Η λεκτική βία συχνά είναι χειρότερη από τη σωματική

Η λεκτική βία συχνά είναι χειρότερη από τη σωματική

Άρθρο της Θέτιδας Παπαδοπούλου.

Η λεκτική βία συχνά είναι χειρότερη από τη σωματική. Τα τραύματα της δεν είναι ορατά, αλλά υπάρχουν και πονάνε όσος χρόνος κι αν περάσει…

H Σοφία είναι από τις κοπέλες που τις λες πετυχημένες. Είχε το δικό της διαμέρισμα, έβγαζε αρκετά λεφτά, περνούσε γενικώς καλά, μέχρι που γνώρισε τον Αντώνη. O Αντώνης είχε ξετρελαθεί μαζί της. Το ίδιο και εκείνη. Μέχρι που τα φτιάξανε.

Σε κατάσταση ψυχολογικής βίας

«O Αντώνης ήταν ο πρώτος άντρας που πήγα μαζί του» λέει η Σοφία. «Επειδή προέρχομαι από συντηρητική οικογένεια, πάντα πίστευα ότι θα έκανα έρωτα για πρώτη φορά με εκείνον που θα παντρευτώ. Όταν με αγκάλιαζε, ήμουν συνεχώς πολύ νευρική, φοβόμουν. Εκείνος όμως αντιδρούσε εγωιστικά, μου έλεγε “δε με θες αρκετά, αν με ήθελες, θα το έκανες. Μήπως σκέφτεσαι άλλον;” και αναρωτιόταν, αφού όλες το κάνουν, τι συνέβαινε με μένα; Τελικά ενέδωσα και το κάναμε.

Ένιωθα πολύ άσχημα, αλλά αυτό που χειροτέρευε τη διάθεσή μου ήταν ο τρόπος που ο Αντώνης ζητούσε το σεξ, σαν απαίτηση, σαν να το δικαιούνταν κι εγώ ήμουν υποχρεωμένη να το κάνω. Στην αρχή απέδιδα την πίεση στον πόθο του για μένα. Αργότερα κατάλαβα ότι έτσι ήταν ο χαρακτήρας του. Η συμπεριφορά του έλεγε “μου ανήκεις”. Ήθελε να ελέγχει την κάθε μου κίνηση, να ξέρει κάθε στιγμή τι έκανα, ποιον έβλεπα, τι φορούσα, τι έλεγα και συχνά ένιωθα πως δεν ήθελε εμένα, αλλά μια γυναίκα που θα την έπλαθε όπως τη φανταζόταν. Με υποπτευόταν συνεχώς.

Δεν του άρεσε που είχα κολλητό φίλο έναν άντρα, κριτίκαρε όλες μου τις παρέες και μου έκανε σκηνή αν ήθελα να βγαίνω χωρίς αυτόν. Μετά από λίγο άρχισε να ελέγχει κάθε σπιθαμή της ζωής μου. Μούτρωνε όταν μιλούσα στο τηλέφωνο με φίλες που δεν ενέκρινε, έλεγε “πώς το κάνεις, αφού ξέρεις ότι αυτή δε μου αρέσει;” κι όταν δυσανασχετούσα με τα σχόλιά του γινόταν έξαλλος, φώναζε, σηκωνόταν όρθιος και σχεδόν ούρλιαζε επειδή τολμούσα να αντιμιλήσω δίνοντάς μου την εντύπωση πως πολύ θα ήθελε να σηκώσει και το χέρι του, αν μπορούσε! Παρόλο όμως που ταραζόμουν, συνέχιζα να είμαι μαζί του. Πίστευα πως κάποτε “αυτό” θα σταματούσε.

Μια μέρα που με περίμενε κάτω από το γραφείο, η κατάσταση έφτασε στα όρια. Μόλις με είδε να βγαίνω με ένα συνάδελφο, άρχισε να ουρλιάζει έξαλλος ποιος ήταν αυτός και τι λέγαμε. Αυτό δεν μπόρεσα να το ανεχτώ και εξοργισμένη του είπα να σκάσει, επιτέλους! Αυτό φυσικά πυροδότησε νέα έκρηξη και λέγοντάς μου εξαγριωμένος “τι είπες;” σήκωσε το χέρι έτοιμος να με χτυπήσει. Φαίνεται όμως πως το μετάνιωσε και το κατέβασε, αλλά άρχισε με βρίζει με τα χειρότερα λόγια».

Γιατί οι άντρες;

Με τον όρο «λεκτική βία» αναφερόμαστε στη συμπεριφορά εκείνη με την οποία το ένα μέλος μιας σχέσης θέλει να επιβληθεί και να κυριαρχήσει πάνω στο άλλο χρησιμοποιώντας κυρίως άσχημη συμπεριφορά και εκφράσεις. Oι έρευνες δείχνουν ότι κατά 95% οι άντρες είναι κυρίως αυτοί που την ασκούν, αν και οι γυναίκες έχουν κι αυτές το δικό τους μερίδιο. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Το κλασικό κοινωνικό πρότυπο θέλει τον άντρα δυναμικό, ικανό να ελέγχει και να κοντρολάρει τα πάντα, να τα καταφέρνει σε οποιοδήποτε τομέα, κάτι σαν τον Τζέιμς Μποντ δηλαδή. Δεν υπάρχει όμως η ίδια απαίτηση για τις γυναίκες, επομένως οι άντρες είναι οι συνήθεις ύποπτοι για τη λεκτική κακοποίηση. Μερικοί λοιπόν έχουν την άποψη πως για να θεωρηθούν πραγματικοί άντρες, πρέπει να «στρώσουν» τη γυναίκα και να έχουν το πάνω χέρι στη σχέση. Η λεκτική βία είναι το μέσο για να το καταφέρουν.

Τι κάνουν; Επειδή οι ίδιοι αμφιβάλλουν για το κατά πόσο είναι τόσο ικανοί, δυνατοί, μάτσο, όσο θέλουν να φαίνονται, με τη λεκτική (ενίοτε και με τη σωματική) βία σιγουρεύονται ότι είναι όντως τόσο ισχυροί. Με τη λεκτική βία κατορθώνουν να σε ελέγχουν, να σε κουμαντάρουν, ώστε να αποδυναμωθείς ως άτομο και να κάνεις ό,τι θέλουν. Το παιχνίδι αυτό τους προσφέρει πολλά: δύναμη, σπουδαιότητα, αυτοπεποίθηση. Κυρίως όμως τους προσφέρει τη δική σου υποταγή και εξάρτηση από αυτούς.

Πως θα αναγνωρίσω αυτό τον άντρα;

O άντρας που ασκεί λεκτική ή ψυχολογική βία σε μια σχέση συμπεριφέρεται το ίδιο σε όλες τις γυναίκες. Είναι συνήθως έξυπνος, επιτυχημένος, γοητευτικός, καλός ομιλητής και συχνά τον θεωρείς λαχείο. Μέχρι να σιγουρευτεί για σένα, χρησιμοποιεί τα καλύτερά του όπλα για να σε φλερτάρει και σε θεωρεί, το λιγότερο, θεά. Όταν όμως πέσει το φρούριο, θα θεωρήσει εσφαλμένα ότι του ανήκεις. Στη φάση αυτή οφείλεις να προσέχεις πολύ και να συμμορφώνεσαι στους κανόνες του.

Εάν δε φερθείς όπως αυτός θέλει, σου αρχίζει τον ψυχολογικό πόλεμο. Ροκανίζει τον αυτοσεβασμό σου με κριτικές, αρνητικά σχόλια και υποτιμητικές απόψεις που φθείρουν την εικόνα σου και σε κάνουν να νιώθεις λίγη, ανεπαρκής και τελικά εντελώς ανίκανη να τα βγάλεις πέρα χωρίς αυτόν. Και είναι τόσο ανασφαλής, που όσο περισσότερο σε ακρωτηριάζει, τόσο πιο καλά νιώθει με τον εαυτό του.

Oι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι αυτός που ασκεί λεκτική κακοποίηση επαναλαμβάνει την κακοποίηση που έχει ζήσει ως παιδί, π.χ. την ίδια συμπεριφορά μπορεί να είχε ο πατέρας του προς τη μητέρα του ή προς τον ίδιο. Συνήθως η λεκτική βία μέσα στη σχέση ξεκινάει όταν ο άντρας αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι είναι συναισθηματικά εξαρτημένος από τη γυναίκα, και αυτό τον φοβίζει.

Όσο δυνατή και ανεξάρτητη νιώθει τη γυναίκα, τόσο περισσότερο αβέβαιος αισθάνεται εκείνος. Αυτό τον κάνει να θέλει όλο και περισσότερο να την ταπεινώνει για να την κρατήσει. Μην ξεχνάς ότι η λεκτική βία είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον έλεγχο, τη δύναμη και την ανασφάλεια. Ένας άντρας σίγουρος για τον εαυτό του δεν πρόκειται να καταφύγει ποτέ σε τέτοια παιχνίδια εξουσίας.

Μήπως με αγαπάει και τον έχω παρεξηγήσει;

Ίσως αναρωτηθείς μήπως τον αδικείς. Μήπως θεωρείς ότι ο φίλος σου ασκεί λεκτική κακοποίηση επειδή λέει τη γνώμη του για θέματα που σε αφορούν και καμιά φορά η κρίση του δε σου αρέσει; Πρόσεξε όμως, υπάρχει διαφορά. O άντρας που ασκεί λεκτική βία καμουφλάρει τις λεκτικές επιθέσεις του με ένα πέπλο φιλικής συμβουλής και ανιδιοτελούς καθοδήγησης. «Μα, για το καλό σου σου τα λέω» σου απαντάει.

Oι «διορθωτικές» συμβουλές όμως έχουν σκοπό να σε προσαρμόσου στα δικά του γούστα και όχι να σε οδηγήσουν να ανακαλύψεις τον εαυτό σου. Σ’αυτά τα κακεντρεχή σχόλια δε θα βρεις ποτέ αγάπη, αλλά πάντα πίεση, έλεγχο, εξευτελισμό. Αρκετά συχνά κατηγορεί εσένα για τα κακότροπα ξεσπάσματά του. «Αν εσύ δεν έκανες αυτό ή δεν έλεγες το άλλο, εγώ δε θα φερόμουν έτσι» θα σου πει.

Αυτό όμως δεν είναι σχέση, είναι νταλαβέρι. Μια σωστή σχέση δεν απαιτεί από σένα να αλλάξεις για να αρέσεις, σε δέχεται όπως είσαι. Επιπλέον συχνά έχεις την αίσθηση μιας υποβόσκουσας βίας. Μπορεί να μη σε έχει χτυπήσει, αλλά νιώθεις ότι το θέλει. Αν μπορούσε, θα σε συμμόρφωνε και με ξύλο! Μην ξεχνάς πως η λεκτική βία αρκετά συχνά καταλήγει και σε σωματική. Ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι εσύ θα είσαι η εξαίρεση;

Ζώντας μια τέτοια κατάσταση ελέγχου και συνεχούς «μαρκαρίσματος», γρήγορα θα αρχίσεις να νιώθεις νευρικότητα, ανησυχία και, γιατί όχι, φόβο. Αν έχεις φτάσει στο σημείο να είσαι μονίμως απολογούμενη και κατηγορούμενη για τα πάντα, πρέπει να αναρωτηθείς μήπως ήρθε η ώρα να δραπετεύσεις από τα δεσμά σου.

Και εγώ τι κάνω;

«Με τον Αντώνη μείναμε μαζί ένα χρόνο» καταλήγει η Σοφία. «Η κριτική, τα υποτιμητικά σχόλια και οι ζήλιες με έφθειραν αφάνταστα και από άτομο χαρούμενο, αισιόδοξο και κοινωνικό κατέληξα να κλειστώ στο σπίτι μου, στον εαυτό μου και να πάθω κατάθλιψη.

Συνεχώς προσπαθούσα να είμαι όπως θα ήθελε, για να μη θυμώνει μαζί μου, αλλά ποτέ δεν τα κατάφερνα. Πάντα μου έβρισκε ελαττώματα και πάντα ένιωθα πως ό,τι έκανα ποτέ δεν ήταν αρκετό. Τελικά, ύστερα από συζητήσεις με φίλους, κατάλαβα ότι αυτό που είχα δεν ήταν σχέση και του ζήτησα να χωρίσουμε.

Αυτός δεν το έβαλε εύκολα κάτω. Με απειλούσε, την έστηνε έξω από το σπίτι μου και για δύο μήνες τον απέφευγα μένοντας στους γονείς μου. Μια φορά μάλιστα ήμουν έτοιμη να καλέσω την αστυνομία. Δύσκολα τον ξεφορτώθηκα, αλλά ακόμη δυσκολότερα ξεφορτώθηκα τα λόγια και τη συμπεριφορά του.

Για πολύ καιρό πίστευα ότι άξιζα όλα όσα μου καταλόγιζε και ξεκίνησα θεραπεία για να μπορέσω να ισορροπήσω και πάλι. Σήμερα απορώ πώς τον άφησα να με μεταχειρίζεται έτσι. Κανείς δεν έχει δικαίωμα να υποβιβάζει τον άλλο. Πιστεύω πως θα έπρεπε να τον είχα διώξει νωρίτερα και όχι να περιμένω τη θεαματική αλλαγή».

Τι κάνεις λοιπόν όταν ο άντρας που σε αγαπάει σε έχει κάνει χώμα με τη συμπεριφορά του; Τι κάνεις με το θυμό και την πίκρα σου; Τις περισσότερες φορές τίποτα. Η πιο συνηθισμένη γυναικεία αντίδραση στη λεκτική βία είναι η υποχωρητικότητα και η υπομονή. Τα κοινωνικά πρότυπα που θέλουν τη γυναίκα ανεκτική, ουδέτερη και πάντα πρόθυμη να ευχαριστήσει τους άλλους είναι ικανά να σε ρίξουν σε ένα λήθαργο απραξίας και παθητικότητας, ώσπου να ξυπνήσεις μια μέρα και να αναρωτηθείς «μήπως είμαι στ’ αλήθεια έτσι και δεν το ξέρω;».

Αν μάλιστα τον αγαπάς σε βαθμό αυτοθυσίας, μπορεί να υπομείνεις τα μαρτύρια του Ιώβ με την προοπτική ότι κάποτε θα καταλάβει το λάθος του. Πολλές φορές μάλιστα η κοινωνία αφαιρεί από τον άντρα την ευθύνη για τις πράξεις του.

Φράσεις όπως «αυτή τον προκάλεσε», λες και οι γυναίκες αξίζουν τη λεκτική βία λόγω του χαρακτήρα τους, ή «μα γιατί δεν τον χωρίζει;», που υπονοεί ότι κάτι περίεργο συμβαίνει με τη νοημοσύνη της και δεν μπορεί να τον αφήσει, λειτουργούν αρνητικά στην ψυχολογία της γυναίκας και καταρρακώνουν όση αυτοπεποίθηση της έχει απομείνει. Όμως αυτός που πρέπει να κατηγορηθεί είναι ο άντρας που άσκησε τη λεκτική βία.

Βέβαια είναι σκληρό να χωρίσεις με κάποιον, ειδικά αν εσύ τον αγαπάς κι εκείνος λέει ότι σε αγαπάει ακόμα. Η άσχημη όμως συμπεριφορά του δε δείχνει αγάπη ή σεβασμό. Δείχνει απλά εγωισμό και επιβολή και είναι πιθανό, αν δει ότι θέλεις να χωρίσετε, να προσπαθήσει να σε αποτρέψει δίνοντάς σου υποσχέσεις θεαματικής αλλαγής.

Ίσως μάλιστα και να δείχνει αλλαγμένος για λίγο καιρό, μέχρι να νιώσει πάλι σίγουρος και ασφαλής. Τότε είναι μαθηματικά σίγουρο ότι θα ξαναρχίσει τα ίδια. Μια τέτοια πορεία είναι πολύ συχνή στις σχέσεις όπου κυριαρχεί η λεκτική βία.

Κράτα λοιπόν τα μάτια σου ανοιχτά αν τον βλέπεις να υπόσχεται αλλαγή μόνο όταν φοβάται ότι θα σε χάσει. Αν δε σε έχει σεβαστεί έως τώρα, πόσο πιθανό είναι να σε σεβαστεί μετά; Σκέψου ότι η λεκτική κακοποίηση δε φεύγει ποτέ από μια σχέση. Στην πραγματικότητα επιδεινώνεται με τον καιρό. Γι’ αυτό μέτρησέ τα όλα προσεκτικά προτού πάρεις την απόφασή σου. Και θυμήσου: Ό,τι και να έχει γίνει, δεν αξίζεις τη λεκτική βία. Κανείς δεν την αξίζει.

Αντιμετώπιση λεκτικής βίας

Αν σε κακοποιεί λεκτικά, δες πώς θα τον αντιμετωπίσεις και πώς θα ανεβάσεις την αυτοεκτίμησή σου.

Μιλάει για αγάπη, δείχνει όμως αγάπη;

Αν απαντήσεις «ναι» στις περισσότερες από τις παρακάτω ερωτήσεις, ίσως στη σχέση σου να υπάρχει λεκτική βία:

  • Αισθάνεσαι νευρική/ανήσυχη κοντά του;
  • Πρέπει να προσέχεις τα λόγια/τη συμπεριφορά σου ώστε να μη θυμώνει;
  • Σε πιέζει για σεξ ακόμη κι όταν δε θέλεις;
  • Φοβάσαι να διαφωνήσεις μαζί του;
  • Σε κριτικάρει ή σε ταπεινώνει μπροστά σε κόσμο;
  • Σε ελέγχει πάντα για το τι κάνεις όταν δεν είστε μαζί;
  • Σε διορθώνει με τη δικαιολογία πως το κάνει για το καλό σου;
  • Σε κατηγορεί συνεχώς ότι φλερτάρεις;
  • Η ζήλια του σε έχει αποξενώσει από τους φίλους και την οικογένειά σου;
  • Σε έχει απειλήσει με πράξεις ή συμπεριφορές βίας;
  • Νιώθεις πως, ό,τι κι αν κάνεις, ποτέ δεν τον ικανοποιείς;
  • Σε εμποδίζει με τη συμπεριφορά του να κάνεις πράγματα που σου αρέσουν;
  • Σε εκβιάζει ότι αν χωρίσετε θα κάνει κακό στον εαυτό του ή σε σένα;
  • Δικαιολογεί συνεχώς τον εαυτό του με φράσεις όπως «συγνώμη, ήμουν πιωμένος/φτιαγμένος/έτσι είναι ο χαρακτήρας μου/για πλάκα τα έλεγα»;

Για να αποφύγεις τη λεκτική και ψυχολογική βία

Ίσως δε νιώθεις έτοιμη να διακόψεις μαζί του. Στο μεταβατικό αυτό στάδιο βρες τρόπους για να νιώσεις καλύτερα:

  • Μίλα σε φίλους ή στην οικογένειά σου και άκουσε τι θα σε συμβουλέψουν.
  • Προσπάθησε να μη μένεις πολύ μόνη μαζί του.
  • Έχε έτοιμη μια δικαιολογία σε περίπτωση που αναγκαστείς να φύγεις.
  • Βρες μια συνθηματική λέξη για να ειδοποιήσεις κάποιο φίλο για βοήθεια.
  • Αν θέλεις να χωρίσετε αλλά φοβάσαι τις αντιδράσεις του, ανακοίνωσέ του την απόφαση τηλεφωνικώς ή μπροστά σε πολύ κόσμο. Ίσως και να ντραπεί.

Ανέβασε το θερμόμετρο της αυτοεκτίμησής σου

Το αν θα τον εγκαταλείψεις ή όχι είναι δικό σου θέμα. Αυτό όμως που πρέπει οπωσδήποτε να κάνεις είναι να τονώσεις το πεσμένο ηθικό σου:

  • Κάνε πράγματα που σε ξεκουράζουν και σε ευχαριστούν.
  • Κατάγραψε τα συναισθήματά σου, κράτα ημερολόγιο ή γράψ’ του ένα γράμμα με τις σκέψεις σου χωρίς να του το στείλεις.
  • Δώσε προσοχή στα συναισθήματα και το ένστικτό σου.
  • Να είσαι υπερήφανη για τον τρόπο που αντιμετώπισες την κατάσταση ως τώρα, παρά τη σύγχυση και τον πόνο που ένιωθες.
  • Πίστεψε ότι δεν αξίζεις τέτοια συμπεριφορά.
  • Κάνε λάβαρο τη φράση «επιτέλους, δε φταίω εγώ!».
Προηγούμενο άρθροThe JuJus: Πληροφορίες για το Garage rock συγκρότημα
Επόμενο άρθροKymco μοντέλα, λίστα με σκούτερ και μοτοσικλέτες
Avatar
Κατά γενική ομολογία θεωρούμε ξεγραμμένος ή πιο σωστά αποτυχημένος. Αφού σας συστήθηκα, πάμε παρακάτω. Για εμένα δεν υπάρχουν διλήμματα, γιατί ξέρω τι θέλω και τι αναζητώ στη ζωή μου. Από μικρός έπαψα να συμβιβάζομαι και άρχισα να αγωνίζομαι. Το Μοναδικό μου εργαλείο είναι το γράψιμο και η ουδέτερη σκέψη μου.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας