Μουσική δωματίου παντού

Ένα ωραίο ρεσιτάλ -δυστυχώς ενώπιον ελάχιστου κοινού- έδωσε προσφάτως ο διεθνούς φήμης Κύπριος πιανίστας Μαρτίνος Τιρίμος στο Μέγαρο Μουσικής (18/10/2008).

Ως εισαγωγή προτάθηκαν οκτώ από τα συνολικώς 36 «Πρώτα Βαλς», έργο 9 του Σούμπερτ, σε εκτελέσεις ανάλαφρες και κομψές, δίχως βιασύνη ή εκζήτηση, με εύστοχα ελεγχόμενο φάσμα ηχοχρωματικών διακυμάνσεων και αντιθέσεων δυναμικής (το πιάνο ηχούσε ως πιανοφόρτε), στοιχεία ταιριαστά στην πρώιμη χρονολογία σύνθεσης. Ακολούθησε η «Σονάτα αρ.21», D.960, έργο ωριμότητας σκιασμένο από την παρουσία του θανάτου, με ιδιάζον δραματικό βάρος. Ο Τιρίμος προσέγγισε τη στοχαστική, ψυχολογικά απολογιστική διάσταση της μουσικής με νηφάλια, προσεκτική ανάγνωση, προσδίδοντας σε κάθε νότα το δέον βάρος και σε κάθε στίξη τη διάρκεια που απαιτείται ώστε παράγραφοι και υποενότητες να διαγραφούν με σαφήνεια και να αναδυθεί αβίαστα η μεταξύ τους αφηγηματική διαλεκτική.

Την ερμηνεία εμπλούτισαν περαιτέρω σοφά ζυγιασμένες εξάρσεις δυναμικής και αντιθέσεις σε ταχύτητες, χροιά ηχοχρώματος, ρευστότητα και ωστική ορμή. Ως μοναδική επιφύλαξη πρόβαλε ίσως η ενίοτε υπερβολική έμφαση στην αυτοτέλεια των υποενοτήτων της φραστικής που κατέτμησε τοπικά τη μουσική ροή σε βάρος της ιδιάζουσας, προδρομικά «σοπενικής» ρευστότητας της γραφής. Αντίστοιχες ποιότητες -αλλά με επιτυχέστερη υπογράμμιση της μελωδίας- χαρακτήρισαν την ανάγνωση της «Φαντασίας», έργο 17 του Σούμαν. Μεταξύ Σούμπερτ και Σούμαν ακούστηκαν για πρώτη φορά τρία από τα «Τραγούδια δίχως λόγια» του Περικλή Κούκου, μέρος έργου εν εξελίξει που παρήγγειλε ο ΟΜΜΑ στον συνθέτη. Ηταν κομμάτια με χαρακτήρα παραλλαγών σε τροπικές αρμονίες, πάνω σε σύνθετους ρυθμούς, που δόθηκαν με ταιριαστή άνεση και ελαφράδα.

Μια φίλη από τα παλιά

Τέσσερις ημέρες αργότερα (22/10/2008), η Λίλια Μπογιατζίεβα, γνωστή στους Ελληνες φιλόμουσους από την επί μακρόν παρουσία της στην Ελλάδα παλαιότερα, έδωσε στην αίθουσα εκδηλώσεων του Ωδείου Αθηνών ένα ρεσιτάλ πιάνου αφιερωμένο στη μνήμη της πιανίστριας Αλίκης Βατικιώτη (1931-2004). Σολίστ με διεθνή σταδιοδρομία, η Βουλγάρα πιανίστρια έπαιξε έργα Ντμίτρι Σοστακόβιτς («Τρεις Φανταστικοί Χοροί», «24 Πρελούδια», «Σονάτα αρ.2»). Ωριμες, δοσμένες με αψεγάδιαστη τεχνική, σιγουριά και σαφήνεια μουσικοαισθητικού στίγματος, οι ερμηνείες της υπηρέτησαν υποδειγματικά τους στόχους της μουσικής του κορυφαίου Σοβιετικού δημιουργού.

Ο ήχος της ήταν ρωμαλέος, ευκίνητος, εμπλουτισμένος με λαμπερές εξάρσεις δεξιοτεχνίας. Διέθετε θαυμαστή συνοχή της φραστικής, ακόμη και στις πιο αργές ταχύτητες, καθώς επίσης εντυπωσιακού εύρους εκφραστικό φάσμα που επέτρεπε την άνετη, επιτυχή απόδοση και των πλέον ακραίων μεταπτώσεων διάθεσης: από χαμηλόφωνες στοχαστικές ακριτομυθίες, σύντομες αναφορές στον Μπαχ και λυρικές διατυπώσεις σοπενικής ρευστότητας έως δαιμονικής φόρτισης εμβατήρια και μελωδικές παρωδίες σε χορευτικούς ρυθμούς. Ωστόσο, πάνω απ’ όλα, ήταν η εκπληκτικής ενάργειας και πειστικότητας ανάδειξη της απόλυτα ιδιόφωνης, νοηματικά αμφίσημης γραφής του συνθέτη, που χάρισαν σπάνια ποιότητα και ειδικό βάρος σ’ αυτή την πραγματικά ανεπανάληπτη ακροαματική εμπειρία!

Έμφαση στη μελωδία

Μέρος του πολυσυλλεκτικού προγράμματος εκδηλώσεων που προσφέρει και φέτος στην έδρα του το Ιδρυμα Θεοχαράκη ήταν οι δύο συναυλίες έργων μουσικής δωματίου με κοινό πρόγραμμα, που έδωσε το ελληνικό σύνολο Artis Piano Trio (24/10/2008). Τις εκτελέσεις χαρακτήρισαν αμεσότητα, ζωντάνια και έμφαση στη μελωδία. Η βραδιά ξεκίνησε με το πρωιμότατο «Μέρος Σονάτας», D.28 του Σούμπερτ, σε μια ανάγνωση άνετη, πρωτίστως εστιασμένη στη ανάδειξη της συμβατικής μελωδικής γραμμής. Ακολούθησε το μπετοβενικό «Τρίο του Αρχιδούκα». Έργο δημοφιλές, στο οποίο οι μελωδικές διατυπώσεις δεσπόζουν επί του καθαρά δομικού στοιχείου σε βαθμό ασυνήθιστο για τον συνθέτη, δόθηκε αναλυτικά και με ακρίβεια.

Το μελωδικό παίξιμο του πιάνου και το περιπαθές τραγούδι του βιολοντσέλου συνέβαλαν σε μια ερμηνεία πρωτίστως λυρική, αλλά δίχως ικανή ενότητα ύφους. Στο δεύτερο μισό της βραδιάς οι Γιάννος Μαργαζιώτης, Αννη Τότσιου και Νικόλας Καβάκος, με τη σύμπραξη του Ρώσου(;) βιολίστα Βλαντιμίρ Μέντελσον έπαιξαν το «Κουαρτέτο με πιάνο», έργο 25 του Μπραμς.

Εδώ κυριάρχησαν σαφώς πιο ανεβασμένα επίπεδα ενέργειας, που σε συνδυασμό με τη σαφήνεια της γραφής και το πιο εστιασμένο παίξιμο όρισαν μια πιο σφιχτοδεμένη, μουσικά και υφολογικά, εκτέλεση. Σφριγηλή άρθρωση, ωστική δύναμη, καλοχτισμένα σχήματα φόρτισης/αποφόρτισης, αβίαστη παραγραφοποίηση και μελωδικό παίξιμο δοσμένο με μυώδη ρυθμικό παλμό πρόσφεραν καθαρή μουσική απόλαυση. *