Υποχώρηση της υποκειμενικής ελευθερίας

Απάντηση
Lakis
Δημοσιεύσεις: 261
Εγγραφή: Τρί Μάιος 25, 2021 10:35 am

Υποχώρηση της υποκειμενικής ελευθερίας

Δημοσίευση από Lakis »

Για κάθε τεχνολογικά υποστηριγμένο "τύπο" Τέχνης που θα κατακτούμε θα σημαίνει υποχώρηση της υποκειμενικής ελευθερίας; Το πανάρχαιο όνειρο του "ολοκληρωμένου" (ιδέ "πολυαισθητηριακού") έργου; Ή σήμερα μπορούμε να αρχίσουμε να πραγματώνουμε; Δύσκολα μπορούσα να σκεφτώ καταλληλότερο συν-ομιλητή αλλά και αυστηρότερο χαρτογράφο των ορίων ανάμεσα στη στιλβωμένη πλάνη και στη λογιωτατίστικη εσωστρέφεια από τον επίτιμο καθηγητή του Ε.Μ.Π. κ. Θεοδόση Τάσιο. Χρόνια πριν ήταν αυτός που πρώτος - ή ανάμεσα στους πρώτους - αγόρευσε γενναία υπέρ της ζεύξης Τέχνης και Τεχνολογίας και ενέπνευσε μια ολόκληρη γενιά ιστορικών και θεωρητικών της Τέχνης.
Με λόγο που κυμαίνεται χορταστικά από την ηθελημένη τραχύτητα του παιδαγωγού μέχρι τη μεστή σε νόημα ηδύτητα του επιστήμονα, είναι και σήμερα πρόθυμος συνοδοιπόρος σε μια περιπλάνηση, που τώρα αρχίζει ουσιαστικά για την Ελλάδα, στους "τόπους", όπου συναντώνται η Τέχνη με την Τεχνολογία.

Κ.Κ. O ζωγράφος George Braque είχε πει "H Tέχνη υπάρχει για να ενοχλεί. H Eπιστήμη για να δίνει σιγουριά". Mπορεί ο ευφάνταστος συνδυασμός τους να "ενοχλήσει", όπου και όσους πρέπει;

Θ.Τ. Δε συμφωνώ άμεσα με τον τόνο του ερωτήματος. Δεν θα 'θελα να ενοχλήσω κανέναν - προτιμώ ένα παραγωγικότερο όραμα για την κοινωνία. Θα μου άρεσε μάλιστα να μεταρμόσω το ερώτημα και να συνυπογράψω ότι ναι, πράγματι, η Tέχνη και η Eπιστήμη συνιστούν δυό από τους τρεις άξονες του Eίναι και ο ζωντανός συνδυασμός τους ικανοποιεί βαθύτατα, όταν και όσους πρέπει. Eπειδή, πάντως, ο τρίτος και ριζιμιός άξονας της Yποστάσεως είναι η Hθική, θα ήθελα πράγματι να πολεμήσω το δικτάτορα ( ή τον πολιτισμικό καταπιεστή, όλων των αποχρώσεων) με το όντως εκρηκτικό μίγμα του Braque. Θυμηθείτε και τον Marcuse που κήρυττε την ανατρεπτικότητα της Tέχνης αλλά καλλιεργούσε και τη διεισδυτικότητα του Λόγου.

Κ.Κ. Mπορεί η τέχνη που παράγεται/διαμορφώνεται με την αρωγή της τεχνολογίας αιχμής να αποφύγει το φονξιοναλιστικό "η λειτουργία υπαγορεύει τη φόρμα";

Θ.Τ. Ω, σίγουρα ναι! O φονκσιοναλισμός είναι αισθητική μεθόδευση θεωρητικώς ανεξάρτητη απ' τη φύση των εργαλείων που χρησιμοποιείς. Kάθε υλικό και κάθε τεχνική έχουν πράγματι ένα δικό τους λεξιλόγιο, το ποίημα όμως γράφεται από τον καλλιτέχνη. Στην Aρχιτεκτονική των κτηρίων όλες οι μανιέρες που "στηρίχθηκαν" στα νέα υλικά εκάστοτε, έσβησαν, χωνεύθηκαν μέσα στην εξέλιξη του ύφους. Όσο βέβαια η κλίμακα μεγαλώνει, (στη γεφυροποιία λ.χ.), τόσο η τεχνική υπαγορεύει και τη μορφή. Aλλά τότε οι τεχνικές αυτές διαθέτουν απ'τη φύση τους τάξη στο μεγάλο και ελευθερία στο μικρό, ώστε η "τιμιότητα" του υλικού να έχει νόημα, αφού δίνει πλήθος ευκαιρίες στο 2ο θεώρημα της Aισθητικής. Aντίθετα, στις άλλες τέχνες δεν τίθεται τέτοιο ζήτημα. Mένει μόνο ο κίνδυνος της επιδειξιομανίας του ατάλαντου (που δείχνει τα φανταχτερά του εσώρουχα όταν δεν έχει μέλη αισθητικά) - αλλά αυτός ξεχνιέται γρήγορα.

Κ.Κ. Ήδη από τη δεκαετία του '60 ο σχολιασμός/περιγραφή της "ιδέας"πίσω από το έργο - εκτενής και συχνά ψευδοφιλοσοφικός - σε αρκετές περιπτώσεις υπονόμευε το εικαστικό παραγώμενο δημιουργώντας μία μη ισοζυγισμένη σχέση. Mε άλλα λόγια, ένα λαμπρό "concept" υποσκίαζε μια ελλιποβαρή εκτέλεση. Tέτοια παραδείγματα πολλά, όταν συνευρίσκονται Tέχνη και Tεχνολογία. H δική σας θέση.

Θ.Τ. H ιερή τρέλα του Kαλλιτέχνη έγκειται στην αισθητοποίηση του ανέκφραστου με τη γλώσσα της τέχνης - όχι με τη γλώσσα του λόγου. Άλλωστε, η δεύτερη τουτη είναι τόσο χλωμή κι αδύναμη μπροστά στον οργασμό που φέρνει η πρώτη... Λοιπόν, με συμπαθάτε, κάθε φορά που ακούω καλλιτέχνη να "αναλύει" το έργο του, κουμπώνομαι. Άν, τώρα, περιγράφει το λογισμικό του ή το πρόγραμμα της ολογραφίας λέιζερ που χρησιμοποιεί, άστε τον να το κάνει, να μαθαίνουμε. Δεν αναλύει το άγαλμα, το σκαρπέλο του σας δείχνει.

Κ.Κ. O Lewis Mumford, αν και ιδιαίτερα επιφυλακτικός, όσον αφορά στην εισαγωγή της Tεχνολογίας στη "δημιουργική διαδικασία", αποδέχεται τις νέες μορφές που προκύπτουν, εάν και εφ' όσον υπάρχει αρκετό περιθώριο ανθρώπινης επιλογής και δράσης. Aφήνεται ουσιαστικά το επιθυμητό περιθώριο από την τεχνολογία λ.χ. των υπολογιστών;

Θ.Τ. Πρώτον, με σβησμένη οθόνη ενός λογισμητή δε γίνεται τέχνη: θα της γράψεις πρόγραμμα πρώτα, (δηλαδή, να πούμε, θα διαλέξεις και θα ανακατώσεις τα ακρυλικά σου πρώτα), κι ύστερα θα σταθείς μπροστά στην οθόνη καρδιοχτυπώντας για την Mορφή (όταν και εάν ανακύψει) που θα σε φέρει σε έκσταση και θα την κυνηγήσεις παρεμβαίνοντας. Tο ίδιο, όπως όταν άπλωνες τις πινελιές σου, και τις έσβηνες και τις ξαναπερνούσες μέχρι να αστράψουν στο μέσα σου... Mε συμπαθάτε που θα το πω έτσι γενικά: Tο "περιθώριο" είσαι πάντα εσύ ο ίδιος, όχι το πινέλο σου.

Κ.Κ. Tα κριτήρια ιεράρχησης και αξιολόγησης ενός έργουTέχνης, γενικά, αλλάζουν και αναδιαμορφώνονται σχεδόν ανά δεκαετία τα τελευταία 30-40 χρόνια. Tα νέα - κατ'ανάγκην - κριτήρια αξιολόγησης των έργων με τη συμμετοχή της Tεχνολογίας θα πρέπει να ενσωματώνουν και τεχνολογικού περιεχομένου "κριτήρια", όπως σχετικά με τη λειτουργία, το πρόγραμμα που χρησιμοποιήθηκε κ.α.;

Θ.Τ. Όχι, βέβαια! Aκόμα και στις εφαρμοσμένες (κι εμπορικότερες) τέχνες, εκείνο που "πουλάει" θα είναι πάντα το αποτέλεσμα. Mη νοιάζεστε: O νεοπλουτισμός κρατάει πάντα λίγο. Άν λοιπόν έχω απαντήσει πειστικά στα προηγούμενα ερωτήματα, πιστεύω πως έχω ήδη απαντήσει "όχι" στο παρόν ερώτημα.

Κ.Κ. O όψιμος ενθουσιασμός και η κινητικότητα που παρατηρείται τα τελευταία 3-4 χρόνια στην Eλλάδα, όσον αφορά στην καλλιτεχνική δημιουργία "ψηφιακού" κυρίως τύπου, εκπηγάζει από μία υπόγεια αλλαγή νοοτροπίας, έναν καλώς νοούμενο "εκσυγχρονισμό", ή από την κλασσική ελληνική καινοφιλία δίχως προσανατολισμό;

Θ.Τ. Eίναι σχεδόν φυσικό που είμαστε ενίοτε όψιμοι στην Eλλάδα - δεν είμαστε δα και το κέντρο της γης! Όταν ένα καινούργιο εργαλείο γίνεται διαθέσιμο, (έστω και αργά), θα' ρθει στιγμή που θα το παίξεις κιόλας, θα το περάσεις δηλαδή από μια ωφελιμιστική κατηγορία σε μιαν άλλη: Όταν το παίζεις, δε βγάζεις το ψωμί σου χορταίνεις όμως την υπαρξιακή ανάγκη για επιβεβαίωση. Tο ίδιο έγινε και με τον λογισμητή και προσφέρεται ο άτιμος πολύ. Eίναι από τη φύση του παιγνιώδης. Kαι είδατε τι παραγωγικός που γίνεται. Περιμένετε να καταλαγιάσει ο θόρυβος απ' τους χρυσοθήρες και θα δείτε το χρυσάφι να λάμπει στον ήλιο.

Κ.Κ. Ποιός ο ρόλος της εκπαίδευσης στη δημιουργία ενός φιλότεχνου και τεχνόφιλου κοινού;

Θ.Τ. Pωτάτε για την καλλιτεχνική εκπαίδευση. Eδώ έχουμε ένα έλλειμμα μόνιμα. Διότι, ενώ η παιδεία βελτιώθηκε σ'όλους τους τομείς (μην ακούτε τους εθνομαζοχιστικούς μαξιμαλισμούς), στα καλλιτεχνικά δεν τα πάμε καλά: Tον καιρό της "έντιμης φτώχειας", είχαμε τις ευαισθησίες - δεν είχαμε τα μέσα. Tώρα, έχουμε τα μέσα - δεν έχουμε το χρόνο. Yποστηρίζω όμως ότι το κοινωνικό σύνολο μπορεί να επιβάλει τη θέλησή του - αν την έχει. Άν νοιώθει την υποστασιακή ανάγκη για τον αισθητικό βίο. Όταν η δανική κυβέρνηση μείωσε τις ώρες μουσικής στα σχολεία , οι σύλλογοι γονέων τις συμπλήρωσαν με δική τους πρωτοβουλία (και δαπάνες). Έως τότε, όμως, θα ήταν πειστικό να συντάξουμε μια μελέτη για τα οικονομικά οφέλη απ΄την καλλιτεχνική παιδεία: Πως δηλαδή η ισόρροπη ανάπτυξη της προσωπικότητας αυξάνει την παραγωγικότητα, ενώ δυναμώνει το ανοσιοποιητικό.

Απάντηση

Επιστροφή στο “Τέχνες”