Η υπερκατανάλωση οδήγησε σε ύφεση τις ΗΠΑ

Μια φορά και έναν καιρό, ζούσαμε σε έναν κόσμο όπου ο πληθωρισμός των αποτιμήσεων δημιουργούσε μόχλευση, η οποία δημιουργούσε περισσότερο πληθωρισμό των αποτιμήσεων, σε έναν γνωστό φαύλο κύκλο ο οποίος είναι γνωστός ως «bull market». Αγοράζαμε κακή τέχνη, καλό κρασί, σπίτια για διακοπές και μετοχές όταν βρίσκονταν «στο χαμηλότερο επίπεδο των αποτιμήσεων», γεγονός που μας έκανε πλούσιους. Και φυσικά πανέξυπνους.

Κατόπιν, οι μεγάλοι, κακοί λύκοι –πλεονέκτες και ασταμάτητοι– κατέφθασαν, «σπάζοντας» τις φούσκες και τις αγορές, με όλες τις αποτιμήσεις να προσγειώνονται στη γη. Η καλή νεράιδα –και ο άντρας της με το όνομα «Θείος Σαμ»– προσπάθησαν να καθαρίσουν τη ζημιά, προσφέροντας πληθώρα κεφαλαίων, αλλά τελικώς δεν είχαν και μεγάλη επιτυχία. Κανείς δεν έζησε καλά κατόπιν αυτού –εκτός πιθανώς από τους επενδυτές που ήταν πάντα εξαιρετικά συντηρητικοί στις επιλογές τους– τουλάχιστον για μία πενταετία. Αυτή, παιδιά, είναι η ιστορία που θα σας διηγηθεί η φετινή «Στρογγύλη Τράπεζα» του Barron’s.

Ας σας πούμε τις λεπτομέρειες: στη φετινή «Στρογγύλη Τράπεζα» συμμετέχουν 10 κορυφαίοι ειδικοί των επενδύσεων, οι οποίοι συζήτησαν με τους συντάκτες του Barron’s στη Ν. Υόρκη στις 5 Ιανουαρίου, προκειμένου να εξετάσουν τι συνέβη σε αγορές και οικονομία το 2008 και να καταθέσουν το τι βλέπουν να συμβαίνει το 2009. Στο α’ μέρος της «Στρογγυλής Tραπέζης» μπορείτε να ανακαλύψετε κάποιες προτάσεις επενδύσεων, ενώ στα υπόλοιπα δύο θα μάθετε τις προβλέψεις για οικονομία και αγορές.

Barron’s: Ας ξεχάσουμε το 2008 και μαζί με αυτό και τις μετοχές που είχατε επιλέξει. Με την αγορά να έχει υποχωρήσει 36% από το υψηλότερο επίπεδό της, την κυβέρνηση να στηρίζει οικονομικά σχεδόν όλους τους επιχειρηματικούς κλάδους και ευρισκόμενοι εν αναμονή ενός νέου προέδρου, ποιες είναι οι προοπτικές για το 2009;

Hickey: Καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να γιατρέψει μία πληγή που χρειάστηκαν δέκα χρόνια για να δημιουργηθεί. Οι ΗΠΑ δημιούργησαν τεράστιες οικονομικές ανισορροπίες, ενώ το επίπεδο του χρέους τους είναι το υψηλότερο της ιστορίας. H τεράστια η αύξηση του δημόσιου χρέους και η αύξηση των δαπανών δεν πρόκειται να σώσουν τον επιχειρηματικό κλάδο ή να αναγκάσουν τον καταναλωτή να αυξήσει τις δαπάνες του. Η αγορά κατέγραψε ένα μικρό ράλι, ανάλογο με αυτό που συνέβη στη δεκαετία του ’30, αμέσως μετά τη «Μεγάλη Yφεση».

Τότε το ράλι ακολούθησε την απόφαση της Fed να μειώσει το βασικό επιτόκιο από το 6% στο 3,5% και κατόπιν στο 1,5%. Ο πρόεδρος Hoover είχε ζητήσει να υπάρξει αύξηση των δαπανών για κατασκευές και πίεσε τις πολιτειακές κυβερνήσεις να αυξήσουν τις δαπάνες για υποδομές, ενώ ζήτησε από το Kογκρέσο να ψηφίσει φοροαπαλλαγές. Πρόκειται για ένα «σκηνικό» που μοιάζει πολύ γνώριμο. Ο Hoover προέβλεπε ότι η κρίση θα λήξει σε 60 ημέρες. Eκανε λάθος.

Barron’s: Αυτό είναι μία ιστορική αναδρομή. Τι συμβαίνει σήμερα;

Hickey: Η αγορά αντιμετώπισε το χειρότερο κραχ από τη δεκαετία του ’30 έως και σήμερα. Eνας νέος πρόεδρος καταφθάνει και υπόσχεται ότι θα λύσει τα πάντα. Αυξάνει τις δαπάνες για υποδομές, για δρόμους και γέφυρες. Υπόσχεται να στηρίξει αγορά και επιχειρήσεις. Η προηγούμενη κυβέρνηση έχει πραγματοποιήσει «ενέσεις ρευστότητας» για το σύνολο του τραπεζικού συστήματος.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι μπροστά τους. Η πραγματικότητα είναι ότι η οικονομία βρίσκεται σε απελπιστική κατάσταση, η ανεργία θα αυξηθεί περαιτέρω και η νομισματική πολιτική της Fed δεν πρόκειται να βοηθήσει στην επίλυση κανενός προβλήματος. Το δολάριο είναι έτοιμο να αυτοκτονήσει και αυτό θα συμβεί κάποια στιγμή εντός του 2009. Ο προστατευτισμός μοιάζει να είναι η επικρατούσα άποψη στο Κογκρέσο.

Black: Υπάρχουν και χειρότερα. Ο Αμερικανός καταναλωτής έχει «πεθάνει». Η στροφή στη συμπεριφορά του είναι παραδειγματική. Το επίπεδο της αποταμίευσης θα αυξηθεί. Ο κόσμος είναι τρομοκρατημένος. Συμπεριφέρονται όπως η γενιά των γονιών μου, αμέσως μετά τη «Μεγάλη Yφεση». Οι επενδύσεις δεν πρόκειται να ενισχυθούν, ακόμη και εάν υπάρξουν φορολογικά κίνητρα.

Δεν μπορούμε να μειώσουμε το εμπορικό έλλειμμα καθώς δεν κατασκευάζουμε προϊόντα τα οποία ο υπόλοιπος κόσμος επιθυμεί να αγοράσει. Το να προσφέρουμε στον κόσμο φοροαπαλλαγές και να πηγαίνει να ψωνίζει στα Wal-Mart προϊόντα που έχουν κατασκευαστεί στην Κίνα δεν πρόκειται να βοηθήσει την αμερικανική οικονομία.

Faber: Δεν υπάρχει αυτό που χαρακτηρίζεται ως καλή δημόσια πολιτική. Είναι, δε, βέβαιο ότι δεν υπάρχει στις ΗΠΑ. Η τρέχουσα κρίση δημιουργήθηκε από αποφάσεις που έλαβαν δημόσιοι λειτουργοί και οδήγησαν στη δημιουργία εταιριών όπως οι Fannie Mae και Freddie Mac. Κατόπιν οι ίδιοι άνθρωποι ψήφισαν τον νόμο Glass-Steagall, μέσω του οποίου απαγορεύτηκε στις τράπεζες να αγοράζουν χρηματιστηριακές.

Όλα τα παραπάνω οδήγησαν σε αύξηση της μόχλευσης κεφαλαίων. Με τη μείωση των επιτοκίων η Fed δημιούργησε αρκετές «φούσκες», στα ακίνητα αλλά και στα εμπορεύματα. Σήμερα που το βασικό επιτόκιο των ΗΠΑ βρίσκεται στο 0%, δεν πρόκειται να κερδίσεις τίποτε εάν αποσύρεις τις καταθέσεις σου και αγοράσεις κρατικά ομόλογα. Με ελάχιστες εξαιρέσεις οι ΗΠΑ δεν παράγουν σχεδόν τίποτε.

Είναι μία οικονομία που στηρίζεται στην κατανάλωση. Oταν η οικονομία αναπτύσσεται, οι ΗΠΑ εισάγουν προϊόντα από χώρες όπως η Κίνα. Από το 2002 έως το 2007 οι αναδυόμενες αγορές ξεπέρασαν αυτή των ΗΠΑ. Μόλις η αμερικανική οικονομία άρχισε να υποχωρεί αυτές οι αγορές υπέφεραν. Αμέσως μείωσαν κατανάλωση και παραγωγή, γεγονός το οποίο επηρέασε τη ζήτηση εμπορευμάτων. Πέρυσι οι αναδυόμενες αγορές δέχθηκαν σκληρότερο κτύπημα από την αμερικανική οικονομία.

Gross: Για αρκετά χρόνια, όπως έχω τονίσει και στο παρελθόν, βρισκόμαστε εν τω μέσω μίας αλλαγής γενεών στην παγκόσμια οικονομία και στον χρηματοοικονομικό κλάδο. Oλοι ήμασταν παιδιά της bull market (της συνεχώς ανοδικής αγοράς), αλλά αυτή έχει, πλέον, τελειώσει. Oσο για φέτος τα πάντα θα εξαρτηθούν από το κατά πόσο οι κυβερνήσεις θα κατορθώσουν να καλύψουν την έλλειψη κεφαλαίων που καταγράφεται παντού.

Μπορούν να μας γλιτώσουν από την παγίδα της έλλειψης ρευστότητας όχι μόνο σε ό,τι αφορά τις αγορές αλλά και στην πραγματική οικονομία; Εάν μπορούν, τότε υπάρχει ακόμη ελπίδα για το 2009. Βέβαια το πιθανότερο είναι ότι δεν θα το κατορθώσουν και θα οδηγηθούμε σε «βαθιά» ύφεση τόσο φέτος όσο και το 2010. Οι επενδυτές αυτό που θα πρέπει να σκεφτούν είναι το τι μέλλει γεννέσθαι το 2010, το 2011 και το 2012.

Barron’s: Εσύ Oscar συμφωνείς;

Schafer: Συμφωνώ με τον Bill Gross. Τίποτε δεν πρόκειται να βελτιωθεί για κάποιο διάστημα. Αν και οι κρατικές δαπάνες θα βοηθήσουν, δεν είναι αρκετές για να λύσουν τα ευρύτερα προβλήματα. Το πρώτο αφορά την αγορά κατοικιών. Τα αποθέματα απούλητων κατοικιών είναι ιδιαίτερα υψηλά και οι τιμές θα υποχωρήσουν επιπλέον 10% σε σύγκριση με τα τρέχοντα επίπεδα. Η παροχή στεγαστικών δανείων έχει σημειώσει κάθετη πτώση και οι τιμές ακολουθούν ανάλογη πορεία.

Όμως το 68% των Αμερικανών είναι ιδιοκτήτες κατοικιών. Οι καταναλωτές πληρώνουν το 14% των μετά φόρων εισοδημάτων τους για να καλύψουν τα στεγαστικά τους δάνεια και όχι για να καταναλώσουν. Ως εκ τούτου ό,τι και να κάνει η κυβέρνηση δεν πρόκειται να βοηθήσει τη στεγαστική αγορά και ως εκ τούτου τον μέσο Αμερικανό καταναλωτή.

Ταυτόχρονα είναι γνωστό ότι οι τράπεζες δεν δανείζουν όχι γιατί είναι «κακές» αλλά απλά γιατί δεν διαθέτουν τα απαραίτητα κεφάλαια. Η πιστωτική κρίση οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο όπου οι εταιρίες απολύουν και οι απολύσεις αυξάνουν τις κατασχέσεις ακινήτων καθώς οι ιδιοκτήτες δεν έχουν χρήματα για την αποπληρωμή των στεγαστικών τους δανείων. Η αμερικανική οικονομία θα υποφέρει και το 2010.

Barron’s: Abby, ποια είναι η δική σου άποψη;

Cohen: Πρώτον θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι το νέο έτος δεν ξεκίνησε από μία φυσιολογική κατάσταση, όπου οικονομία και αγορές λειτουργούσαν φυσιολογικά. Η Fed δρα επιθετικά στην προσπάθειά της να ενισχύσει τη ρευστότητα σε ΗΠΑ και παγκόσμια αγορά. Αναγνωρίζω ότι ο μέσος Αμερικανός καταναλωτής είναι κάτι παραπάνω από υπερχρεωμένος. Αυτή η κατάσταση έχει επιπτώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας προϊόντων παγκοσμίως. Σε αρκετές περιπτώσεις η Fed δρα ως η κεντρική τράπεζα της υφηλίου. Πιθανώς το 2010 η κατάσταση να ομαλοποιηθεί…