ΗΠΑ: Μήπως υπερβάλλετε αγαπητέ πρόεδρε Μπους;

Δύο νέες «αλήθειες ζωής» – η τρομοκρατία και η αμερικανική στρατιωτική κυριαρχία– έχουν αναδιοργανώσει την παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Το ιδεολογικό περιεχόμενο αλλά και η απ’ όλους συμφωνημένη μαζική καταστροφή, οι ακρογωνιαίοι λίθοι της αμερικανικής πολιτικής στον Πόλεμο του Κόλπου, δεν μπορούν να λειτουργήσουν στο τρέχον περιβάλλον όταν κάποιοι αποφασισμένοι τρομοκράτες, και όχι ολόκληρα κράτη, μπορούν να καταστρέψουν το αμερικανικό έθνος. Ενώ οι παραδοσιακές τακτικές «στρατιωτικής ισορροπίας» δεν μπορούν να ισχύσουν πλέον, μιας και οι ΗΠΑ διαθέτουν πολύ υψηλότερες αμυντικές δαπάνες απ’ ό,τι τα υπόλοιπα 20 κυρίαρχα κράτη του πλανήτη. Oντως, μέχρι το 2005 ο αμερικανικός αμυντικός προϋπολογισμός θα είναι μεγαλύτερος απ’ ό,τι οι συνολικές αμυντικές δαπάνες παγκοσμίως.

Δεδομένης αυτής της διαφορετικής περιόδου, η ευκαιρία στοιχειοθέτησης μιας νέας αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής –κάτι που παραδοσιακά ζητεί το Kογκρέσο από κάθε πρόεδρο των ΗΠΑ– είναι ένα ευχάριστο και καλοδεχούμενο γεγονός. Δυστυχώς, όμως, η «Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής», μία αναφορά 31 σελίδων, την οποία παρέδωσε στο Kογκρέσο ο George Bush, δεν είναι μόνο μία μεγάλη απογοήτευση αλλά και ένα υποτιμητικό έγγραφο για φίλους και συμμάχους των ΗΠΑ σε όλη την υφήλιο. Η έπαρση σίγουρα δεν ταιριάζει στον ηγέτη ενός ελεύθερου κόσμου, αλλά, δυστυχώς για όλους, αυτός είναι ακριβώς ο τόνος που χρησιμοποιεί στην εν λόγω αναφορά ο Αμερικανός πρόεδρος.

Ακόμη πιο τραγικό είναι το γεγονός ότι «η τεξανή άποψη» αλλά και το μήνυμα «θα προχωρήσουμε μόνοι μας, είτε το θέλετε είτε όχι», που διέπει το κείμενο, κατορθώνει να καταστρέψει ορισμένες αναλυτικές και ιδιαίτερα σοφές προτάσεις που βρίσκονται σε αυτό. Ο φανφαρονισμός της καταστρέφει οποιαδήποτε θετική πρόταση.

Παρά τις αόριστες απόψεις που εκφράζονται για τη γέννηση μίας νέας «Pax Americana», αρκετοί πολίτες της χώρας –και πολύ περισσότεροι εκτός ΗΠΑ– δεν αισθάνονται «βολικά» με την ιδέα μίας Αμερικής, που θα δρα μονομερώς σε παγκόσμιο επίπεδο, καταπατώντας συνθήκες, μη δίνοντας την παραμικρή σημασία στους συμμάχους της και στους διεθνείς οργανισμούς, ενώ ταυτόχρονα θα υποστηρίζει ότι μπορεί να επέμβει – εάν θεωρήσει ότι θίγονται τα συμφέροντά της – οπουδήποτε στην υφήλιο και με όποιον τρόπο αυτή επιθυμεί. Αυτό ακριβώς είναι το κεντρικό νόημα της «Εθνικής Στρατηγικής Ασφαλείας».

Η ρητορική του προέδρου έχει τρία βασικά σημεία. Πρώτον, οι ΗΠΑ είναι ελεύθερες να προειδοποιούν – μέσω πράξεων – τρομοκράτες και έθνη τα οποία διαθέτουν όπλα μαζικής καταστροφής. Δεύτερον, καμία χώρα ή ομάδα χωρών δεν θα μπορέσει ποτέ να προκαλέσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ. Τρίτον, η μονομερής δράση είναι πολύ πιο αποτελεσματική από την εφαρμογή των διεθνών συνθηκών και τις συμφωνίες στο εσωτερικό των διεθνών οργανισμών, στην προσπάθεια μείωσης της εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων. Εν ολίγοις, ο Bush μας λέει ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται από εδώ και στο εξής να ρωτήσουν κανέναν ή να αφήσουν να σταθούν εμπόδιο στις πράξεις τους οι διεθνείς συνθήκες, και φυσικά η διεθνής κοινότητα. Η άποψη της υποθετικής απόλυτης πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας, που υπάρχει στην «Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας», μπορεί να «ανατινάξει» τη διεθνή σταθερότητα. Από τη Συνθήκη των Βερσαλιών το 1648, η απόλυτη εξουσία ενός έθνους στο εσωτερικό του ήταν ιερή και απαραβίαστη.

Το δεύτερο δόγμα Bush – ότι δηλαδή οι ΗΠΑ δεν θα επιτρέψουν σε καμία χώρα να διαθέτει ισχυρότερη στρατιωτική μηχανή – είναι, επίσης, προβληματικό. Σε αυτήν την περίπτωση η προσοχή στρέφεται προς την Κίνα, η οποία αντιμετωπίζεται από την Ουάσινγκτον ως ο επόμενος ανταγωνιστής της Αμερικής. Η Κίνα διαθέτει, ήδη, αντιβαλλιστικούς πυραύλους και πυρηνικές κεφαλές, ενώ το οπλοστάσιό της σίγουρα θα αυξηθεί. Aλλωστε κάθε ανερχόμενη οικονομική δύναμη φρόντιζε, πάντα, να διατηρεί και εξαιρετική στρατιωτική ισχύ. Βάσει του νέου δόγματος οι ΗΠΑ θα πρέπει να μην επιτρέψουν στην Κίνα να διευρύνει το οπλοστάσιό της, κάτι, φυσικά, που δεν πρόκειται ποτέ να γίνει αποδεκτό από το Πεκίνο. Oντως, είναι πολύ δύσκολο να «δει» κάποιος πώς δύο χώρες με σταδιακά αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπως οι Κίνα και ΗΠΑ, θα μπορέσουν να συνεργασθούν και να κυριαρχήσουν παγκοσμίως όταν η μία εξ αυτών επιθυμεί η άλλη να παραμείνει κατώτερη σε στρατιωτικό επίπεδο. Και σε αυτήν την περίπτωση το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία νέας αστάθειας

Προς αναγνώριση και κάποιων θετικών σημείων, η νέα «Συνθήκη Εθνικής Ασφαλείας», για πρώτη φορά εξηγεί γιατί είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας σταθερής εξωτερικής πολιτικής. Πολύ σωστά υπογραμμίζει ότι τα κράτη που διαθέτουν όπλα μαζικής καταστροφής και απειλούν να τα χρησιμοποιήσουν, ή αυτά που χρηματοδοτούν και υποθάλπουν τρομοκράτες, αποτελούν εστίες αστάθειας και απειλής για την παγκόσμια ειρήνη. Η αναφορά θέτει δύο ερωτήματα: Ποια ακριβώς απειλή και σε ποιο μέγεθος μπορεί να επιτρέψει σε ένα κράτος να δράσει μονομερώς; Και ποιος είναι ο λόγος ή ο τρόπος που θα ανακαλύψουμε πως μία χώρα οδηγείται σε λάθη και ως εκ τούτου χάνει τα κυριαρχικά της δικαιώματα; Δυστυχώς, όμως, στην αναφορά υπογραμμίζεται ότι η μόνη χώρα που μπορεί να δώσει τις σωστές απαντήσεις είναι η Αμερική. Eνας πολύ καλύτερος τρόπος θα ήταν η κυβέρνηση Bush να καλέσει τους συμμάχους σε συζητήσεις για την εξεύρεση των απαντήσεων.