Η είδηση για το κλείσιμο του App Store της Setapp καταδεικνύει μια σκληρή αλήθεια: Οι εναλλακτικές αγορές εφαρμογών τείνουν να ξεχαστούν. Ήταν τελικά ο κανονισμός DMA μια αποτυχία;
Θυμάται κανείς τα εναλλακτικά App Stores; Σωστά, κάτι είχε ακουστεί! Σύμφωνα με την αφήγηση της Apple, αποτελούσαν την επικείμενη καταστροφή του οικοσυστήματος του iPhone και μια πηγή αδιάκοπων δημόσιων διαμαχών μεταξύ του τεχνολογικού κολοσσού και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η πέτρα του σκανδάλου: Η ΕΕ, μέσω της Πράξης για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA), υποχρέωσε την Apple να επιτρέψει σε άλλους εμπόρους να ανοίξουν τα δικά τους «καταστήματα» στον εικονικό της εμπορικό δρόμο, δίπλα στο δικό της App Store.
Η είδηση ότι η Setapp κλείνει ήδη την αγορά εφαρμογών της, πιθανότατα επανέφερε το θέμα στη συνείδηση πολλών, οι οποίοι το είχαν ήδη ξεχάσει.
Και παρόλο που πρόκειται για έναν μόνο πάροχο από τους συνολικά τέσσερις ή πέντε γνωστούς, είναι αρκετά χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το πρώτο κατάστημα βάζει λουκέτο πριν καν υπάρξει οποιαδήποτε περίοδος άνθησης.
Καμία ιδιαίτερη απήχηση
Οι ειδικοί διαφωνούν ήδη για τα αίτια αυτής της εξέλιξης.
Όσοι θεωρούν το DMA ένα άστοχο γραφειοκρατικό «τέρας» με κινδύνους και παρενέργειες – τασσόμενοι έτσι στο πλευρό της Apple – βλέπουν τις προφητείες τους να επαληθεύονται.
Άλλοι κατηγορούν την Apple ότι εφάρμοσε τις προδιαγραφές του DMA με εξαιρετικά περίπλοκο τρόπο επίτηδες, ώστε να μην μπορεί να ευδοκιμήσει τίποτα σε αυτό το «τοξικό» έδαφος.
Αυτό το επιχείρημα χρησιμοποίησε και η Setapp στην αιτιολόγηση της.
Η αλήθεια, όπως συμβαίνει συχνά, βρίσκεται κάπου στη μέση.
Ωστόσο, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η ιδέα των εναλλακτικών αγορών που επινοήθηκε στις Βρυξέλλες δεν προκάλεσε ποτέ πραγματικό ενθουσιασμό σε προγραμματιστές και χρήστες.
Οι περισσότεροι από αυτούς μάλλον επιθυμούσαν βελτιώσεις στο υπάρχον σύστημα, παρά τη δημιουργία νέων αγορών.
Που οφείλεται αυτό;
Κατά κύριο λόγο, ρόλο παίζει το γεγονός ότι, αν και η Ευρώπη είναι ένας μεγάλος οικονομικός χώρος, στο πλαίσιο των ψηφιακών αγορών ακόμη και μια οντότητα 440 εκατομμυρίων κατοίκων με τεράστια οικονομική δύναμη είναι από μόνη της πολύ μικρή.
Δεν αρκεί για να αναλάβουν οι προγραμματιστές το κόστος και τον κόπο να ακολουθήσουν έναν ξεχωριστό δρόμο μόνο για την Ευρώπη – ή πλέον για την Ευρώπη και την Ιαπωνία.
Αυτό φαίνεται και σε άλλες διατάξεις του DMA, όπως για τις μηχανές περιήγησης (browser engines).
Αν ακόμη και η Google, με τους τεράστιους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους της, δεν έχει κίνητρο να λανσάρει τη δική της μηχανή browser στην Ευρώπη, ποιος μπορεί να κατηγορήσει τους πολλούς μικρομεσαίους προγραμματιστές που ακολουθούν το παράδειγμά της;
Τι πέτυχε τελικά η ρύθμιση;
Πήγε λοιπόν όλη η ρύθμιση χαμένη; Μήπως δεν υπήρξε τελικά η κλασική αποτυχία της αγοράς που δικαιολογεί την κρατική παρέμβαση; Δηλαδή, μια κατάσταση όπου χρήστες και προγραμματιστές υποφέρουν από ένα πρόβλημα που δεν μπορούν να λύσουν μόνοι τους;
Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Το DMA είναι μια απόπειρα επίλυσης ενός προβλήματος για το οποίο οι προγραμματιστές – μικροί και μεγάλοι – διαμαρτύρονται εδώ και χρόνια.
Κατήγγειλαν ότι οι μεγάλοι διαχειριστές πλατφορμών, όπως η Apple και η Google, ελλείψει κατάλληλων ανταγωνιστών στα οικοσυστήματά τους, μπορούν να καθορίζουν αυθαίρετα τις προμήθειες πωλήσεων.
Οι ρυθμιστικές αρχές βλέπουν στον ανταγωνισμό τη δυνατότητα να ρυθμιστούν οι τιμές σε λογικά επίπεδα από την ίδια την αγορά.
Η Apple προσπαθεί να υποβαθμίσει το πρόβλημα, εστιάζοντας σε μεγάλους παίκτες όπως η Epic και το Spotify.
Ήδη πριν από το DMA, η Apple είχε δημιουργήσει το Small Business Program για μικρότερους προγραμματιστές, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να αποφύγουν την άκαμπτη χρέωση του 30%.
Εν τούτοις, αυτό άλλαξε ελάχιστα την ουσία της κριτικής.
Όχι εντελώς ανεπιτυχές
Το DMA δεν έμεινε εντελώς χωρίς αποτελέσματα στον τομέα των εφαρμογών. Πέτυχε να ωφεληθούν οι προγραμματιστές, ανεξαρτήτως μεγέθους, από μειώσεις τελών που προκλήθηκαν από την πίεση της ρύθμισης.
Η Apple φυσικά θα ισχυρίζεται πάντα ότι αυτό δεν οφείλεται στο DMA.
Από την άλλη πλευρά, ο κατασκευαστής του iPhone παραδέχτηκε πρόσφατα, μετά από δική του χρηματοδοτούμενη μελέτη, ότι οι προγραμματιστές επωφελούνται από μειωμένες εισφορές.
Βέβαια, το 86% αυτών πηγαίνει σε προγραμματιστές εκτός ΕΕ, οι οποίοι δεν μετακυλίουν την εξοικονόμηση στους αγοραστές – άρα αυτό δεν ενισχύει πρωτίστως τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.
Όμως, μια ευνοϊκή μεταχείριση των ευρωπαϊκών εταιρειών θα καθιστούσε το DMA ευάλωτο νομικά και δεν ήταν ποτέ αυτός ο σκοπός του.
Σύμφωνα με το σκεπτικό του DMA, οι χρήστες θα έπρεπε να επωφεληθούν από τη μείωση των τιμών μέσω του ανταγωνισμού των αγορών.
Αυτό όμως θα προϋπέθετε ότι τα App Stores θα ανταγωνίζονταν μεταξύ τους με τις ίδιες εφαρμογές.
Στην πραγματικότητα, αυτό δεν συμβαίνει σήμερα, γι’ αυτό και οι χρήστες δεν βλέπουν κάποιο πλεονέκτημα.
Εκτός από την απραξία των εναλλακτικών App Stores, πολλές από τις ανησυχίες που προέβαλε η Apple ενάντια στην εντολή της ΕΕ έχουν επίσης εξανεμιστεί.
Η φοβούμενη διακύβευση της ασφάλειας δεν έχει επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής.
Ίσως η εισαγωγή κανόνων παρόμοιων με το DMA στην Ιαπωνία να εξελίσσεται πιο αθόρυβα επειδή η Apple αποκόμισε εμπειρίες από την ΕΕ – και όχι μόνο επειδή οι Ιάπωνες ενήργησαν πιο προσεκτικά κατά την άποψη της Apple.
Νέο πεδίο μάχης: Η διαλειτουργικότητα
Τα κύρια μέτωπα της σύγκρουσης μεταξύ Apple και ΕΕ έχουν εν τω μεταξύ μετατοπιστεί: Τώρα η μάχη δίνεται για περισσότερη διαλειτουργικότητα (interoperability).
Στις νεότερες εκδόσεις του iOS εισάγονται νέες λειτουργίες κατ’ εντολή της ΕΕ. Και είναι αναμενόμενο ότι η ΕΕ θα ανοίξει κι άλλες διόδους στο κλειστό οικοσύστημα της Apple.
Η Apple, με τη σειρά της, θα αντιδράσει φέρνοντας νέα χαρακτηριστικά με καθυστέρηση ή και καθόλου στην ΕΕ – επικαλούμενη λόγους ασφαλείας.
Μπορεί κανείς να γελάσει με την έλλειψη τύχης της μέχρι τώρα ρύθμισης, μπορεί και πρέπει σίγουρα να αμφισβητήσει πολλά, συμπεριλαμβανομένης της ριζοσπαστικότητας της προσέγγισης και της πόλωσης που καλλιεργήθηκε και από τις δύο πλευρές.
Για να είμαστε δίκαιοι, όμως, πρέπει να δοθεί στους ρυθμιστές η ευκαιρία να μάθουν πώς μπορεί να μοιάζει μια κατάλληλη τάξη για τις ψηφιακές αγορές.
Όμως, οι πολίτες έχουν την απαίτηση να υπάρχει πραγματική προθυμία για μάθηση και όχι απλώς πείσμα. Αυτό μας θύμισαν και οι εναλλακτικές αγορές που για πολλούς έχουν ήδη ξεχαστεί.
Γιατί αποτυγχάνουν τα εναλλακτικά App Stores; Η «Στρατηγική Τριβής» της Apple
Πέρα από τα οικονομικά μεγέθη και τις ρυθμιστικές λεπτομέρειες, υπάρχει μια βαθύτερη αιτία για την αποτυχία εγχειρημάτων όπως αυτό της Setapp.
Η Apple, αν και συμμορφώθηκε τυπικά με το γράμμα του νόμου, εφάρμοσε μια στρατηγική που πολλοί αναλυτές ονομάζουν «κακόβουλη συμμόρφωση» (malicious compliance).
Ο λαβύρινθος της εγκατάστασης (UX Friction)
Για έναν μέσο χρήστη, η διαδικασία εγκατάστασης ενός εναλλακτικού App Store είναι εφιάλτης.
Ενώ στο Android η εγκατάσταση εφαρμογών από τρίτες πηγές (sideloading) είναι σχετικά απλή, στο iOS η Apple έχει δημιουργήσει μια διαδικασία πολλών βημάτων γεμάτη προειδοποιητικά μηνύματα.
Ο χρήστης που προσπαθεί να κατεβάσει το Epic Games Store ή το AltStore, έρχεται αντιμέτωπος με οθόνες που τον προειδοποιούν με έντονο ύφος ότι «τα δεδομένα του κινδυνεύουν» ή ότι η Apple «δεν μπορεί να εγγυηθεί για την ασφάλεια της συσκευής».
Αυτά τα λεγόμενα “Scare Screens” (οθόνες φόβου) λειτουργούν αποτρεπτικά για τη συντριπτική πλειοψηφία των χρηστών που δεν έχουν τεχνικές γνώσεις.
Όταν η εμπειρία χρήστη είναι τόσο δύσκολη και αγχωτική, ο καταναλωτής επιλέγει την ασφάλεια και την ευκολία του προεγκατεστημένου App Store.
Το οικονομικό εμπόδιο: Core Technology Fee (CTF)
Ίσως το μεγαλύτερο «όπλο» της Apple ενάντια στο DMA ήταν η εισαγωγή του Core Technology Fee.
Η Apple επιβάλλει χρέωση 0,50€ για κάθε πρώτη ετήσια εγκατάσταση μιας εφαρμογής, εφόσον αυτή ξεπεράσει το 1 εκατομμύριο λήψεις.
Αυτό ακούγεται αδιάφορο για μικρές εφαρμογές, αλλά είναι καταστροφικό για δωρεάν (freemium) εφαρμογές που γίνονται viral.
Ένας προγραμματιστής που θα φτιάξει μια δωρεάν εφαρμογή και θα γίνει ξαφνικά επιτυχία με 2 εκατομμύρια λήψεις, θα χρωστάει στην Apple 500.000 ευρώ, χωρίς να έχει βγάλει ο ίδιος ούτε ένα ευρώ!
Αυτός ο οικονομικός κίνδυνος αποθάρρυνε πολλούς developers από το να εγκαταλείψουν το ασφαλές λιμάνι του επίσημου App Store, αφήνοντας τα εναλλακτικά καταστήματα άδεια από περιεχόμενο.
Το μέλλον: Epic Games και η μακροχρόνια μάχη
Αν και η Setapp αποχώρησε, το παιχνίδι δεν έχει τελειώσει. Παίκτες με τεράστια οικονομική επιφάνεια, όπως η Epic Games (Fortnite), συνεχίζουν να λειτουργούν το δικό τους Store.
Η στρατηγική τους είναι μακροπρόθεσμη: πιέζουν νομικά την ΕΕ να κρίνει τις πρακτικές της Apple (όπως τα Scare Screens και το CTF) ως παράνομες.
Η επόμενη φάση του DMA δεν θα αφορά μόνο το αν υπάρχουν άλλα καταστήματα, αλλά το πόσο εύκολο είναι να τα χρησιμοποιήσει κανείς.
Αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγκάσει την Apple να απλοποιήσει τη διαδικασία εγκατάστασης και να αφαιρέσει τα τρομακτικά μηνύματα, ίσως δούμε μια δεύτερη ευκαιρία για τις εναλλακτικές αγορές.
Μέχρι τότε, όμως, η Apple παραμένει ο απόλυτος κυρίαρχος στον κήπο της.
