Η απαγόρευση των social media για ανηλίκους στην Αυστραλία απέτυχε: Γιατί το μέτρο δεν απέδωσε

Η απαγόρευση των social media για χρήστες κάτω των 16 ετών στην Αυστραλία δεν δημιούργησε το αποτέλεσμα που ανέμεναν οι αρχές, καθώς τέσσερις μήνες μετά την εφαρμογή της, μεγάλο ποσοστό παιδιών συνεχίζει να έχει πρόσβαση στις πλατφόρμες.

Η ρύθμιση τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο και παρουσιάστηκε διεθνώς ως μια πρωτοποριακή κίνηση με στόχο να περιορίσει την έκθεση των ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα, όμως τα πρώτα δεδομένα δείχνουν ότι η εφαρμογή της στην πράξη παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.

Τα παιδιά συνεχίζουν να μπαίνουν στις πλατφόρμες

Η έρευνα που πραγματοποίησε τον Μάρτιο η βρετανική Molly Rose Foundation βασίστηκε σε απαντήσεις περισσοτέρων από 1.000 παιδιών ηλικίας 12 έως 15 ετών και κατέληξε σε ένα σαφές συμπέρασμα, ότι η απαγόρευση δεν έχει ακόμη αποκόψει ουσιαστικά τους ανήλικους από τα social media.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 61% των παιδιών που είχαν λογαριασμό πριν από την ψήφιση του μέτρου εξακολουθεί να μπορεί να έχει πρόσβαση στις πλατφόρμες, γεγονός που δείχνει ότι σχεδόν 6 στα 10 παιδιά συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τους λογαριασμούς τους παρά τη νομική ρύθμιση.

Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία της έκθεσης είναι ότι τα περισσότερα παιδιά δεν χρειάστηκαν κάποια πολύπλοκη μέθοδο παράκαμψης για να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα, κάτι που σημαίνει πως ο μηχανισμός εντοπισμού και απενεργοποίησης των λογαριασμών κάτω των 16 ετών δεν λειτούργησε όπως είχε προβλεφθεί.

Γιατί η εφαρμογή δεν λειτούργησε

Η βασική αδυναμία φαίνεται να είναι η αδυναμία των πλατφορμών να εντοπίσουν με ακρίβεια τους ανήλικους χρήστες και να κλείσουν τους λογαριασμούς τους, κάτι που αποδυναμώνει το μέτρο ακόμη και πριν εξεταστούν οι προσπάθειες παράκαμψης από την πλευρά των παιδιών.

Στα πρώτα στάδια εφαρμογής είχαν καταγραφεί περιπτώσεις όπου παιδιά δοκίμασαν να ξεγελάσουν τα συστήματα αναγνώρισης προσώπου με μακιγιάζ, διαφορετικές εκφράσεις του προσώπου ή ακόμη και με τη χρήση VPN, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν φωτογραφίες άλλων προσώπων για να περάσουν οι έλεγχοι ηλικίας.

Η κατάσταση αυτή δείχνει ότι η τεχνολογική επάρκεια των μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας είναι εξίσου σημαντική με τη νομοθεσία, καθώς ένα μέτρο μπορεί να είναι σωστό στη θεωρία, αλλά αναποτελεσματικό αν δεν συνοδεύεται από πρακτικά εργαλεία εφαρμογής.

Σε επίπεδο αίσθησης ασφάλειας, τα αποτελέσματα επίσης δεν ήταν ενθαρρυντικά, αφού το 51% των παιδιών που χρησιμοποιούσαν social media πριν από την απαγόρευση δήλωσε ότι το μέτρο δεν άλλαξε τίποτα, ενώ το 14% ανέφερε ότι αισθάνεται ακόμη λιγότερο ασφαλές μετά την εφαρμογή του.

Η απαγόρευση είναι η πραγματική λύση;

Η αυστραλιανή κίνηση έγινε γρήγορα σημείο αναφοράς και για άλλες χώρες, αφού η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ινδονησία, η Αυστρία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζουν ή έχουν ήδη υιοθετήσει αντίστοιχες ρυθμίσεις, ενώ η Τουρκία αναμένεται να προχωρήσει σε νομική ρύθμιση.

Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι μόνο αν ένα παιδί μπορεί να ανοίξει έναν λογαριασμό, αλλά και το πώς και το πού χρησιμοποιεί το διαδίκτυο, καθώς οι ανήλικοι μεγαλώνουν ήδη μέσα σε ένα πλήρως ψηφιακό περιβάλλον και η απόλυτη αποκοπή από τα κοινωνικά δίκτυα είναι δύσκολα εφαρμόσιμη στην πράξη.

Οι καθολικές απαγορεύσεις συχνά σπρώχνουν τη χρήση σε πιο ανεξέλεγκτα κανάλια, όπου δεν υπάρχει ούτε επιτήρηση ούτε επαρκής γονικός έλεγχος, με αποτέλεσμα η ασφάλεια να μειώνεται αντί να ενισχύεται.

Τι χρειάζεται να συνδυαστεί

Για να αποδώσει ένα τέτοιο μέτρο, οι ειδικοί θεωρούν απαραίτητο να υπάρχουν πολλαπλά επίπεδα προστασίας, ώστε η απαγόρευση να μη μείνει μόνο στα χαρτιά και να αποκτήσει πραγματικό αντίκτυπο στην καθημερινή χρήση των παιδιών.

• Ακριβής ηλικιακή επαλήθευση που να μην βασίζεται μόνο σε μία φωτογραφία ή σε απλή δήλωση χρήστη.
• Γονικός έλεγχος σε επίπεδο συσκευής, εφαρμογής και οικογενειακού δικτύου.
• Υποχρεωτική ευθύνη πλατφορμών για τον εντοπισμό και την αφαίρεση λογαριασμών ανηλίκων.
• Ψηφιακή παιδεία στα σχολεία, ώστε τα παιδιά να αναγνωρίζουν κινδύνους και χειρισμούς παραπλάνησης.

Πρακτικά βήματα για πιο ουσιαστική προστασία

Η εμπειρία από την Αυστραλία δείχνει ότι η νομοθεσία από μόνη της δεν αρκεί, αν δεν συνοδεύεται από τεχνικά εργαλεία, διαφάνεια και διαρκή έλεγχο εφαρμογής, επειδή οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης μεταβάλλουν διαρκώς τους αλγόριθμους και τα φίλτρα τους, ενώ οι ανήλικοι προσαρμόζονται ταχύτατα σε κάθε νέο περιορισμό.

Στην πράξη, οι γονείς χρειάζεται να αξιοποιούν τις ρυθμίσεις ασφάλειας που ήδη υπάρχουν στα κινητά και στα tablets, να ελέγχουν τις ηλικιακές ρυθμίσεις των λογαριασμών και να συζητούν ανοιχτά με τα παιδιά για το τι βλέπουν, με ποιον επικοινωνούν και γιατί ορισμένες πλατφόρμες επιδιώκουν να κρατούν τον χρήστη συνεχώς συνδεδεμένο.

Εξίσου σημαντικό είναι τα σχολεία να μην περιορίζονται σε γενικές συμβουλές, αλλά να εντάσσουν στην καθημερινή διδασκαλία πρακτικά μαθήματα ψηφιακής ασφάλειας, ώστε οι μαθητές να κατανοούν πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι, γιατί τα βίντεο και οι ειδοποιήσεις δημιουργούν εξάρτηση και πώς μπορούν να ελέγχουν τον χρόνο χρήσης τους με πιο συνειδητό τρόπο.

Για τις κυβερνήσεις, η εμπειρία αυτή αποτελεί χρήσιμο μάθημα, επειδή δείχνει ότι η επιτυχία δεν θα κριθεί από το πόσο αυστηρός είναι ένας νόμος, αλλά από το αν συνδυάζει επιβολή, τεχνολογικό έλεγχο, εκπαίδευση και προστασία ιδιωτικότητας.

Αν κάποια από αυτές τις τέσσερις συνιστώσες λείπει, το μέτρο κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια συμβολική κίνηση χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Τέλος, η πρόκληση για την επόμενη μέρα δεν είναι να απομακρυνθούν τα παιδιά από το διαδίκτυο, αλλά να βρεθεί η σωστή ισορροπία ανάμεσα στην πρόσβαση και στην προστασία, ώστε η χρήση των κοινωνικών δικτύων να γίνεται με κανόνες, επίβλεψη και πραγματική ασφάλεια για όλους.