Λες να είμαι πρώτος αναγνώστης που δίσταζε να ξεκινήσει να διαβάζει Τεν Τεν επειδή του προκαλούσε περίεργα συναισθήματα ο πρωταγωνιστικός χαρακτήρας του συγκεκριμένου κόμικ; Εννοώ την εξωτερική εμφάνιση του.
Δεν μπορεί… δεν μπορεί. Δηλαδή ξανθομπάμπουρας, με τσουλούφι που μοιάζει σαν μπαλαντέζα στο μπροστινό μέρος του τριχωτού της κεφαλής του, κοντός και αδύνατος σαν οδοντογλυφίδα και και το χειρότερο από όλα είναι πως η επαγγελματική του ενασχόληση είναι εκείνη του δημοσιογράφου.
Λες να σκέφτηκε πολύ ο Βέλγος Herge (κατά κόσμον Georges Remi) για να σχεδιάσει έτσι τον ήρωα του; Χμμμ, τώρα που το σκέφτομαι… Βέλγος. Ναι, εκεί πιθανόν να κρύβεται η απάντηση σε όλα τα ερωτήματα μου.
Αρκετά με το καλαμπούρι.
Ναι, ο Τεν Τεν είναι φλωράκος, ναι, οι Ντυπόν και Ντυπόν (που ατυχώς στις αμερικάνικες εκδόσεις λέγονται “Τόμπσον και Τόμπσον“) παίζει να είναι το πιο γελοίο δίδυμο που συμπεριλήφθηκε ποτέ σε καρέ κόμικ, ναι, πολλές ιστορίες είναι τραβηγμένες από τα μαλλιά σεναριακά και ναι, σε πολλές από αυτές, ειδικά στης πρώτης περιόδου, υπάρχουν πολλά political incorrect σημεία (κυρίως ρατσιστικά στερεότυπα) ενώ πάντα υφέρπει το στερεότυπο των κακών Σοβιετικών. ΟΚ, τις περισσότερες φορές δεν υφέρπει, οι Σοβιετικοί είναι οι κακοί.
ΟΜΩΣ… υπάρχει ένα τεράστιο όμως (και γι’ αυτό το έγραψα με κεφαλαία). Σε μια εποχή που το θέμα “περιπέτεια” ήταν καθημερινό και αναλώσιμο προϊόν στη λογοτεχνία και δευτερευόντως στα κόμικ των εφημερίδων, με τους περισσότερους “σοβαρούς” αναγνώστες να τη λοιδορούν και να τη θεωρούν για τα σκουπίδια, ο Herge παρουσίασε στην εφημερίδα “Le XXe Siecle” που δούλευε ένα στριπάκι με δράση πιο ενήλικη, πιο ρεαλιστική κι ένα χιούμορ πιο μεστό που υπόγεια κριτίκαρε πράγματα και πρόσωπα της εποχής.
Η επιτυχία ήταν άμεση (και σχετικά αναμενόμενη όταν το έργο τιτλοφορείται “Ο Τεν Τεν στη χώρα των Σοβιέτ“) και η μεταγραφή στη μεγαλύτερη εφημερίδα του Βελγίου ήταν αναπόφευκτη. Όπως αναπόφευκτος ήταν κι ο χαμός που ακολούθησε: το επιτυχημένο “TinTin Magazine” που κυκλοφόρησε από το 1946 μέχρι το 1993, οι μεταφράσεις των ιστοριών σε περισσότερες από 50 γλώσσες και οι πωλήσεις που ξεπέρασαν τα 200 εκατομμύρια αντίτυπα. Κι ακολούθησαν ραδιοφωνικές σειρές, τηλεοπτικές σειρές, κινηματογραφικές μεταφορές (με την πιο πρόσφατη του Σπίλμπεργκ να είναι υπέροχη), θεατρικές παραστάσεις, video-games, εκθέσεις, ντοκιμαντέρ, γραμματόσημα και άλλα πολλά. Η φιγούρα του Τεν Τεν είναι μια από τις πιο αναγνωρίσιμες στην ποπ κουλτούρα του 20ου αιώνα. Όχι άσχημα για τον ξανθομπάμπουρα μας.
Συνολικά κυκλοφόρησαν 24 album με ιστορίες του Τεν Τεν, με το τελευταίο να κυκλοφορεί μετά το θάνατο του Herge το 1983.
Ο κεντρικός χαρακτήρας είχε πάντα στο πλευρό του τον πανέξυπνο σκύλο του Μιλού (άραγε πόσα σκυλιά στον κόσμο ονομάζονται πλέον έτσι;).
Όσο οι ιστορίες προχωρούσαν, τόσο προστίθονταν χαρακτήρες, με τους πλέον ενδιαφέροντες να είναι ο βρομόστομος καπετάνιος Χάντοκ, ο μισότρελος επιστήμονας Τουρνεσόλ, οι ανεκδιήγητοι αστυνομικοί Ντυπόν και Ντυπόν καθώς και η τραγουδίστρια της όπερας Μπιάνκα Κασταφιόρε (και αρνούμαι πεισματικά να αναφέρω τα ονόματα που έδωσαν οι Αμερικάνοι στις αγγλικές μεταφράσεις — ψέματα, θα αναφέρω μόνο πως τον Μιλού τον μετονόμασαν σε… “Χιονούλη“). Έκτακτες εμφανίσεις σαν κόμικ χαρακτήρας κάνει και ο ίδιος ο Herge.
Αν με ρωτήσετε πού οφείλεται η διαχρονική επιτυχία του Τεν Τεν δε νομίζω πως έχω ξεκάθαρη απάντηση. Μπορώ μοναχά να πω γιατί αρέσει σε μένα: καταρχήν, ο φλωρούλης είναι ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας, ένα νεαρό αγοράκι με τον σκύλο του. Δεν είναι ούτε “μούσκουλος”, ούτε ο ωραίος και πολυμήχανος, ούτε ο μάγκας ο πολλά βαρύς (λέγε με και Ίντι). Ό,τι καταφέρνει το καταφέρνει με το μυαλό του και τη μεγάλη διορατικότητα του. Οι σκηνές δράσεις αφορούν κυρίως στιγμές που τρέχει να ξεφύγει από τους κακούς. Δεύτερον, οι περιπέτειες του είναι ρεαλιστικές σε μεγάλο ποσοστό. Φυσικά και μιλάει για ταξίδια στη Σελήνη την εποχή που η σκέψη δεν είχε ωριμάσει απόλυτα, αρχαίους Αιγύπτιους θεούς και μονόκερους, πάντα όμως, πίσω από την ιστορία, υπάρχει μια συνωμοσία που βασίζεται στα αιώνια ταπεινά ένστικτα του ανθρώπου για εξουσία, πλούτο ή ακόμα και την αιώνια ζωή. Τρίτον, είναι όσο ανάλαφρο και όσο σοβαρό χρειάζεται. Δεν σου διαλύει το μυαλό και τα συναισθήματα, όπως κάνουν πολλά σύγχρονα graphic novels (και μπράβο τους), ούτε όμως είναι μια περιπετειούλα που ο καλός κερδίζει αλά Στίβεν Σηγκάλ (χωρίς καν να τσαλακωθεί για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με την πρόταση). Είναι ψυχαγωγία και μάλιστα υψηλής ποιότητας.
Το σχέδιο είναι άψογο. Επηρεασμένος από την τεχνική της “Καθαρής Γραμμής“, τεχνική που επηρέασε σχεδόν όλους του Ευρωπαίους κομίστες από το ’30 και μετά, φτιάχνει ξεκάθαρα καρέ. Προφανώς και δεν πρωτοτυπεί (δεν ήταν και πολλοί αυτοί που το έκαναν εκείνη την εποχή), όμως είναι τόσο κοντά στην κινηματογραφική απεικόνιση, που πολλές φορές περιμένεις από τα σκίτσα να αρχίσουν να κινούνται.
Το χιούμορ που είναι παρών ακόμα και στις πιο δραματικές στιγμές των ιστοριών, συνήθως βασίζεται σε σλάπστικ αστεία των δευτερευόντων χαρακτήρων, την αγάπη του Καπετάνιου για το ποτό ή τις τρελές εμπνεύσεις του Καθηγητή Τουρνεσόλ. Τα έμμεσα πολιτικά αστεία είναι πολύ συγκεκαλυμμένα, που ακόμα και στην εποχή τους δύσκολα μπορούσαν να τα πιάσουν οι αναγνώστες.
Ο Τεν Τεν είναι πιθανότατα μέσα στους 10 πιο αναγνωρίσιμους χαρακτήρες κόμικ όλων των εποχών. Ίσως κι ένα από δημοφιλέστερα pop icon του προηγούμενου αιώνα. Αναγνωρισιμότητα που κέρδισε με τον ιδρώτα, ιστορία την ιστορία.
Μέσα στις σελίδες του πραγματώνεται ένας από τους βασικότερους σκοπούς των κόμικ και γενικότερα των τεχνών της διασκέδασης: η Ψυχαγωγία. Η όμορφη, ανάλαφρη αλλά όχι ελαφριά, λαϊκή αλλά όχι λαϊκίστικη ψυχαγωγία που αξίζει σε κάθε άνθρωπο.
