- Το σχεδιαζόμενο αιολικό-ηλιακό ενεργειακό πάρκο Inna στην Ατακάμα ακυρώθηκε, προς ανακούφιση της αστρονομικής κοινότητας.
- Αν υλοποιούνταν, θα αύξανε τη φωτορύπανση τουλάχιστον κατά 35% πάνω από το VLT και πάνω από 50% πάνω από το CTAO-South.
- Πέρα από το φως, υπήρχαν ανησυχίες για ανατάραξη αέρα και δονήσεις που θα επηρέαζαν κρίσιμα τηλεσκόπια.
Το σχεδιαζόμενο ενεργειακό πάρκο στην έρημο Ατακάμα ακυρώνεται
Οι αστρονόμοι είναι ικανοποιημένοι από αυτή την απόφαση. Το πάρκο θα συνέβαλλε σημαντικά στη φωτορύπανση της ερήμου Ατακάμα.
Το έργο Inna και γιατί προκάλεσε αντιδράσεις
Στην χιλιανή έρημο Ατακάμα σχεδιαζόταν η δημιουργία ενός αιολικού και ηλιακού πάρκου για την παραγωγή πράσινου υδρογόνου και αμμωνίας.
Ωστόσο, θα βρισκόταν μόλις λίγα χιλιόμετρα από το Παρατηρητήριο Paranal του Ευρωπαϊκού Νότιου Παρατηρητηρίου (ESO) — ένα παγκόσμιας σημασίας κέντρο αστρονομικών παρατηρήσεων, επίσης στην Ατακάμα.
Η περιοχή θεωρείται μοναδική, καθώς στην έρημο καταγράφονται περίπου 350 καθαρές νύχτες μέσα στο έτος. Τελικά, η AES Andes, η χιλιανή θυγατρική του αμερικανικού ενεργειακού ομίλου AES Corporation, εγκατέλειψε το έργο με την ονομασία Inna.
Η Ατακάμα προσφέρει περίπου 350 καθαρές νύχτες τον χρόνο—ένα από τα μεγαλύτερα «κεφάλαια» για την παγκόσμια αστρονομία.
Τι έδειξε η ανάλυση της ESO για τη φωτορύπανση
Ανάλυση της ESO έδειξε ότι η φωτορύπανση πάνω από το Very Large Telescope (VLT) θα αυξανόταν τουλάχιστον κατά 35%, ενώ πάνω από τη νότια εγκατάσταση του Cherenkov Telescope Array Observatory (CTAO-South) θα αυξανόταν πάνω από 50%, εάν η AES Andes προχωρούσε στην υλοποίηση του Inna.
Γι’ αυτό, τον Ιανουάριο του 2025, οι αστρονόμοι της ESO σήμαναν δημόσια συναγερμό.
Η φωτορύπανση δεν μειώνει απλώς την «ομορφιά» του ουρανού—υποβαθμίζει απευθείας την ποιότητα των δεδομένων και αυξάνει τον χρόνο παρατήρησης που απαιτείται.
Πέρα από το φως: ανατάραξη αέρα και δονήσεις
Εκτός από τη φωτορύπανση, οι σχεδιαζόμενες ανεμογεννήτριες θα μπορούσαν να αναταράξουν τον ήρεμο αέρα γύρω από τις εγκαταστάσεις του VLT, του Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA) και του Extremely Large Telescope (ELT).
Επιπλέον, οι παραγόμενες δονήσεις θα μεταφέρονταν αρχικά μέσω του εδάφους και στη συνέχεια στα τηλεσκόπια που είναι ευθυγραμμισμένα με εξαιρετική ακρίβεια. Αυτό θα επηρέαζε αρνητικά τις φάσεις παρατήρησης.
Τα μεγάλα τηλεσκόπια βασίζονται σε σταθερότητα αέρα και μικρο-δονήσεις. Ακόμη και μικρές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν την ανάλυση.
Τι θα κάνει τώρα η AES Andes
Η AES Andes θα επικεντρωθεί πλέον στη θέση σε λειτουργία του φωτοβολταϊκού σταθμού Andes Solar III και του συστήματος αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες Bolero Bess στην περιοχή Antofagasta στη βόρεια Χιλή. Και τα δύο αναμένεται να περάσουν σε εμπορική λειτουργία έως τα μέσα του 2026.
Παράλληλα, ο ενεργειακός όμιλος θέλει να προωθήσει τέσσερα έργα ανανεώσιμων πηγών: Arenales, Cristales, Pampas και Atacama Bess. Μαζί, οι εγκαταστάσεις αυτές αναμένεται να αποδώσουν ισχύ 2.363 MW, με στόχο η συνολική ανάπτυξη των ΑΠΕ έως το 2027 να ξεπεράσει τα 4.500 MW.
Η αντίδραση της αστρονομικής κοινότητας
Η αστρονομική κοινότητα χαιρέτισε την απόφαση της AES Andes. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Max Planck για την Εξωγήινη Φυσική (MPE), ο νυχτερινός ουρανός πάνω από το Cerro Paranal (βουνό στη βόρεια Χιλή) διασφαλίζεται με αυτή την εξέλιξη.
Πίνακες: Βασικά στοιχεία και εκτιμώμενες επιπτώσεις
Εκτιμώμενη αύξηση φωτορύπανσης (σύμφωνα με την ESO)
| Τοποθεσία/Εγκατάσταση | Εκτιμώμενη αύξηση φωτορύπανσης | Πιθανή συνέπεια |
|---|---|---|
| VLT (Paranal) | ≥ 35% | Υποβάθμιση ποιότητας παρατηρήσεων & μεγαλύτερος απαιτούμενος χρόνος έκθεσης |
| CTAO-South | > 50% | Αυξημένος «θόρυβος» ουρανού και δυσκολότερη ανίχνευση αμυδρών σημάτων |
Επόμενες προτεραιότητες της AES Andes (έργα που αναφέρονται)
| Έργο/Ομάδα έργων | Τύπος | Χρονικός στόχος/Ισχύς |
|---|---|---|
| Andes Solar III | Φωτοβολταϊκό | Εμπορική λειτουργία έως τα μέσα 2026 |
| Bolero Bess | Αποθήκευση (μπαταρίες) | Εμπορική λειτουργία έως τα μέσα 2026 |
| Arenales, Cristales, Pampas, Atacama Bess | ΑΠΕ/Αποθήκευση (σύνολο) | 2.363 MW συνολικά, στόχος ανάπτυξης ΑΠΕ > 4.500 MW έως 2027 |
Πως μπορούν να συνυπάρξουν ΑΠΕ και «σκοτεινός ουρανός»
Η ακύρωση του Inna δεν σημαίνει ότι οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι ασύμβατες με την αστρονομία.
Αντίθετα, αναδεικνύει ότι τα έργα πρέπει να σχεδιάζονται με χωροταξικά και τεχνικά κριτήρια που προστατεύουν τόσο την ενεργειακή μετάβαση όσο και τις μοναδικές επιστημονικές υποδομές.
Πρώτο βήμα είναι η σωστή επιλογή θέσης. Ακόμη και λίγα χιλιόμετρα μπορούν να κάνουν διαφορά, ειδικά σε τοπία όπως η Ατακάμα όπου ο ουρανός είναι εξαιρετικά καθαρός και η παραμικρή τεχνητή λάμψη «φαίνεται» πολύ μακριά.
Οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων καλό είναι να περιλαμβάνουν ειδική ενότητα για φωτορύπανση, με μετρήσεις βάσης (baseline) και προσομοιώσεις σε διαφορετικά σενάρια λειτουργίας.
Δεύτερο βήμα είναι ο φωτισμός χαμηλής όχλησης. Πρακτικά μέτρα που εφαρμόζονται διεθνώς περιλαμβάνουν:
- Πλήρως θωρακιστικά φωτιστικά (full cut-off), ώστε να μην εκπέμπεται φως προς τον ουρανό.
- Θερμή χρωματική θερμοκρασία (π.χ. χαμηλότερο Kelvin) για μείωση του μπλε φωτός, το οποίο διασπείρεται περισσότερο στην ατμόσφαιρα.
- Αισθητήρες κίνησης και «dimming» τις ώρες χαμηλής δραστηριότητας.
- Ζώνες σκότους γύρω από παρατηρητήρια, με αυστηρά όρια έντασης και κατεύθυνσης φωτός.
Τρίτο βήμα είναι η αντιμετώπιση των δονήσεων και της ανατάραξης. Για αιολικά έργα κοντά σε ευαίσθητα όργανα απαιτούνται μοντέλα διάδοσης δονήσεων στο έδαφος, έλεγχος θορύβου χαμηλών συχνοτήτων και σχεδιασμός που αποφεύγει «διαδρόμους» ροής αέρα προς τις κορυφές παρατήρησης.
Τέλος, κρίσιμη είναι η διαδικασία διαβούλευσης: όταν ερευνητικοί φορείς (όπως η ESO) εμπλέκονται από νωρίς, οι εταιρείες μπορούν να προσαρμόσουν το έργο πριν «κλειδώσει» ο σχεδιασμός.
Η περίπτωση Paranal δείχνει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι μόνο θέμα παραγωγής καθαρής ενέργειας, αλλά και θέμα προστασίας ενός αναντικατάστατου φυσικού πόρου: του σκοτεινού ουρανού.
