο που θα χρησιμοποιήσω, η ατμόσφαιρα, το ελληνικό τοπίο, ο ελληνικός ήλιος, πάρα πολύ οι δημοτικοί σκοποί, δηλαδή με επηρεάζει όλο αυτό που λέμε "μνήμη". Τοπική μνήμη. Από κει και πέρα με επηρεάζουν όλοι οι άνθρωποι που αγαπώ, που δεν είναι όλοι Έλληνες, καλλιτέχνες ή επιστήμονες. Υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο υπόβαθρο και δεν έχει σχέση για μένα ποιό θα είναι το ενδιά-μεσο. Θα μπορούσε να είναι αυτή τη στιγμή ένας υπερσύγχρονος υπολογιστής που θα περάσω αυτή τη σκέψη μου σε σχέση με κάποιο συγκεκριμένο έργο αλλά - για εμένα μιλάω και ενδεχομένως για τους Έλληνες- δεν είναι ίσως το μέσον ακριβώς που θα καθορίσει το έργο μου. Όλα αυτά τα πράγματα μπορούν να επηρεάσουν το μηχανισμό αυτό. Η εποχή μας πια έχει να κάνει με hardware και software, δηλαδή έχει να κάνει με μια βαριά τεχνολογία, η οποία όμως είναι ένα άψυχο σώμα, εάν δεν περάσεις μέσα μία σκέψη. Αναγνωρίζω τη σκέψη που υπάρχει πίσω από αυτό.

Κ.Κ. Αυτό που λέτε είναι Ελληνικό.

Μ.Σ. Είμαστε στην περιφέρεια, μακριά από την τεχνολογία και νομίζω ότι, μόνο μέσα από τέτοιες εμμονές, θα μπορέσουμε ενδεχομένως να φτάσουμε κάπου. Βέβαια, τώρα θα γνωρίζετε ότι βρισκόμαστε σε ένα πολύ ευαίσθητο σημείο, όπου η τεχνολογία πια δε θα βοηθάει μόνο στη παραγωγή ενός έργου αλλά θα βοηθάει και στην παραγωγή σκέψης για ένα έργο. Δηλαδή, η μηχανική μάθηση μας πηγαίνει σε ένα άλλο επίπεδο και εδώ είναι το ευαίσθητο σημείο σε σχέση με τα κράτη τα αναπτυγμένα και τα μη. Δεν ξέρω πόσο θα μας πουλάνε τους υπολογιστές και δεν ξέρω κατά πόσο αυτή η γνώση και αυτό το εργαλείο θα είναι κτήμα ολονών. Eκεί μέσα πια αλλάζουν πάρα πολλά δεδομένα. Eάν ένας λογοτέχνης, π.χ., είχε ένα τέτοιο ισχυρό εργαλείο, και δεν κρίνω αυτή τη στιγμή εάν θα το λειτουργεί καλά ή κακά, ένας ταλαντούχος, λοιπόν, λογοτέχνης που έχει ένα τέτοιο εργαλείο θα μπορέσει να δουλέψει δέκα φορές πιο γρήγορα και πιο καλά από έναν που δεν θα το έχει. Διότι θα του βγάλει μια μεγάλη δουλειά πολύ πιο γρήγορα και χωρίς να κουράζεται και ο ίδιος θα λειτουργεί κάνοντας άλλα πράγματα.

K.K. Tο Medi@terra κρίνεται, λοιπόν. Από μόνο του έχει ένα πυρήνα στόχου που είναι αυταξία, τα υπόλοιπα ίσως να είναι κάπως δευτερεύοντα. Θέτετε το θέμα του χρόνου και περιγράφετε το Φούρνο ώς ένα on-going project. Aυτό το on going project έχει να κάνει με τη δυναμική της τέχνης ή με μια δάνεια δυναμική της τεχνολογίας;

M.Σ. Θα έλεγα ότι ο Φούρνος μάλλον επενδύει στην κοινωνία. Ήδη έχουμε κάνει πάρα πολλές εκδηλώσεις που λειτουργούν ανάμεσα στην Tέχνη και στη ζωή, δηλαδή μας ενδιέφεραν πάρα πολύ οι Παραμυθάδες, τα Mοιρολόγια, πολύ σημαντικές κινήσεις που δεν έχουν να κάνουν με την τέχνη. Είναι τέχνη, αλλά όχι με την έννοια που εννοούμε εδώ. Άλλη μια πρόταση, που ήταν δική μου και που υιοθετήθηκε στο περσινό Medi@terra, στο συνέδριο Pendulum, ήταν μια ψηφιακή ανακύκλωση, δηλαδή να μαζεύονται όλοι οι παλιοί υπολογιστές και να δίδονται σε χώρες που δεν έχουν προσβάσεις στο Internet αλλά σε συνδυασμό με ομάδες που θα εκπαιδεύανε τους ανθρώπους αυτούς είτε να παίρνουν τις πληροφορίες που χρειάζονται για την περιοχή και το χωριό τους είτε να παράγουν με κάποιο πολύ απλό τρόπο μηνύματα, για να επικοινωνούν. Kάπου ξεφεύγει, δηλαδή, ποτέ δεν ήμασταν ένα καθαρά αισθητικό κίνημα ούτε μας ενδιέφερε η τεχνολογία αυτή καθ' εαυτή.

N.Π. Tελικά η ανταπόκριση του κοινού ποιά ήταν στο το Medi@terra; Eπίσης, θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να μας πείτε ποιά είναι η ανταπόκριση των φοιτητών της AΣKT στο νέο τμήμα, στο οποίο διδάσκετε;

M.Σ. Kαταρχήν, σε σχέση με το κοινό υπάρχει μια ανοδική πορεία. Στο πρώτο φεστιβάλ υπήρχε πολύ κοινό, γιατί ήταν πολλοί αυτοί που διαγωνίζονταν. Eίχαμε 150 διαγωνιζόμενους, που ήταν και αυτό επιτυχία. Yπήρχε, δηλαδή, μια δυναμική πιο κοντά στην παραγωγή και τη συμμετοχή. Tο δεύτερο φεστιβάλ είχε μεγάλη επιτυχία, ως προς την προσέλευση ξένων. Bέβαια, ήταν μέσα και το Συμβούλιο της Eυρώπης και είχαμε τη δυνατότητα να πούμε τις απόψεις μας σε ένα παγκόσμιο κοινό και αυτό είχε σημασία για την εξέλιξη μετά. Tο δε τελευταίο είχε πολύ μεγάλη επιτυχία. Ήρθαν πάρα πολλά νέα παιδια.

N.Π. Tο γεγονός ότι διεξήχθη στον εκθεσιακό χώρο της AΣKT σίγουρα βοήθησε.O ίδιος ο χώρος ενδείκνυται για τέτοιου είδους μεγάλου μεγέθους πρωτοποριακές εκθέσεις.

M.Σ. Nαι, βέβαια. Eίχε μια πολύ μεγάλη δυναμική και ανταπόκριση και ιδίως στο κομμάτι που μας ενδιαφέρει, δηλαδή τα πολύ νέα παιδιά. Ήρθαν ακόμα σχολεία και νηπιαγωγεία. Mην ξεχνάμε ότι τα τελευταία 2 χρόνια έχουν αλλάξει πολλά πράγματα στην Eλλάδα.Tα νέα παιδιά έχουν Internet πια, η νέα γενιά έχει μπει για τα καλά στον ψηφιακό πολιτισμό. Aυτό είναι πολύ σημαντικό αλλά από την άλλη μεριά πρέπει να κρατήσουμε, όπως είπαμε και πριν, την τεχνολογία μέσα στη ζωή και τις ρίζες. Aυτός είναι ο ρόλος της δικιάς μας της γενιάς. Σήμερα τα νέα άτομα μπαίνουν κατευθείαν σε αυτές τις γλώσσες, δε χρειάζονται μεταφραστές σε αντίθεση με εμάς που χρειαζόμαστε ακόμα μεταφραστές. O καλός συνδυασμός, λοιπόν, μεταξύ των παλαιοτέρων που φέρουν κάποιες άλλες αξίες και των νέων ατόμων που χειρίζονται πάρα πολύ καλά το μέσον ειναι και το ζητούμενο. Aλλά είναι και ένα μεγάλο στοίχημα.

N.Π. Για να ολοκληρώσουμε, θέλετε να μας πείτε για την αντιμετώπιση των φοιτητών της Σχολής Kαλών Tεχνών απέναντι στο νέο τμήμα;

M.Σ. Tα παιδιά αυτά δεν έχουν έρθει ακόμα σε επαφή με μένα, δεν έχουμε μιλήσει, για να ξέρουν τι θα κάνουμε τελικά. Έχουν σχηματίσει μια εικόνα, ίσως παρακολουθώντας και το Φεστιβάλ. Είναι γεγονός ότι δεν έχουν έρθει ακόμη πολλά παιδιά. Oρισμένοι φοιτητές έχουν μια ξεκάθαρη ιδέα για το τι είναι τεχνολογία, τι θέλουν να κάνουν και πως τους πηγαίνει ή όχι. Γιατί για μένα κέρδος είναι, σε ένα τέτοιο τμήμα, σε μια τέτοια σχολή, κάποια παιδιά να αποφασίσουν να κάνουν καμβά. Και έχω πει: με το που ανοίγεται ένα τέτοιο μάθημα, πρέπει αυτόματα να στηριχθούνε οι κλασσικές τέχνες. Δεν υπάρχει ανταγωνισμός. Είναι ένας αγώνας να πάμε στο επόμενο σκαλοπάτι και μας έχουν γεμίσει με ένα σωρό interface που πρέπει με κάποιο τρόπο να καταναλώσουμε. Είναι πολύ δύσκολο παγκοσμίως δηλαδή. Παρακολούθησα το ISEA. Εκεί υπάρχει μια λογική ότι τη καινούρια τέχνη τη δίνουν οι designer των συστημάτων. Αν πας στο MIT, σου λένε ότι τη δίνουν οι προγραμματιστές. Υπάρχει αυτή η σύγχυση γενικά. Για τη Σχολή Kαλών Tεχνών, λοιπόν, θα μιλήσουμε τουλάχιστον σε ένα χρόνο. Σε προπτυχιακό επίπεδο διδάσκω "υπερμέσα" και σε μεταπτυχιακό "βίντεο". Φιλοδοξούμε το προπτυχιακό τμήμα να εξελιχθεί σε εργαστήριο. Eίναι δουλειά όσων πρωτοπορούν να θέτουν τα όρια.

Απάντηση

Επιστροφή στο “Τέχνες”