H αγορά και η δημοκρατία

Αλήθεια, «ξύσαμε τον πάτο του βαρελιού», όπως δηλώνει ο υφυπουργός Πέτρος Δούκας, προσπαθώντας να δικαιολογήσει τις πραγματικά πενιχρές αυξήσεις που ανακοίνωσε η κυβέρνηση για το 2005 ή έχουμε δρόμο ακόμη;

Στην εποχή της δουλείας στην Αμερική, πάντως, το βαρέλι με το λίπος γουρουνιού ανανεώνονταν κάθε χρόνο.

Ήταν το ετήσιο δώρο του αφεντικού της φάρμας στους σκλάβους του (pork-barrel politics), ένα μέσο, ας πούμε, δωροδοκίας ή εξαγοράς, ένα κόστος για τη διασφάλιση καλής και πειθήνιας συμπεριφοράς.

Όλα αυτά πάνε καλά έως ότου το λίπος αρχίζει να τελειώνει.

Όταν το ποσό-λίπος μειώνεται, τότε ο αγώνας για την διανομή του γίνεται ακόμη σφοδρότερος· τότε χρησιμοποιούνται όλα τα μέσα.

Ακόμη και τα πιο σύγχρονα.

Προβλέπω ότι η επόμενη τεχνολογία εκβιασμού (blackmail), απειλών (duress), συκοφαντικών προσωπικών επιθέσεων, αποκαλύψεων αληθινών παράνομων ενεργειών ή προσωπικών δεδομένων θα εξελιχθεί, χρησιμοποιώντας τα ηλεκτρονικά μέσα (αυτόματη αποστολή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μηνυμάτων, ταινιών με εκβιαστικό υλικό κτλ) και οι διαμεσολαβητές θα περιορίσουν το μερίδιό τους στη «μαύρη» αυτή αγορά.

Το σημαντικό όμως είναι ότι, όπως όλα τα παιχνίδια εξουσίας, έτσι κι αυτό που παρακολουθούμε σήμερα στις «μαύρες» πια οθόνες των τηλεοράσεών μας, έχει πάντα στο βάθος ένα μεγάλο οικονομικό διακύβευμα.

Οι άγριοι, ανθρωποφαγικοί διαγκωνισμοί προσώπων και ομάδων δεν είναι ίδιον της «φυλής» μας, αλλά αποτέλεσμα ορθολογικών παικτών που μεθοδεύουν την αναβάθμιση των οικονομικών συμφερόντων τους (περισσότερο «λίπος»…), ιδίως τώρα που το διαθέσιμο για το σύνολο «λίπος» φαίνεται να περιορίζεται δραστικά.

Εν τω μεταξύ, η υποτυπωδώς ανεπτυγμένη ελληνική αγορά δέχεται συνεχώς νέα κτυπήματα και το οικονομικό κλίμα χειροτερεύει.

Στον τομέα της πολιτικής, απλώνεται τεράστια δυσαρέσκεια, αφού άπαντες θεωρούν ότι όλοι και όλα κολυμπούν μέσα στο «λίπος» της διαφθοράς.

Μερικοί επιτήδειοι διακινούν την ιδέα της «κάθαρσης», έννοια εντελώς μεταφυσική στο σύνολό της.

Ποιος να κάνει κάθαρση, σε ποιόν, και βασιζόμενοι σε ποιους μηχανισμούς θα ανακαλύψουμε τους «ανήθικους», όταν ακόμη και η ίδια η δικαιοσύνη παρουσιάζει συμπτώματα διαφθοράς;

Λες και είναι θέμα μερικών «κακών» ή «ανορθολογικών» χαρακτήρων.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίον διανέμεται ένα μεγάλο κομμάτι του εθνικού εισοδήματος στη χώρα αυτή, με οικονομικά ολέθρια αποτελέσματα, αλλά και με το δημοκρατικό θεσμικό σύστημα να παραπαίει πλέον.

Ποιος είναι ικανοποιημένος, ευτυχής, όταν διαπιστώνει παντού κατανομή εισοδήματος και πλούτου που δεν αντιστοιχεί σε ικανότητες και προσόντα;

Ωπ, να ένα κριτήριο σύμφωνα με το οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει απρόσκοπτα το σύστημα και η διανομή του εισοδήματος, οι ικανότητες και τα προσόντα των ανθρώπων.

Υπάρχει πράγματι κάποιος μηχανισμός, στον πραγματικό κόσμο φυσικά, που να κάνει εφικτή μια διαφορετική, πιο αποδεκτή, διανομή εισοδήματος, προσφέροντας περισσότερη ικανοποίηση στους πολίτες, αλλά και περισσότερες επιλογές και ελευθερία στις κινήσεις τους;

Όταν δεν υπάρχει αυτή η ελευθερία των επιλογών ως δημόσια προσφερόμενο αγαθό στους πολίτες (βλέπε π.χ. την περίπτωση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης), τότε για να την αποκτήσει κανείς πρέπει να «λαδώσει» το αρτηριοσκληρωτικό σύστημα για να «του κάνουν κάθε φορά μια χάρη», για να του επιτραπεί η χαρά και το συμφέρον μιας αλληλεπίδρασης (interaction) στην καθημερινότητά του ή για να αποφύγει μια ανεπιθύμητη κατάσταση (exit option).

Η ανθρώπινη φύση, βέβαια, αναζητά και την ασφάλεια, την αποφυγή ρίσκου, την εξάρτηση και τη μετάθεση ευθυνών, η οποία όμως πληρώνεται -με «κόστος ευκαιρίας»- σε προσωπική ελευθερία.

Ο μηχανισμός της αγοράς περιλαμβάνει ένα σύνολο ανθρώπων που «ολοκληρώνονται» και αλληλεπιδρούν μέσω των ελεύθερων συναλλαγών που κάνουν μεταξύ τους και οι οποίες διανέμουν εισόδημα στους συντελεστές παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών.

Στην καθαρή, ιδεατή ανταγωνιστική αγορά, η ελευθερία των συναλλαγών και των δικαιωμάτων επιτρέπει την ελεύθερη δράση όσων λειτουργούν μέσα σε αυτήν, κατοχυρωμένη από τους δημοκρατικούς θεσμούς.

Τα άτομα, αν και ανήκουν σε επικαλυπτόμενες ομάδες, δεν εξαρτώνται από τις «χάρες», τη δωροδοκία, τις γνωριμίες, τις «διαπραγματεύσεις», την «αγορά» εκβιασμών κ.τ.λ.

Με την ελεύθερη αλληλεπίδραση στην αγορά τα άτομα αποκτούν ισχύ, που βασίζεται στη «φήμη» που αποκτούν από την εξειδίκευσή τους κι όχι στο «καπάρωμα» κάποιας θέσης, που απλώς επιτρέπει τη συμμετοχή στην «αρπαγή» του διαθέσιμου εθνικού εισοδήματος.

Κάθε κατάσταση ανελευθερίας και εξάρτησης που απορρέει από ένα τέτοιο σχετικά «κλειστό» οικονομικό σύστημα, αυτoμάτως υπονομεύει τους δημοκρατικούς θεσμούς που εγγυώνται την ανοικτή και ελεύθερη είσοδο και έξοδο από κάθε δραστηριότητα, την απόρριψη κάθε διάκρισης, τον πλουραλισμό και την ανεκτικότητα, τα ατομικά δικαιώματα και τους κανόνες δικαίου, αλλά και το κοινωνικό κράτος, που μεριμνά για την ισότητα στις ευκαιρίες και την κοινωνική ασφάλεια και προστασία.

Όλα αυτά δεν σημαίνουν βέβαια ότι στον πραγματικό ανεπτυγμένο κόσμο λειτουργεί ο τέλειος ανταγωνισμός των αγορών και ο κοινωνικός φιλελευθερισμός της ευημερίας (welfare liberalism), που κατανέμουν το εισόδημα με βάση την ελεύθερη βούληση των ανθρώπων και τις επιταγές της κοινωνικής ισότητας στις ευκαιρίες.

Μας βοηθούν όμως να καταλάβουμε προς τα που πρέπει να κινηθούμε για να απομακρυνθούμε από όλα τα δυσάρεστα που βιώνουμε σήμερα…

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας