«Νεκρές ζώνες» που δημιουργούνται στους ωκεανούς και εξαπλώνονται στις θαλάσσιες περιοχές φαίνεται να είναι η απειλή του μέλλοντος για τα θαλάσσια οικοσυστήματα, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη…!
Όσοι θεωρούν την υπεραλίευση ως τον κυριότερο κίνδυνο για τη θαλάσσια ζωή, πρέπει να αναθεωρήσουν: σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, θαλάσσιες περιοχές όπου παρουσιάζεται έλλειψη οξυγόνου μπορούν να προκαλέσουν μεγαλύτερες ζημίες στους πληθυσμούς των ψαριών ακόμα και από αυτές που σήμερα αποδίδονται στην υπεραλίευση.
Οι περιοχές αυτές έχουν χαρακτηριστεί ως «νεκρές ζώνες» και είναι ως επί το πλείστον για τομείς όπου παρατηρείται υπερβολική ανάπτυξη φυκιών λόγω κυρίως της συρροής θρεπτικών συστατικών, κυρίως αζώτου που προέρχεται από ανθρώπινες δραστηριότητες.
Τον «κώδωνα του κινδύνου» στην συγκεκριμένη περίπτωση έκρουσε το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών («UN Environment Programme» ή Unep για συντομία) στην πρώτη παρουσίαση της επιθεώρησης για το παγκόσμιο περιβάλλον, «Global Environment Outlook Year Book», όπου οι ειδικοί του Προγράμματος υποστήριξαν ότι η έλλειψη οξυγόνου μπορεί να αποδειχθεί η πλέον θανάσιμη απειλή για τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Διπλάσιες «νεκρές ζώνες» κάθε δεκαετία!
Ήδη από τη δεκαετία του 1960, όχι μόνο υπήρχαν τέτοιες «νεκρές ζώνες», αλλά επιπλέον ο αριθμός τους διπλασιαζόταν ανά δεκαετία, καθώς η παραγωγή αζώτου από τον άνθρωπο κατέστρεφε τους φυσικούς παροχείς οξυγόνου.
Περίπου το 75% του παγκοσμίου πληθυσμού ψαριών είναι θύμα υπεραλίευσης, όμως σύμφωνα με τους ανθρώπους του Unep, οι περιοχές όπου παρατηρείται έλλειψη οξυγόνου -οι οποίες σήμερα είναι περίου 150- κατά πάσα πιθανότητα θα αποτελέσουν στο μέλλον μεγαλύτερη απειλή.
Στην επιθεώρηση για την παγκόσμια κατάσταση του περιβάλλοντος, αναφέρεται επιπλέον και έρευνα που έχει πραγματοποιηθεί από επιστήμονες του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Επιστημών της Βιρτζίνια.
Η επιθεώρηση καταλήγει: «Η ιστορία και πρότυπο των επιβαρύνσεων του ανθρώπου στα οικοσυστήματα της στεριάς, του υγρού στοιχείου, των ακτών και των ωκεανών μας έχει φέρει σε ένα σημείο όπου η έλλειψη του οξυγόνου αναμένεται να αποτελέσει την ακρογωνιαία λίθο των επιπτώσεων στον 21ο αιώνα, όπως για τον 20ο ήταν η υπεραλίευση.»
Άζωτο: Και όμως το χρειαζόμαστε
Τραγική ειρωνεία ίσως, όμως το άζωτο είναι ένα συστατικό στου οποίου την απόλυτη ανάγκη βρίσκονται πολλές περιοχές του πλανήτη, περιλαμβανομένου και του μεγαλύτερου τμήματος της Αφρικανικής ηπείρου, όπου η έλλειψη του θρεπτικού αυτού συστατικού σημαίνει μικρότερη αγροτική παραγωγή, αρά και όξυνση του προβλήματος του υποσιτισμού μεγάλου μέρους του πληθυσμού.
Το ποσό του αζώτου που χρησιμοποιείται διεθνώς στην λίπανση είναι αγγίζει τους 120 εκατομμύρια τόνους ετησίως, ενώ περισσότεροι από 90εκατομμύρια τόνοι παράγονται δια της φυσικής οδού.
Δεν θα υπήρχε πρόβλημα αν όλη αυτή η ποσότητα περιεχόταν στις τροφές που καταναλώνουμε. Όμως, μόλις 20 εκατομμύρια τόνοι αζώτου φτάνουν στο τραπέζι μας, ενώ το υπόλοιπο απορροφάται από το έδαφος και ακολουθώντας τον κύκλο του νερού καταλήγει στις θάλασσες και τα ποτάμια.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, οι ρύποι που προέρχονται από τις καύσεις των αυτοκινήτων και της βιομηχανίας, η αποψίλωση αλλά και η αποξήρανση ελών και λιμνών, επιβαρύνουν την κατάσταση.
Από ότι φαίνεται, ο μόνος «κερδισμένος» από τις συνθήκες αυτές είναι τα φύκια, τα οποία αναπτύσσονται ταχύτατα και σε μεγάλους αριθμούς λόγω της συρροής του αζώτου, βυθίζονται στον πυθμένα της θάλασσας όπου και αποσυντίθενται, χρησιμοποιώντας στη διαδικασία αυτή όλα τα διαθέσιμα αποθέματα οξυγόνου και οδηγώντας σε ασφυξία όλα τα άλλα είδη θαλάσσιας ζωής.
Ένας εκ των επικεφαλών του Προγράμματος Unep, ο Δρ. Klaus Toepfer, υπογράμμισε: «Η ανθρωπότητα έχει εμπλακεί σε ένα γιγάντιο παγκόσμιο πείραμα το οποίο είναι αποτέλεσμα αντιπαραγωγικής και συχνά υπερβολικής χρήσης λιπασμάτων, την εκροή μη-επεξεργασμένων λυμάτων και την συνεχώς αυξανόμενη παραγωγή ρύπων από οχήματα και βιομηχανίες.
»Εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων στηρίζονται στο θαλάσσιο περιβάλλον για την διατροφή, τα προς το ζην και την πραγμάτωση του πολιτισμού τους. Αν δεν ληφθεί άμεσα δράση για την αντιμετώπιση των πηγών του προβλήματος, είναι πιθανότατο να εξελιχθεί με ταχείς ρυθμούς».
«Γεωγραφία» του προβλήματος και τρόποι αντιμετώπισης
Μερικές από τις νεκρές ζώνες δεν ξεπερνούν σε μέγεθος το ένα τετραγωνικό χιλιόμτρο, ενώ άλλες αγγίζουν τα 70.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ανάμεσα σ΄ αυτές, εκείνες που βρίσκονται στην Chesapeake Bay των Ηνωμένων Πολιτειών, τη Βαλτική, τη Μαύρη θάλασσα και περιοχές της Αδριατικής.
Μια από τις πλέον γνωστές βρίσκεται στον Κόλπο του Μεξικού, και επηρεάζεται από τα θρεπτικά στοιχεία που εκβάλλει ο Μισισιπής. Άλλες έχουν εμφανιστεί στην Νότιο Αφρική, την Ιαπωνία, την Κίνα, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία.
Επίσης, δεν είναι όλες μόνιμες: μερικές εμφανίζονται για ένα έτος ή σε διακοπτόμενα διαστήματα.
Σύμφωνα με το Unep, η μείωση του χρησιμοποιούμενου αζώτου μπορεί να συμβάλλει στην εξισορρόπηση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων: μια συμφωνία ανάμεσα στις χώρες που εκτείνονται κατά μήκος του ποταμού Ρήνου, μείωσε κατά 37% την ποσότητα του αζώτου που έφτανε στις Νότιες Θάλασσες.
Άλλοι τρόποι αντιμετώπισης περιλαμβάνουν τον καθαρισμό των εξατμίσεων των οχημάτων, την προσεγμένη χρήση λιπασμάτων και τη χρήση των δασικών περιοχών ως «απορροφητήρες» αζώτου.
