Υπάρχουν μερικά ελληνικά χωριά που διεκδικούν δικαιωματικά την προσοχή του ταξιδιώτη, εξαιτίας της ιστορίας τους, ενώ, την ίδια στιγμή, προσφέρουν την ευκαιρία για μια εξόρμηση πέρα από τα συνηθισμένα, κοντά στην γραφικότητα και την παράδοση των οικισμών της ορεινής Ελλάδας.
Τα Αμπελάκια είναι ένας προορισμός, όχι και τόσο δημοφιλής, αν και θα το άξιζε. Το συγκριτικό πλεονέκτημα που προσφέρει, σε σχέση με άλλους προορισμούς ενός εορταστικού τριημέρου είναι ότι βρίσκεται πέντε, μόλις, χιλιόμετρα πάνω από την Εθνική οδό Αθηνών – Θεσσαλονίκης, στο ύψος των Τεμπών, κάτι που σημαίνει ότι εξυπηρετεί το ίδιο τόσο τους κατοίκους της Αθήνας, όσο και εκείνους που ξεκινούν από τη Θεσσαλονίκη. Οι πρώτοι σε 4 ώρες από τη στιγμή που θα αφήσουν την Πρωτεύουσα, μπορούν να πίνουν τον καφέ τους στην κεντρική πλατεία του χωριού, με τον πλάτανο και το πλακόστρωτο.
Το παρελθόν
Τα Αμπελάκια πρέπει να υπήρχαν ως οικισμός τουλάχιστον από τα τέλη του 14ου αιώνα μ. Χ. Στα ομηρικά χρόνια, η πρωτεύουσα της Μαγνησίας, η Μελίβοια, ήταν ξακουστή για τη βαφική πορφύρα της, ενώ στα Αμπελάκια γίνονταν βαφές από το γνωστό φυτό ριζάρι. Οι Αμπελακιώτες, λοιπόν, ακολουθώντας το παράδειγμα των γειτόνων τους Μελιβοιωτών, ανάπτυξαν την κοκκιναδική τέχνη και την νηματουργία και τα πορφυρά νήματα, από τα οποία φτιάχνονταν τα πανάκριβα ρούχα βασιλιάδων και ευγενών το 18ο και 19ο αιώνα, ήταν το κυρίαρχο προϊόν από το οποίο πλούτιζε ο συνεταιρισμός και όλοι οι Αμπελακιώτες της εποχής. Τα Αμπελάκια έμειναν, τελικά, στην ιστορία ως το χωριό στο οποίο ιδρύθηκε ο πρώτος συνεταιρισμός παγκοσμίως, σε εποχές που ακόμη και ο όρος ήταν άγνωστος στα λεξικά.
Θα δείτε…
Δύο από τα σημαντικότερα ιστορικά σπίτια του χωριού αποτελούν σήμερα μουσεία ιστορίας και λαογραφίας. Το πρώτο είναι το αρχοντικό του Γεωργίου Μαύρου (Σβαρτς), που αποτέλεσε τη σημαντικότερη προσωπικότητα της Αμπελακιώτικης Ιστορίας. Το δεύτερο είναι το παλιό εργοστάσιο υφαντουργίας, κληροδότημα του Αστέριου Αλεβίζου, στο οποίο θα δείτε και ένα από τα αυθεντικά αντίγραφα της Μεγάλης Χάρτας του Ρήγα, ενώ εκτίθενται, ακόμη, λαογραφικό, ιστορικό υλικό και βιβλία. Στον πάνω όροφο (που αποκαταστάθηκε πρόσφατα με προσπάθειες του Πολιτιστικού Συλλόγου του χωριού) θα δείτε παλιούς αργαλιούς με τους οποίους γίνονταν τα περίφημα αμπελακιώτικα υφαντά. Σύντομα, μεγάλο μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς των Αμπελακίων θα εκτεθεί στο Λαογραφικό Μουσείο που λειτουργεί τα τελευταία δύο χρόνια. Άλλο ένα χαρακτηριστικό οίκημα του χωριού, το Επισκοπικό Μέγαρο, γνωστό ως «Ρόδι», βρίσκεται δίπλα στην επιβλητική εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, στη βόρεια πλευρά του χωριού, το χρησιμοποιούσαν μέχρι πρόσφατα οι γυναίκες του συνεταιρισμού, αφού προχωρούσαν, παράλληλα, και στην αποκατάστασή του, αλλά σήμερα διεκδικείται από την εκκλησία.
Με έναν περίπατο στα στενά σοκάκια, θα δείτε και τα υπόλοιπα αξιοθέατα, την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου με εξαιρετικό, επίχρυσο ξυλόγλυπτο τέμπλο και αξιόλογες τοιχογραφίες στο εσωτερικό της, δεκατρείς γραφικές, πέτρινες βρύσες, εντός και εκτός των ορίων του οικισμού και άλλες πέντε εκτός του οικισμού, τα ερείπια των ισογείων από τρεις προϋπάρχοντες πύργους που χτίστηκαν εντός του οικισμού γύρω στα 1750, το ισόγειο ενός ανεμόμυλου, σε απόσταση 500 μέτρων από τον οικισμό. Υπάρχουν, ακόμη, 17 αρχοντικά που έχουν διασωθεί, εκτός από αυτό του Γ. Μαύρου. Υπάρχουν, τέλος, τρεις βιβλιοθήκες, η Βιβλιοθήκη «Μανιαρείου Κληροδοτήματος», με 549 αξιόλογα βιβλία, κυρίως του 16ου, 17ου και 18ου αιώνα μ.Χ., καθώς και χειρόγραφα του 14ου αιώνα μ.Χ.., η Κοινοτική Βιβλιοθήκη Αμπελακίων, η οποία διαθέτει 1.200 βιβλία και η Βιβλιοθήκη Πολιτιστικού Συλλόγου Αμπελακίων.
Φεύγοντας από τον οικισμό μπορείτε να ανεβείτε μέχρι τον πανέμορφο χώρο αναψυχής, στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, τρία χιλιόμετρα από το χωριό, απ’ όπου θα απολαύσετε τη θέα προς την κοιλάδα του Πηνειού και τις ακτές της Πιερίας, ενώ αν συνεχίσετε το δρόμο προς τις κορυφές του Κίσσαβου θα δείτε μια μικρή τεχνητή λίμνη και το Ορειβατικό Καταφύγιο.
Το αρχοντικό του Γεωργίου Μαύρου (Σβαρτς)
Ο Γεώργιος Μαύρος (Σβαρτς) ήταν ο Πρόεδρος του πρώτου συνεταιρισμού που δημιουργήθηκε στην Ευρώπη, με το όνομα «Κοινή Συντροφία και Αδελφότης των Αμπελακίων», που άκμασε στα τέλη του 18ου και στις αρχές 19ου αιώνα και αποτελεί την πρώτη και τελειότερη συνεταιριστική οργάνωση, η οποία διαμορφώθηκε στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Το αρχοντικό του είναι το επιβλητικότερο του χωριού και αποτέλεσε την καρδιά του συνεταιρισμού, αφού φιλοξένησε μεγάλες προσωπικότητες της πολιτικής και της Οικονομίας της εποχής, στα πλαίσια πάντοτε της δράσης του συνεταιρισμού. Το κτίσμα είναι τριώροφο και είναι χτισμένο με την παραδοσιακή αμπελακιώτικη αρχιτεκτονική. Ο μεσαίος όροφος είναι τα χειμερινά διαμερίσματα και ο τρίτος τα θερινά και ο χώρος συγκεντρώσεων και συνεδρίων. Σήμερα το αρχοντικό έχει διαμορφωθεί σε Μουσείο. Μετά από μια ξενάγηση στα δωμάτια του τριώροφου αρχοντικού οι επισκέπτες μένουν έκθαμβοι με τον εσωτερικό διάκοσμο, τις τοιχογραφίες και την πολυτέλεια, αφού τα πάντα είναι φτιαγμένα από ξύλο και ζωγραφισμένα και σκαλισμένα με την μεγαλύτερη δυνατή λεπτομέρεια και δεξιοτεχνία.
Πως θα πάτε στα Αμπελάκια Λάρισας
Ακολουθείστε την Εθνική Οδό Αθηνών – Λαμίας και, περίπου 25 χιλιόμετρα μετά τη Λάρισα, μπαίνοντας στα Τέμπη υπάρχει διασταύρωση με ταμπέλα που θα σας οδηγήσει στα Αμπελάκια, μετά από 5 χιλιόμετρα. Αυτά, όμως, τα πέντε χιλιόμετρα είναι γεμάτα απότομες στροφές και πρέπει να οδηγήσετε προσεκτικά
Θα διασκεδάσετε…
Το βράδυ μην περιμένετε νυχτερινή ζωή. Τα Αμπελάκια ηρεμούν και χαμηλώνουν τους ρυθμούς της όποιας έντασης έχει αφήσει η ημέρα πίσω της. Αυτό που μπορείτε να κάνετε είναι να τρυπώσετε σε μια από τις γραφικές ταβερνούλες τους και να απολαύσετε τους μεζέδες και την καλή παρέα δίπλα στο τζάκι. Στην αντίθετη περίπτωση, η Λάρισα βρίσκεται μόλις 30 χιλιόμετρα μακριά και προσφέρει τα πάντα, από πλευράς διασκέδασης.
Θα αγοράσετε…
Φεύγοντας, πάρτε μαζί σας ψωμί από το φούρνο του χωριού, γλυκά του κουταλιού και σπιτικά λικέρ από το γυναικείο συνεταιρισμό, υφαντά (αν βρείτε χειροποίητα από γυναίκες των Αμπελακίων) και κρασί. Οπωσδήποτε ζητήστε το πολύ καλό cd-rom του πολιτιστικού συλλόγου για τα Αμπελάκια και την Ιστορία τους.
Θα φάτε
Παραδοσιακή είναι η αμπελακιώτικη πίττα με το ψιλό φύλλο, όπως επίσης τα κατσικίσια παϊδάκια, το ζυμωτό ψωμί, το κρασί και το τσίπουρο, καθώς και τα γλυκά του κουταλιού. Στο εστιατόριο «Ριζάρι» δοκιμάστε ζυγούρι, σαλάτα πολίτικη (πικάντικη) και γλυκό κυδώνι. Στην πλατεία στην ταβέρνα «Δανιήλ» ζητήστε χοιρινή τηγανιά, λουκάνικο και κρασί από την κάβα που βρίσκεται στο κελάρι του μαγαζιού, στα βαρέλια. Στον «Πλάτανο» προτιμήστε κοκορέτσι, πίττα και γλυκά του κουταλιού, ενώ στην ταβέρνα «Ο Τάκης» μελιτζανοσαλάτα, ψωμί χωριάτικο και τσίπουρο.
