Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) συζητά το μέλλον του geoblocking. Για τις πλατφόρμες streaming, διακυβεύεται η ίδια η βάση του επιχειρηματικού τους μοντέλου.
Τι εξετάζει το ΔΕΕ στην υπόθεση C-788-24
Ο Γενικός Εισαγγελέας της ΕΕ, Αθανάσιος Ράντος, κατέθεσε στις 15 Ιανουαρίου την εκτίμησή του για μια υπόθεση που μπορεί να έχει ευρείες συνέπειες για το Netflix, το Sky και άλλους παρόχους.
Η διαδικασία με αριθμό C-788-24 αφορά το ερώτημα αν οι γεωγραφικοί αποκλεισμοί επαρκούν ώστε να προστατεύονται τα πνευματικά δικαιώματα (όπως μετέδωσε το Wirtschaftwoche).
Πως χρησιμοποιούν οι πλατφόρμες το geoblocking
Οι πλατφόρμες εφαρμόζουν geoblocking για να είναι διαθέσιμο ένα περιεχόμενο μόνο σε συγκεκριμένες χώρες. Το σενάριο είναι γνώριμο στους χρήστες:
- Μια σειρά προβάλλεται στις ΗΠΑ
- αλλά στη Γερμανία εμφανίζεται ως μη διαθέσιμη
- και προβάλλεται μήνυμα ότι το περιεχόμενο δεν είναι προσβάσιμο στη συγκεκριμένη χώρα
Τι σημαίνει αυτό για τις άδειες (licensing) και το επιχειρηματικό μοντέλο
Ο Patric Mau από το δικηγορικό γραφείο Oppenhoff (Κολωνία) αξιολόγησε τις πιθανές συνέπειες για το Wirtschaftwoche. Όπως ανέφερε:
- Χωρίς αποτελεσματικούς γεωγραφικούς αποκλεισμούς, τα περιφερειακά/εθνικά μοντέλα αδειοδότησης θα ήταν δύσκολο να εφαρμοστούν.
- Πολλά περιεχόμενα θα μπορούσαν να προσφέρονται λιγότερο ή με περιορισμούς, επειδή οι πανευρωπαϊκές άδειες συχνά είναι δύσκολο να εξασφαλιστούν.
VPN: Πώς «σπάνε» οι αποκλεισμοί
Ορισμένοι χρήστες αξιοποιούν υπηρεσίες VPN για να παρακάμπτουν γεωγραφικούς περιορισμούς. Το VPN:
- δρομολογεί τη σύνδεση μέσω διακομιστών άλλων χωρών
- με αποτέλεσμα το Netflix ή το Amazon Prime Video να «βλέπει» πρόσβαση από επιτρεπόμενη χώρα
Ωστόσο, οι πάροχοι εφαρμόζουν και άλλες τεχνικές, ώστε η χρήση VPN να μην αρκεί πάντα για παράκαμψη.
Η υπόθεση: Τα ημερολόγια της Άννας Φρανκ
Η τρέχουσα υπόθεση αφορά τα ημερολόγια της Άννας Φρανκ. Το Anne-Frank-Fonds (Βασιλεία) στρέφεται δικαστικά κατά της διαδικτυακής δημοσίευσης επιστημονικής έκδοσης στο Βέλγιο.
- Στο Βέλγιο τα κείμενα είναι ελεύθερα μετά τη λήξη της προστασίας.
- Στην Ολλανδία, όμως, φέρονται να προστατεύονται ακόμη έως το 2037.
Διαμάχη για το αν αρκεί το geoblocking απέναντι στα VPN
Το ίδρυμα υποστηρίζει ότι το geoblocking δεν επαρκεί, επειδή Ολλανδοί χρήστες μπορούν παρ’ όλα αυτά να αποκτήσουν πρόσβαση μέσω VPN.
Μέχρι σήμερα, ολλανδικά δικαστήρια δεν είχαν διαπιστώσει παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων. Το Hoge Raad (Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας) παρέπεμψε την υπόθεση στο ΔΕΕ στα τέλη του 2024.
Η θέση του Γενικού Εισαγγελέα Ράντου
Ο Ράντος διατύπωσε τη θέση ότι όποιος:
- προσφέρει περιεχόμενο μόνο εκεί όπου είναι νομικά επιτρεπτό και
- εφαρμόζει αποτελεσματικούς αποκλεισμούς
τότε δεν καθιστά το περιεχόμενο «δημόσια προσβάσιμο» σε χώρες όπου είναι μπλοκαρισμένο — ακόμη κι αν τεχνικά υπάρχει δυνατότητα παράκαμψης μέσω VPN.
Γιατί το θέμα παραμένει ανοιχτό
Ο Ράντος κινείται στην ίδια γραμμή με εκείνη που είχε υποστηρίξει η Γενική Εισαγγελία ήδη από το 2022 σε παρόμοια διαδικασία.
Ωστόσο:
- Οι προτάσεις του Γενικού Εισαγγελέα δεν αποτελούν απόφαση.
- Το ΔΕΕ συχνά τις ακολουθεί, αλλά δεν δεσμεύεται από αυτές.
Τι σημαίνει για streaming και αθλητικά δικαιώματα
Ο Patric Mau αξιολογεί αυτή την εκτίμηση ως θετική είδηση για τον κλάδο του streaming. Ενδιαφέρον αναμένεται και από τους διαχειριστές αθλητικών δικαιωμάτων, καθώς και αυτοί βασίζονται σε περιφερειακές άδειες.
Πως «δένει» το geoblocking με το ευρωπαϊκό πλαίσιο (και τι να περιμένουμε)
Γιατί οι άδειες παραμένουν κυρίως εδαφικές στην ΕΕ
Η αδειοδότηση οπτικοακουστικού περιεχομένου στην Ευρώπη είναι συχνά εθνική/περιφερειακή: παραγωγοί και διανομείς πουλούν δικαιώματα ανά χώρα, με διαφορετικές συμφωνίες για τιμές, παράθυρα προβολής και αποκλειστικότητες.
Αυτό εξηγεί γιατί το ίδιο περιεχόμενο μπορεί να εμφανίζεται:
- διαθέσιμο σε μία χώρα,
- καθυστερημένο σε άλλη,
- ή πλήρως αποκλεισμένο σε τρίτη.
Geoblocking στην πράξη: τεχνικές και «εύλογα μέτρα»
Στην πράξη, το geoblocking δεν είναι μόνο ένας έλεγχος IP. Οι πλατφόρμες συνδυάζουν συχνά:
- γεωεντοπισμό IP (IP geolocation),
- ελέγχους πληρωμής/τιμολόγησης (π.χ. κάρτα, διεύθυνση),
- παραμέτρους λογαριασμού και συσκευής,
- ανίχνευση γνωστών VPN/proxy κόμβων.
Στο επίκεντρο πολλών νομικών συζητήσεων βρίσκεται το ερώτημα: απαιτούνται «εύλογα» και αναλογικά μέτρα ή ένα σχεδόν «απόλυτο» μπλοκάρισμα (που τεχνικά είναι δύσκολο);
Πιθανές συνέπειες από μια αυστηρότερη ή πιο επιεική ερμηνεία
Αν το ΔΕΕ υιοθετήσει προσέγγιση φιλική προς τις πλατφόρμες, το geoblocking ως βασικό εργαλείο συμμόρφωσης θα ενισχυθεί και τα περιφερειακά licensing models θα συνεχίσουν να λειτουργούν σχετικά σταθερά.
Αν, αντίθετα, απαιτηθούν ισχυρότερα μέτρα έναντι VPN, τότε:
- αυξάνεται το κόστος συμμόρφωσης (τεχνολογίες ανίχνευσης/ελέγχου),
- μεγαλώνει η νομική αβεβαιότητα για μικρότερους παρόχους,
- ενδέχεται να ενισχυθεί η πίεση για ευρύτερες (π.χ. πολυ-χωρικές ή πανευρωπαϊκές) άδειες.
Τι να προσέξουν χρήστες και πάροχοι
Για τους χρήστες, η χρήση VPN μπορεί να παραβιάζει τους όρους χρήσης μιας πλατφόρμας, ακόμη κι αν δεν είναι πάντα ξεκάθαρο το πώς αξιολογείται νομικά σε κάθε περίπτωση. Για τους παρόχους, πρακτικά κρίσιμα είναι:
- σαφείς όροι και ενημέρωση,
- τεκμηρίωση των μέτρων geoblocking,
- ισορροπία ανάμεσα σε προστασία δικαιωμάτων και εμπειρία χρήστη.
