Η Ευρωπαϊκή Ένωση φέρεται να σχεδιάζει κλιμάκωση στην εμπορική διαμάχη με τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με πληροφορίες, ενδέχεται να επιβληθούν ανταποδοτικοί δασμοί ύψους 93 δισ. ευρώ.
Πιθανά αντίμετρα 93 δισ. ευρώ – κρίσιμη ημερομηνία η 6η Φεβρουαρίου
Μετά τις πρόσφατες απειλές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ λόγω της σύγκρουσης γύρω από τη Γροιλανδία, τα κράτη-μέλη της ΕΕ σχεδιάζουν —κατά πληροφορίες από τις Βρυξέλλες— αντίμετρα μεγάλης κλίμακας.
Αυτές τις πληροφορίες μετέδωσε το πρακτορείο ειδήσεων Reuters.
Το βράδυ της Κυριακής, οι πρέσβεις της ΕΕ συναντήθηκαν για διαβουλεύσεις, ωστόσο —σύμφωνα με το δημοσίευμα— δεν συμφώνησαν ακόμη σε άμεσους ανταποδοτικούς δασμούς.
Διπλωμάτης της ΕΕ δήλωσε στο Reuters ότι δασμοί που είχαν προετοιμαστεί ήδη από τον Ιούλιο του 2025, συνολικού όγκου περίπου 93 δισ. ευρώ, θα τεθούν αυτόματα σε ισχύ στις 6 Φεβρουαρίου 2026, εφόσον μέχρι τότε δεν επιτευχθεί συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Ποια αμερικανικά προϊόντα ενδέχεται να επηρεαστούν
Τα σχεδιαζόμενα αντίμετρα θα μπορούσαν να αφορούν διάφορα εξαγόμενα προϊόντα των ΗΠΑ, όπως:
- Bourbon ουίσκι
- Ανταλλακτικά/εξαρτήματα αεροσκαφών
- Σόγια
- Προϊόντα πουλερικών
Η ΕΕ είχε αρχικά αναστείλει αυτούς τους δασμούς, αφού οι δύο πλευρές κατέληξαν σε εμπορική συμφωνία.
Ωστόσο, η συμφωνία δεν έχει ακόμη επικυρωθεί — και, μετά τις απειλές του Τραμπ, φαίνεται ότι από πλευράς ΕΕ θεωρείται πλέον ανενεργή/χωρίς ισχύ.
Τι προέβλεπε η αρχική εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ
Η αρχική συμφωνία προέβλεπε ότι:
- τα αμερικανικά προϊόντα θα μπορούν να εισάγονται στην ΕΕ χωρίς δασμούς
- ενώ για ευρωπαϊκά προϊόντα στις ΗΠΑ θα επιβάλλεται δασμός 15%
Έκτακτη Σύνοδος Κορυφής: συντονισμός της απάντησης της ΕΕ
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα ανακοίνωσε το βράδυ της Κυριακής μέσω X ότι προγραμματίζεται έκτακτη Σύνοδος Κορυφής για τις επόμενες ημέρες.
Στόχος της συνάντησης είναι να συντονιστεί η κοινή απάντηση της ΕΕ στις απειλές για δασμούς από τον Τραμπ.
Κίνηση και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «παγώνει» η έγκριση της συμφωνίας
Κινητικότητα υπάρχει και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με τον επικεφαλής του ΕΛΚ (EVP) Μάνφρεντ Βέμπερ, η προγραμματισμένη για την Τετάρτη υιοθέτηση/έγκριση της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ αναβλήθηκε επ’ αόριστον.
Ο Βέμπερ έγραψε στο X:
«Το ΕΛΚ υποστηρίζει την εμπορική συμφωνία μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, όμως υπό το πρίσμα των απειλών του Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία, η έγκριση τη δεδομένη στιγμή δεν είναι δυνατή. Οι μηδενικοί δασμοί στα αμερικανικά προϊόντα πρέπει να ανασταλούν.»
Η Γροιλανδία στο επίκεντρο: απειλή αύξησης δασμών σε χώρες της ΕΕ
Αφορμή για τις τρέχουσες εντάσεις αποτελεί η απειλή του Τραμπ να επιβάλει από την 1η Φεβρουαρίου έναν επιπλέον δασμό 10% σε προϊόντα από συγκεκριμένες χώρες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων και η Γερμανία.
Το μέτρο θα ενεργοποιηθεί, σύμφωνα με το σενάριο αυτό, εάν η ΕΕ σταθεί εμπόδιο σε μια πιθανή αγορά της Γροιλανδίας (η οποία ανήκει στη Δανία) από τις ΗΠΑ.
Η Γερμανία και άλλα ευρωπαϊκά κράτη αντέδρασαν με έντονη κριτική. Πολλές κυβερνήσεις ανακοίνωσαν ότι θα αντισταθούν στις αμερικανικές απαιτήσεις.
Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς (CDU) έγραψε στο X:
«Οι απειλές για δασμούς υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις και ενέχουν τον κίνδυνο κλιμάκωσης.»
Και η «εμπορική μπαζούκα» στο τραπέζι: Anti-Coercion Instrument (ACI)
Πέρα από τους ανταποδοτικούς δασμούς, η ΕΕ έχει δημιουργήσει ένα ακόμη εργαλείο για να αντιμετωπίζει πιέσεις και εκβιασμούς.
Σύμφωνα με το Handelsblatt, εξετάζεται κατά πόσο μπορεί να εφαρμοστεί.
Το Instrument gegen wirtschaftliche Erpressung (εργαλείο κατά της οικονομικής εξαναγκαστικής πίεσης) ή Anti-Coercion Instrument (ACI) επιτρέπει στην ΕΕ, ως έσχατο μέσο, να προχωρά σε αξιόπιστα οικονομικά αντίποινα ώστε να αποθαρρύνει ή να τιμωρεί χώρες που εφαρμόζουν μέτρα εξαναγκασμού κατά της Ένωσης.
Το ACI εγκρίθηκε το 2023 και δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ μέχρι σήμερα. Είναι σκόπιμα ευρύ και μπορεί να περιλαμβάνει:
- περιορισμούς εισαγωγών και εξαγωγών
- αποκλεισμό από δημόσιους διαγωνισμούς
- περιορισμούς σε υπηρεσίες και επενδύσεις
Τι σημαίνουν οι ανταποδοτικοί δασμοί και ποια είναι τα πιθανά σενάρια (εμπλουτισμός)
Οι ανταποδοτικοί δασμοί (retaliatory tariffs) είναι ένα εργαλείο εμπορικής πολιτικής με στόχο να εξισορροπήσει μια μονομερή επιβάρυνση που επιβάλλει ο εμπορικός εταίρος.
Στην πράξη, δεν λειτουργούν μόνο ως «τιμωρία», αλλά κυρίως ως μοχλός διαπραγμάτευσης: αυξάνουν το κόστος για συγκεκριμένους κλάδους της άλλης πλευράς, ώστε να δημιουργηθεί πίεση για συμβιβασμό.
Πως επιλέγονται τα προϊόντα που μπαίνουν στη λίστα δασμών
Η επιλογή συνήθως γίνεται με συνδυασμό:
- οικονομικής επίδρασης (όγκοι εισαγωγών/εξαγωγών, υποκατάσταση προϊόντων),
- πολιτικής στόχευσης (κλάδοι με ισχυρή επιρροή στις ΗΠΑ),
- ελαχιστοποίησης ζημιάς για την ευρωπαϊκή αγορά (ώστε να μη «γυρίσει μπούμερανγκ» σε τιμές και εφοδιασμό).
Πιθανές επιπτώσεις σε καταναλωτές και επιχειρήσεις στην ΕΕ
Αν εφαρμοστούν δασμοί, οι επιπτώσεις μπορεί να φανούν:
- σε αυξημένες τιμές για ορισμένα εισαγόμενα προϊόντα (π.χ. ποτά, αγροτικά),
- σε αναδιάταξη προμηθευτών (στροφή σε εναλλακτικές αγορές),
- σε πίεση αλυσίδων εφοδιασμού για κλάδους που χρησιμοποιούν αμερικανικά ενδιάμεσα αγαθά (π.χ. εξαρτήματα).
Για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, πρακτικά βήματα διαχείρισης ρίσκου είναι η διασπορά προμηθευτών, η επανεξέταση ρήτρων τιμών σε συμβόλαια, καθώς και ο έλεγχος δασμολογικών κωδικών (HS codes) ώστε να αποφεύγονται λάθη που οδηγούν σε επιπλέον κόστος.
Που «κουμπώνει» το ACI στη στρατηγική της ΕΕ
Το Anti-Coercion Instrument έχει σχεδιαστεί για περιπτώσεις όπου η πίεση δεν είναι απλώς εμπορική, αλλά συνδέεται με πολιτικούς στόχους.
Η ύπαρξη του ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση της ΕΕ, επειδή διευρύνει την εργαλειοθήκη πέρα από δασμούς: μπορεί να αγγίξει υπηρεσίες, επενδύσεις και πρόσβαση σε διαγωνισμούς, δηλαδή πεδία υψηλής αξίας.
Το βασικό στοίχημα, ωστόσο, είναι η αποτροπή κλιμάκωσης: να λειτουργήσει ως «σήμα ισχύος» χωρίς να οδηγήσει σε παρατεταμένο εμπορικό πόλεμο.
