Η νέα έκθεση της Eurostat επιβεβαιώνει ότι οι φορολογήσεις στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, οι λεγόμενες Carbon Tax (Φόρος άνθρακα), καταγράφουν σημαντικά αποτελέσματα ως προς τα παραγόμενα έσοδα.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στα έγγραφα που δημοσιεύτηκαν στο επίσημο portal, στην περίοδο 2017–2023 τα έσοδα από τους φόρους στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασαν ισχυρή άνοδο, περνώντας από 15 δισ. σε 51 δισ. ευρώ.
Γιατί ο φόρος άνθρακας γίνεται όλο και πιο σημαντικός
Υπενθυμίζεται ότι αυτοί οι φόροι, οι οποίοι υπολογίζονται με βάση το περιεχόμενο άνθρακα στα ορυκτά καύσιμα που χρησιμοποιούνται από τους εξεταζόμενους κλάδους, απέκτησαν ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα στο συνολικό σύστημα ενεργειακής φορολόγησης.
Αυτό οφείλεται στον έντονο αντίκτυπο της CO₂ στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής.
Ενδεικτικά, το ποσοστό συμμετοχής των Carbon Tax στο σύνολο των φόρων ενέργειας υπερτριπλασιάστηκε μέσα στην εξεταζόμενη περίοδο, ανεβαίνοντας από 6,0% το 2017 στο 19,7% το 2023.
Ποιοι κλάδοι συνεισφέρουν περισσότερο στα έσοδα
Αναλύοντας τη συμβολή κάθε κατηγορίας, προκύπτει ότι ο κλάδος της προμήθειας ενέργειας (όπως ηλεκτρισμός, αέριο και ατμός) είναι εκείνος που καταβάλλει τη μεγαλύτερη συνεισφορά σε απόλυτους όρους, καλύπτοντας το 30,1% του συνόλου των φόρων άνθρακα.
Σε πολύ μικρή απόσταση ακολουθεί ο μεταποιητικός/βιομηχανικός τομέας, που δημιούργησε το 29,4% των εσόδων.
Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η βαριά βιομηχανία και η ενεργειακή παραγωγή αποτελούν τους βασικούς πυλώνες πάνω στους οποίους «πέφτει» περισσότερο αυτή η μορφή φορολογικής επιβάρυνσης.
Η κρίσιμη ερώτηση: Μειώνονται πραγματικά οι εκπομπές;
Μένει να φανεί η πραγματική αποτελεσματικότητα της φορολόγησης, ειδικά σε σχέση με μια πιθανή μείωση των εκπομπών.
Αν το μοναδικό αποτέλεσμα είναι η αύξηση των εσόδων (επειδή μπορεί να είναι απλώς πιο «συμφέρον» να πληρωθεί ο φόρος αντί να αλλάξουν οι συνήθειες παραγωγής και κατανάλωσης), τότε το αποτύπωμα των Carbon Tax στην πράξη μπορεί να είναι περιορισμένο.
Πως λειτουργεί στην πράξη μια Carbon Tax (και τι πρέπει να προσέξει μια χώρα ή επιχείρηση)
Η Carbon Tax είναι ένα εργαλείο πολιτικής που βάζει «τιμή» στον άνθρακα, ώστε να γίνει οικονομικά ελκυστικότερο το να μειώνεις εκπομπές από το να συνεχίζεις να ρυπαίνεις.
εφαρμόζεται ανά τόνο CO₂ ή έμμεσα, μέσω της φορολόγησης των καυσίμων ανάλογα με το ανθρακικό τους περιεχόμενο.
Τι επηρεάζει το τελικό αποτέλεσμα
Για να πετύχει μια Carbon Tax, παίζουν ρόλο:
- Το ύψος του συντελεστή (αν είναι πολύ χαμηλός, δεν αλλάζει συμπεριφορές).
- Η προβλεψιμότητα (π.χ. σταδιακή αύξηση ανά έτος για να μπορούν οι επιχειρήσεις να επενδύσουν).
- Οι εξαιρέσεις/απαλλαγές (αν είναι πολλές, μειώνεται η αποτελεσματικότητα).
- Η διαθεσιμότητα εναλλακτικών (ΑΠΕ, ηλεκτροκίνηση, εξοικονόμηση).
Που «πρέπει» να πηγαίνουν τα έσοδα (για κοινωνική αποδοχή)
Η αύξηση των εσόδων δεν είναι από μόνη της αρνητική, αρκεί να υπάρχει σωστός σχεδιασμός. Πολλές πολιτικές προτείνουν ανακύκλωση εσόδων, όπως:
- Μείωση άλλων φόρων (π.χ. εργασία) για να μη μεγαλώνει συνολικά η φορολογική πίεση.
- Στοχευμένη στήριξη νοικοκυριών με χαμηλά εισοδήματα (αντιστάθμιση ενεργειακού κόστους).
- Χρηματοδότηση πράσινων επενδύσεων (ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, καθαρές τεχνολογίες στη βιομηχανία).
Πως αξιολογείται η αποτελεσματικότητα πέρα από τα έσοδα
Για να κριθεί αν μια Carbon Tax «δουλεύει», χρειάζονται δείκτες πέρα από το δημοσιονομικό σκέλος.
Δείκτες που αξίζει να παρακολουθούνται
- Εκπομπές CO₂ ανά κλάδο (πριν/μετά την εφαρμογή).
- Ενεργειακή ένταση (κατανάλωση ενέργειας ανά μονάδα ΑΕΠ ή παραγωγής).
- Υποκατάσταση καυσίμων (π.χ. από άνθρακα/πετρέλαιο σε ΑΠΕ ή αέριο και μετά σε ηλεκτρισμό).
- Κίνδυνος “carbon leakage” (μεταφορά παραγωγής εκτός ΕΕ σε χώρες με χαμηλότερο κόστος ρύπων).
Τι μπορούν να κάνουν οι επιχειρήσεις από σήμερα
Για να μειωθεί η έκθεση σε Carbon Tax και συναφή κόστη:
- Αποτύπωση εκπομπών (Scope 1/2) και ιεράρχηση σημείων με τη μεγαλύτερη ένταση CO₂.
- Σχέδιο μετάβασης (ηλεκτροποίηση, ενεργειακή αποδοτικότητα, PPAs/ΑΠΕ).
- Έλεγχος προμηθευτών και συμβάσεων ενέργειας, ώστε το κόστος άνθρακα να μην «κρύβεται» στην αλυσίδα αξίας.
Με λίγα λόγια, τα έσοδα της Eurostat δείχνουν την κλίμακα του εργαλείου. Το ζητούμενο πλέον είναι να αποδειχθεί με δεδομένα ότι η Carbon Tax μεταφράζεται σε ουσιαστική απανθρακοποίηση, όχι μόνο σε αυξημένο ταμείο.
