Τρεις περίεργες ασθένειες και νόσοι σε επαγγέλματα

Τρεις περίεργες ασθένειες και νόσοι σε επαγγέλματα

Βρισκόμαστε μέσα στο καλοκαιράκι για τα καλά και έχεις βάλει σκοπό να πάρεις εκείνη την πολυπόθητη άδεια από την δουλειά σου, να σταματήσεις να αγανακτάς στις πλατείες και να πας για τα μπανάκια σου. Εδώ που τα λέμε υποφέρεις! Απάνθρωπα οχτάωρα και στριμόκωλα αφεντικά στοιχειώνουν τον χειμώνα σου! Πάνω από όλα όμως οι συνθήκες της εργασίας σου είναι τέτοιες που σε κάνουν να ζητάς απεγνωσμένα “βαρέα και ανθυγιεινά” επιδόματα και ένσημα.

Πονάει το χεράκι σου από το πολύ κλικ του mouse και των πλήκτρων! Πάσχει το σεξ απίλ σου από την μυρωδιά λαδίλας και πατατίλας που έχει ποτίσει τόσο βαθιά στο δέρμα σου που δεν την βγάζει ούτε η χλωρίνη! Πονάνε τα ποδαράκια σου από το περπάτημα στον διάδρομο και νιώθεις τα πνευμόνια σου να βαραίνουν από εκείνα τα φρικαλέα “διαλείμματα για τσιγάρο“.

Ξέρω, κακοπερνάς και υποφέρεις! Οι παραπάνω “επαγγελματικές ασθένειες” και μόνο δείχουν πόσο σοβαρός είσαι με την δουλειά σου, ακόμα και στην ασθένεια δεν είσαι κανένας ερασιτέχνης της κακιάς ώρας, είσαι επαγγελματίας! Εγώ μαζί σου είμαι, άσχετα αν το αφεντικό σου δεν αναγνωρίζει την σοβαρότητα των παρανυχίδων που προέκυψαν από τα “σοβαρά και στενά” παπούτσια που σε αναγκάζει να φοράς ή αν επιμένει πως η διάρροια από το πολύ Latte που πίνεις εν ώρα εργασίας δεν συνιστά λόγο αναρρωτικής άδειας. Πλέον δεν σέβονται τίποτα τα αφεντικά, που είναι οι παλιές καλές εποχές που το νόσημα που σου προκαλούσε η δουλειά σου ήταν ικανό να σε κάνει να συνταξιοδοτηθείς πριν την ώρα σου; Πέρασαν ανεπιστρεπτί και το μόνο που σου έχει μείνει είναι να τις αναπολείς…

Πάμε να δούμε εκείνες τις “belle epoque” όπου τα επαγγελματικά νοσήματα είχαν την αίγλη που πραγματικά τους άξιζε, κάνοντας ένα σεργίανι σε τρία από αυτά!

Η νόσος των καπνοδοχοκαθαριστών

Όσοι και όσες έχουμε δει το μιούζικαλ με την Μαίρη Πόππινς, γνωρίζουμε πολύ καλά πως η όλη φάση είναι μούφα. Δεν είναι ότι περάσαμε τα 18 (λέμε τώρα, η πληθώρα των αναγνωστών μου έχει κολλήσει νοητικά στα 16), δεν είναι ότι δεν πιστεύουμε πως μια τραγουδιάρα νταντά μπορεί να πετάει με ομπρέλες, είναι κάτι άλλο πιο εξόφθαλμο που δίνει στεγνά την όλη ιστορία: η σχέση της Μαίρης με τον Μπερτ, εκείνον τον πολυτεχνίτη και ερημοσπίτη καπνοδοχοκαθαριστή που βρέθηκε σε κάποια φάση να τους σεργιανίζει τραγουδιστά από ταράτσα σε ταράτσα και από καπνοδόχο σε καπνοδόχο.

H Mary Poppins ποτέ δεν θα τον άφηνε να καθαρίσει το μπουρί της, πώς θα μπορούσε άλλωστε; Μια γυναίκα του βεληνεκούς της, που μπορεί να πετάει με ομπρέλες και να κάνει μαγικά, θέλει δίπλα της έναν άντρα με τα ούλα του. Θέλει έναν άντρα με αρχίδια, κάτι που δεν διαθέτει ο φίλτατος-κατά-τα-άλλα Μπέρτ! Όχι, δεν μιλάω μεταφορικά, κυριολεκτώ!

Η νόσος των καπνοδοχοκαθαριστών είναι μια υπέροχα φρικαλέα ιστοριούλα από πολλές πλευρές! Βλέπεις υπήρχαν εποχές που δεν καθάριζε την καμινάδα σου συνεργείο με σούπερ-ντούπερ “τηλεσκοπικά” κοντάρια, αλλά χώνωνταν μέσα τυπάκια σαν τον Bert και έβγαζαν την καπνιά και την πίσσα με την σέσουλα: την μισή με τα σκουπάκια τους και την άλλη μισή με το σώμα τους.

Ήταν αρκετά γνωστό και διαδεδομένο παλαιότερα στους καπνοδοχοκαθαριστές πως… εμφάνιζαν κρεατοελίες στην περιοχή των όρχεων τους τις οποίες μάλιστα αφαιρούσαν πολλές φορές με σουγιαδάκια χωρίς ιδιαίτερο πόνο. Αυτές οφείλονταν σε υπερκεράτωση, δηλαδή “υπερ του δέοντως” ανάπτυξη των κερατοκυττάρων της περιοχής: φαντάσου τις σαν “κάλους”, εξού και η αφαίρεσή τους δεν ήταν επίπονη ακόμα και με μεθόδους σπηλαιάνθρωπου.

Το ωραίο σε αυτά τα μικρά εξογκωματάκια; Αν και καλοήθη, πολλές φορές η όλη φάση γύριζε σε καρκίνο — ναι, καρκίνο των όρχεων που μπορούσε να επεκταθεί προς τα μέσα και να φτάσει ως την κοιλιά ή να πάρει μια υπέροχη στροφή προς τα πίσω για να συναντήσει την Miss Κωλοτρυπίδα! Επικίνδυνο, επώδυνο, θανάσιμο — εκτός αν το προλάβαινες και αφαιρούσες το… προσβεβλημένο τμήμα.

Το που οφείλεται το είπαμε παραπάνω: στην πίσσα και την καπνιά που καθάριζαν και περιέχουν ένα κάρο καρκινογόνα μέσα τους. Γιατί στους όρχεις όμως; Διότι α) είναι ευαίσθητη περιοχή και β) με το συγκεκριμένο επάγγελμα -αλλά και γενικά- είναι από τις περιοχές που συγκαίονται συχνά.

Αυτός ο “τραυματισμός” κάνει τα κύτταρα να πολλαπλασιάζονται για να καλύψουν την κατεστραμένη περιοχή (κύτταρα με συχνή μιτωτική -διάβαζε: διαιρετική- είναι πιο επιρρεπή στην ανάπτυξη καρκίνου) και στην συγκεκριμένη περίπτωση παρουσία ισχυρών καρκινογόνων. Η όλη ιστορία έχει πολύ ενδιαφέρον διότι ουσιαστικά αποτελεί την πρώτη απόδειξη στην ιστορία της Ιατρικής πως ο καρκίνος μπορεί να προέλθει από μια ουσία, από έναν περιβαλλοντικό παράγοντα.

Βγάλτε τα καπέλα σας για τον κύριο Percivall Pott, Άγγλο χειρούργο, που έκανε πρώτος την παρατήρηση και διελεύκανε τι ακριβώς πάθαιναν οι καπνοδοχοκαθαριστές. Αυτό που χρειάστηκε ήταν να παρατηρήσει σε ποιούς εμφανιζόταν η πάθηση και να επαληθεύσει την υπόθεσή του με πείραμα: όχι, όχι παίρνοντας άστεγους και αλείφοντας τους τα αρχίδια με πίσα αλλα δοκιμάζοντας το ίδιο σε ουρές ποντικών. Bingo, καρκίνος άρα και αιτιολόγηση του φαινομένου!

Το σαγόνι του σπιρτοποίου

Ο κίνδυνος καμιά φορά μπορεί να κρύβεται εκεί που δεν τον περιμένεις: θα περίμενες κάποιον που δουλεύει με ευφλεκτες ύλες να κινδυνεύει κυρίως από φωτιά. Θα περίμενες τους παλιούς σπιρτοποιούς στα εργοστάσια να κινδυνεύουν να γίνουν παρανάλωμα του πυρός (πόσο δημοσιογραφική τούτη η έκφραση!) και να βρουν έναν φρικτό θάνατο γινόμενοι κυριολεκτικά “λαμπρό παράδειγμα” για τους κατοίκους της μικρής τοπικής κοινωνίας τους! Τα πράγματα όμως καμιά φορά είναι πιο παράξενα από όσο θα περίμενες, αλλά με ασφάλεια μπορώ να υποθέσω πως αν διαβάζεις την στήλη μου τακτικά, το μυρίστηκες ήδη πως δεν θα σου μιλήσω για τόσο μπανάλ εκβάσεις!

Το να ήσουν σπιρτοποιός τα παλιά χρόνια δεν ήταν εύκολη δουλειά. Δούλευες βάρβαρα ωράρια βουτώντας ξυλαράκια στο εύφλεκτο μίγμα που θα αποτελούσε την κεφαλή του σπίρτου. Μετά έπρεπε να τα ξηράνεις και να τα συσκευάσεις — και όλα αυτά χωρίς τρελά μηχανήματα και αυτοματισμούς. Μεγαλύτερη όμως δυσκολία ήταν το ότι ως “σπιρτοποιός” δεν ήσουν “κοινωνκά αποδεκτός” στην “σωστή και καθωσπρέπει” κοινωνία.

Πιθανότατα αν ήσουν άντρας, οι σεξουαλικές σου επαφές θα περιορίζονταν στο να προσπαθείς να αποπλανήσεις το κοριτσάκι με τα σπίρτα ή -πιο σίγουρο και εύκολο τούτο- να περιμένεις να του τελειώσουν τα σπίρτα για να ασελγήσεις στο νεκρό κουφάρι του. Ο λόγος δεν ήταν ότι σνόμπαραν το ότι έφτιαχνες σπίρτα, τα πράγματα ήταν πιο απλά. Είναι δύσκολο να ανεχθείς στην δεξίωσή σου, στο σουαρέ σου ή στο απογευματινό σου τσάι κάποιον του οποίου το παραμορφωμένο σαγόνι βρίσκεται σε εμφανέστατη “σήψη”.

Όχι τίποτε άλλο, αλλά θα σου λερώσει το καλό τραπεζομάντηλο με ευωδιαστές εκκρίσεις που βγαίνουν από το σαγόνι του και μυρίζουν πολύ χειρότερα και από το πύον που αφήνει η κατακεκλιμένη (με ακράτεια) τύππισα που έχεις δεμένη στο υπόγειό σου, άσε που δεν μπορεί να απολαύσει τα λαχταριστά βουτήματα που τον κερνάς διότι δεν έχει πλέον δόντια! Καλωσήλθες στον κόσμο του “Phossy Jaw“!

Ίσως εδώ να θυμήθηκες τα Radium Girls από το άρθρο με το ραδιενεργό προσκοπάκι που και αυτές χάναν το σαγόνι τους διότι… έπαιζαν με ράδιο. Στην περίπτωση των σπιρτοποιών όμως η αιτία δεν ήταν κάποια ραδιενεργή ουσία αλλά ο φωσφόρος που χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν τα σπίρτα!

Ο Φωσφόρος που χρησιμοποιούσαν ήταν ο γνωστός “λευκός φωσφόρος” που τόσο πολύ σου άρεσε και θέλησες να κερδίσεις στο αρθάκι περι επικίνδυνων χημικών! Αυτό το στοιχείο προκαλούσε την ζημιά αντιδρώντας με αμινοξέα του σώματος και παράγοντας ουσίες που δρούσαν βλαπτικά στο σαγόνι: συγκεκριμένα προκαλούσαν οστεονέκρωση (σκότωναν το κόκκαλο), μια κατάσταση τόσο άσχημη όσο ακούγεται από την λεξούλα που την περιγράφει.

Εδώ, αξίζει να γνωρίζεις δυο τραγικότητες: πρώτον η όλη κατάσταση θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν στα σπίρτα χρησιμοποιούσαν κόκκινο φωσφόρο που δεν έχει τέτοιες ιδιότητες (αλλά ήταν πιο ακριβός — ναι, τους σκότωσε ο καπιταλισμός!) και δεύτερον η όλη ιστορία δεν έχει μείνει μια “περιπετειούλα του παρελθόντος”.

Φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης και ανήκουν στην κατηγορία των “διφωσφονικών” προκαλούν παρόμοια συμπτώματα για ακριβώς τον ίδιο λόγο! Τραγικό αλλά τόσο διασκεδαστικό! Τουλάχιστον στην περίπτωση των σπίρτων είχες σπίρτα που άναβαν όπου και να τα έτριβες και… όπως θέλουν μερικές αναφορές, ένα σαγόνι που αν και κακοφορμισμένο και πυώδες, φωσφόριζε στο σκοτάδι προς το πρασινάκι!

Σιλίκωση

Καλως ήρθες στην Νούμερο Ένα επαγγελματική ασθένεια στον σύγχρονό κόσμο, αν εξαιρέσεις το σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα — το οποίο στην περίπτωσή σου δεν το έχεις πάθει από την πολλή δουλειά… Την σιλίκωση την γνωρίζεις αρκετά καλά, παρόλο που λες πως δεν την ξέρεις — και αν συχνάζεις και σε φοιτητοταβερνία την έχεις τραγουδήσει και κάμποσες φορές. Ο Άσιμος “την συζητούσε” , ο μαρμαράς της γειτονιάς σου φοράει μάσκα για να την αποφύγει!

Η σιλίκωση είναι μια μορφή πνευμονοκονίασης, δηλαδή ασθένειας που μπορείς να πάθεις αν εισπνεύσεις μεγάλες ποσότητες σκόνης. Αναλόγως τον τύπο της σκόνης παίρνει και το ονομά της, εδώ το παίρνει από το πυρίτιο (silica) που μπορεί να βρεθεί παντού: στις πέτρες, στην παραλία που έχεις αμμολήσει τα μούλικα ( “πες μου τι είναι η άμμος, θέλω να το ακούω!“), στις αμμοβολές που χρησιμοποιούνται ευρέως — κινδυνεύουν ακόμα και φλωράκια από αυτή, όπως οι επιστήμονες αν ασχολούνται με στήλες χρωματογραφίας, οι οποίες χρησιμοποιούν πολύ λεπτή σκόνη πυριτίου (καθαρότατη… άμμο, κατά κάποιο τρόπο) για τον διαχωρισμό των ουσιών. Τι συμπτώματα έχει αυτή η αρρώστια; Λίγο απ’ όλα! Πυρετό, κυάνωση (μπλέδιασμα, σαν το λουλάκι της γιαγιάς σου), δύσπνοια, κούραση, πόνο στο στήθος, όπως επίσης έχουν αναφερθεί και καρκίνοι για τους οποίους ενοχοποιείται — και κατά συνέπεια θάνατο!

Το αστείο είναι πως το πυρίτιο δεν είναι τοξικό, τουλάχιστον όχι με την έννοια που συνηθίζεις να αναφέρεις τον όρο “τοξικό” — αν είσαι διαβαστερό παιζάκι θα γνωρίζεις πως και το νερό μπορεί να γίνει τοξικό! Αν φάς το πυρίτιο θα… βγει όπως το έφαγες, δεν θα σου προκαλέσει ζημιά, δεν μπορείς να το χωνέψεις — τα γουκιπίδια θα σου πουν μάλιστα πως μικρές ποσότητές του ίσως δρουν αποτρεπτικά απέναντι στην γεροντική άνοια.

Αν το εισπνέεις όμως η υπόθεση αλλάζει! Ο μηχανισμός που προκαλεί βλάβες είναι αρκετά σύνθετος και πολυεπίπεδος. Για αρχή “μπετονιάζει” για τα καλά τα πνευμόνια σου και δεν μπορεί να απομακρυνθεί οπότε κλείνει τους βρόγχους τους δίνοντας υπέροχες ευκαιρίες σε μικροοργανισμούς να κάνουν πάρτυ εκεί μέσα — εκτός του ότι δεν μπορείς να αναπνεύσεις καλά: αν μπει μένει για πάντα!

Το πρόβλημα δεν σταματάει εκεί όμως. Τα μακροφάγα κύτταρά σου (οι “φαταούλες” του ανοσοποιητικού συστήματος σου) την αναγνωρίζουν ως “εχθρό”, μπορούν να την “φάνε” αλλα δεν μπορούν να την “χωνέψουν”: ας πούμε πως τους προκαλεί δυσπεψία και με την σειρά τους εκκρίνουν ένα κάρο “χημικά μηνύματα” που είτε προάγουν την φλεγμονή είτε σε μια απέλπιδα προσπάθεια να απομακρύνουν το πυρίτιο δημιουργούν μεγαλύτερο πρόβλημα. “Κλείνουν” το πυρίτιο σε “θύλακες” κολλαγόνου που προκαλεί μεγαλύτερη φλεγμονή στα πνευμόνια σου. Εκτός του ότι το “ενταφιάζει” για τα καλά μέσα τους.

Υπάρχει και ακόμα μια θεωρία στο πως προκαλεί την ζημιά με πολύ ενδιαφέρον: όταν ένα κύτταρο, όπως το μακροφάγο, “φάει” κάτι με φαγοκύττωση, προσπαθεί να το χωνέψει πηγαίνοντάς το στα λυσοσώματα. Φαντάσου τα λυσοσώματα σαν έναν “λάκο” με οξέα, φλόγες και τρομερούς δράκους ή πιο ρεαλισιτκά ένζυμα που ειδικεύονται στο να καταστρέφουν καθετί γύρω τους και για αυτό τον λόγο αυτά τα οργανίδια είναι απομονωμένα από το υπόλοιπο κύτταρο με ειδικές μεμβράνες. Το πυρίτιο όμως δεν μπορεί να “χωνευτεί” εκεί μέσα, συσσωρεύεται και φτάνει ένα σημείο που το λυσόσωμα δεν αντέχει άλλο φόρτο και -όχι, δεν ουρλίαζει “λευτεριά στο χόρτο“- σπάει απελευθερώνοντας τα υπέροχα ένζυμά του μέσα στο κύτταρο και στην κυκλοφορία του αίματος! Γύρνα τώρα πίσω στην αναλογία με τους δράκους τα οξέα και τις φλόγες και βγάλε τα συμπεράσματά σου. Την συζητάς την πνευμονοκονίαση;

Διαβάζοντας τα παραπάνω μπορείς κάλλιστα να προεκτείνεις τις διακοπές του Σαββατοκύριακού σου ως την Δευτέρα! Τηλεφώνησέ τους και πάρε άδεια ή ακόμα καλύτερα παραιτήσου λέγοντας πως “η πολλή δουλειά τρώει τον αφέντη” και πως δεν θέλεις ούτε να πάθουν τα πνευμονάκια σου, ούτε να σαπίσουν τα αρχίδια σου! Σε περίπτωση που το αφεντικό σου έχει αντιρρήσεις, δεν έχεις παρα να το παραπέμψεις σε αυτό το άρθρο. Σίγουρα θα κατανοήσει πλήρως την κατάστασή σου, θα αναγνωρίσει τα λάθη του και θα σου προτείνει να κάθεσαι σπίτι και να σε πληρώνει! Δεν είναι πραγματικά υπέροχο πως μπορεί λίγη γνώση να ομορφύνει την ζωή σου;