Η στρατηγική της Αυστρίας για την ψηφιακή κυριαρχία

Η Αυστρία δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή για καινοτομίες στο λογισμικό. Παρ’ όλα αυτά, σήμερα ηγείται μιας πρωτοβουλίας για περισσότερη ψηφιακή κυριαρχία στην ΕΕ.

Πρόκειται επί της ουσίας για μία στρατηγική δράση ενάντια στην εξάρτηση από παρόχους λογισμικών και εφαρμογών των ΗΠΑ, και δεν θεωρείται απλά μια μεμονωμένη ενέργεια, αλλά για αλλαγή κοσμοθεωρίας στον χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η διαδικασία αυτή ξεκίνησε σχεδόν με την ανάληψη καθηκόντων του Ντόναλντ Τραμπ και κερδίζει προτεραιότητα με κάθε νέο αυθαίρετο βήμα εξωτερικής πολιτικής της διοίκησης του

Εδώ και μήνες κυκλοφορεί στην Ευρώπη ένας όρος: «ψηφιακή κυριαρχία». Η ομώνυμη πρωτοβουλία, που ξεκίνησε με ψήφισμα των 27 κρατών-μελών (EU27) τον Νοέμβριο, προήλθε από ένα κράτος-μέλος που είναι γνωστό για πολλά, αλλά όχι ιδιαίτερα για software innovations.

Απρόσμενα οράματα από την Αυστρία

Τον Σεπτέμβριο, σε ένα συνέδριο προγραμματιστών αναφέρθηκε σχεδόν «στο πόδι» ότι ολοκληρώθηκε η μετανάστευση 16.000 λογαριασμών χρηστών στον αυστριακό στρατό σε LibreOffice.

Σχεδόν ταυτόχρονα, με πρωτοβουλία του υφυπουργού Ψηφιοποίησης Alexander Pröll, πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη σύνοδος με την επίτροπο της ΕΕ Henna Virkkunen και εκπροσώπους όλων των κρατών-μελών, όπου διαμορφώθηκαν τα βασικά σημεία της Διακήρυξης για την Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Κυριαρχία.

Τον Οκτώβριο, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της μετάβασης στο ελεύθερο λογισμικό Nextcloud.

Στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ τον Νοέμβριο στο Βερολίνο, η Διακήρυξη εγκρίθηκε από όλα τα κράτη-μέλη.

Εκεί ακούστηκαν «οράματα» από την Αυστρία, καθώς ο Pröll προώθησε «ανοιχτά πρότυπα, κοινές cloud υποδομές, αξιόπιστη ΤΝ και ισχυρή ψηφιακή εκπαίδευση». Στόχος πλέον είναι να γεμίσουν αυτά τα οράματα με ουσία.

Ο χάρτης πορείας για την ψηφιακή κυριαρχία

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει δημόσια διαβούλευση για το θέμα, η οποία διαρκεί έως τις 3 Φεβρουαρίου 2026.

Εξ αρχής τονίζεται η στρατηγική σημασία του open-source κλάδου, ως καθοριστικού παράγοντα για την τεχνολογική κυριαρχία, την ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.

Η διαβούλευση φιλοδοξεί να αποτελέσει βάση για την αξιοποίηση και ανάπτυξη «ελεύθερων ψηφιακών πόρων» μέσα στην ίδια την Επιτροπή. Ήδη έχουν κατατεθεί εκατοντάδες υπομνήματα, κυρίως από developers και εταιρείες ανοιχτού κώδικα στην ΕΕ.

Το πόσο έχει εμπεδωθεί αυτό στα υπόλοιπα κράτη-μέλη δεν είναι ακόμη σαφές. Στην Αυστρία, πάντως, η υλοποίηση συνεχίζεται και τα σχέδια ξεπερνούν κατά πολύ την εισαγωγή μεμονωμένων εφαρμογών.

Υπάρχει συγκεκριμένος οδικός χάρτης πέρα από το Nextcloud, σύμφωνα με το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας, Ενέργειας και Τουρισμού (BMWET).

Nextcloud μέσα, SharePoint έξω

«Με το Nextcloud εισήχθη μια μεγάλη ψηφιακή εργαλειοθήκη, που μπορεί να αλλάξει θεμελιωδώς τρόπους εργασίας και διοικητικές διαδικασίες», αναφέρει το Υπουργείο Οικονομίας.

Αυτή η αλλαγή πρέπει τώρα να υποστηριχθεί οργανωτικά με change management.

Το Nextcloud, που ξεκίνησε ως υποκατάστατο υπηρεσιών μεταφοράς αρχείων τύπου Dropbox, έχει εξελιχθεί σε ισχυρό εργαλείο συνεργασίας (collaboration).

Το επόμενο βήμα —η απόσυρση (decommissioning) του Microsoft SharePoint— έχει ήδη προγραμματιστεί για το 1ο τρίμηνο του 2026.

Στον client του Nextcloud είναι ήδη ενσωματωμένα σχεδόν όλα τα βασικά εργαλεία για τη δουλειά μιας υπουργικής διεύθυνσης: e-mail, ημερολόγιο, chat, αποθετήριο φορμών, κατάλογος μελών/τηλεφώνων και άλλα.

Οι διαδικασίες εργασίας στο Υπουργείο πρέπει πλέον να προσαρμοστούν σε αυτό το «πακέτο» εργαλείων (ή και το αντίστροφο).

Επειδή πρόκειται για open-source, μπορούν να προστεθούν λειτουργίες με σχετικά διαχειρίσιμο κόστος.

Το Υπουργείο Οικονομίας (περίπου 2.500 εργαζόμενοι) λειτουργεί ως πιλοτικό έργο, ώστε τα αποτελέσματα να ωφελήσουν όλα τα υπόλοιπα υπουργεία.

VMware έξω, Proxmox μέσα

Για το 2026 σχεδιάζονται επιπλέον βήματα ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από αμερικανικές εταιρείες λογισμικού.

Η πλήρης αυτονομία δεν θεωρείται ρεαλιστική λόγω διεθνούς διασύνδεσης.

Προς το παρόν, το βάρος πέφτει στη μετάβαση και βελτιστοποίηση των backend συστημάτων, όσο πιο «αθόρυβα» γίνεται για τους χρήστες.

Ως επόμενο βήμα, το λογισμικό εικονικοποίησης VMware θα αντικατασταθεί από την ελεύθερη εναλλακτική Proxmox — και αυτό είναι πράγματι μια software innovation από την Αυστρία.

Το Proxmox είναι πλατφόρμα εικονικοποίησης βασισμένη σε Debian Linux για λειτουργία virtual machines, με web interface για ρύθμιση και διαχείριση. Αναπτύσσεται από την ομώνυμη εταιρεία της Βιέννης από το 2008.

Μετά την εξαγορά της VMware από την Broadcom το 2024 (που οδήγησε σε μεγάλες αυξήσεις τιμών και διακοπές προϊόντων), το Proxmox —μαζί με τη λύση ανοιχτού κώδικα OpenStack— βρίσκεται ψηλά στις προτιμήσεις.

Τα εμπόδια της επιλογής

Στη συνέχεια, σχεδιάζεται η αντικατάσταση του Microsoft SQL Cluster από μια open-source βάση δεδομένων.

Εδώ υπάρχει ακόμη διαδικασία απόφασης για το ποιο προϊόν θα επιλεγεί.

Το project EuroStack (σύμπραξη ευρωπαϊκών IT εταιρειών που υλοποιούν open-source προϊόντα) έχει ήδη κάνει προεργασία: μόνο στις βάσεις δεδομένων καταγράφονται 20 διαφορετικές λύσεις.

Ενώ οι αμερικανικές εταιρείες ελέγχουν την παγκόσμια αγορά με ενιαία, ιδιόκτητα (proprietary) βιομηχανικά πρότυπα, στο ελεύθερο λογισμικό υπάρχουν πολλές επιλογές ανά κατηγορία.

Οι λύσεις διαφέρουν όχι μόνο σε δυνατότητες και χαρακτηριστικά, αλλά και στο πόσο δύσκολη είναι η υλοποίησή τους.

Συχνά, αυτή η διαδικασία επιλογής είναι το πρώτο μεγάλο εμπόδιο στη μετάβαση.

Το δυσκολότερο κομμάτι αφορά το Microsoft Exchange, καθώς ακόμη και η μετανάστευση από παλαιότερες σε νεότερες εκδόσεις δεν είναι απλή.

Για αυτό, στο Υπουργείο Οικονομίας εξετάζεται η χρήση middleware ανάμεσα στους Outlook clients και τους Exchange servers.

«Exchange» από το Microsoft Exchange

«Αυτό θα επέτρεπε σε δεύτερο στάδιο την αντικατάσταση του Exchange», ενώ το Outlook θα συνέχιζε προσωρινά να χρησιμοποιείται.

Ακολουθείται, δηλαδή, η ίδια λογική: πρώτα αλλαγές στα backend συστήματα με όσο το δυνατόν λιγότερη «ταλαιπωρία» για τους χρήστες.

Η μετάβαση γίνεται με πλήρη λειτουργία ενός Υπουργείου που πρέπει να συνεχίσει να δουλεύει. Η Βιέννη θα κοιτάξει προς το Schleswig-Holstein, όπου έχει ήδη ολοκληρωθεί η μετανάστευση από Microsoft Exchange/Outlook σε Open-Xchange και Thunderbird.

Πάνω από 40.000 λογαριασμοί μεταφέρθηκαν επιτυχώς εκεί τον Οκτώβριο.

Τι γίνεται με το Linux;

Μια «τεχνική αξιολόγηση για έναν κυρίαρχο client με βάση Linux και LibreOffice» έχει προγραμματιστεί για το 2026.

Ωστόσο, το Υπουργείο την περιγράφει περισσότερο ως μελέτη σκοπιμότητας, ιδίως ως προς τη συμμόρφωση με τον λεγόμενο Bundesclient (ομοσπονδιακό πρότυπο client).

Προς το παρόν, το πιθανότερο είναι μια συνύπαρξη για να εξοικειώνονται σταδιακά οι εργαζόμενοι με Linux και LibreOffice.

Αυτό σημαίνει dual-boot συστήματα ή/και εικονικές μηχανές. Ο Bundesclient, με τον οποίο η μετάβαση σε ελεύθερο λογισμικό θα ολοκληρωθεί σε μεγάλη κλίμακα, παραμένει προς το παρόν περισσότερο «ιδέα» παρά υλοποιημένο προϊόν.

Έγινε ερώτηση και στον αυστριακό στρατό, όπου εκτός από LibreOffice χρησιμοποιούνται εδώ και καιρό Linux συστήματα σε διάφορους τομείς. Μετά από αρχική διάθεση για δήλωση, αποφασίστηκε να κρατηθεί χαμηλό προφίλ.

Πως «χτίζεται» ψηφιακή κυριαρχία στην πράξη

Η ψηφιακή κυριαρχία και ανεξαρτησία δεν συνεπάγεται δεν είναι απλώς «να αλλάξουμε εφαρμογές».

Είναι μια μακροχρόνια στρατηγική που μειώνει το vendor lock-in, αυξάνει τον έλεγχο στα δεδομένα και βελτιώνει την ανθεκτικότητα του Δημοσίου.

Από τη στρατηγική στην υλοποίηση: 5 βασικοί άξονες

1) Ανοιχτά πρότυπα και διαλειτουργικότητα (interoperability)

Η πραγματική ανεξαρτησία ξεκινά όταν τα συστήματα «μιλούν» μεταξύ τους με ανοιχτά πρότυπα.

Έτσι, ακόμη κι αν αλλάξει προμηθευτής ή πλατφόρμα, τα δεδομένα και οι ροές εργασίας μεταφέρονται ευκολότερα. Για παράδειγμα, η υιοθέτηση ανοιχτών μορφών εγγράφων και APIs μειώνει δραστικά το κόστος μελλοντικών μεταναστεύσεων.

2) «Sovereign cloud» με καθαρές απαιτήσεις

Δεν αρκεί μια cloud λύση με έδρα στην Ευρώπη. Χρειάζονται σαφείς κανόνες για:

• τοποθεσία δεδομένων (data residency),
• κρυπτογράφηση,
• διαχείριση κλειδιών,
• logs και audit trails,
• συμβάσεις που αποτρέπουν μονομερείς αλλαγές όρων.

3) Ασφάλεια, συμμόρφωση και ρίσκο

Η μετάβαση σε open source δεν σημαίνει «λιγότερη ασφάλεια». Σημαίνει περισσότερη διαφάνεια και δυνατότητα ελέγχου κώδικα, αλλά απαιτεί ώριμες διαδικασίες: patch management, vulnerability scanning, SOC/monitoring και ελέγχους πρόσβασης.

Εδώ «κουμπώνουν» και ευρωπαϊκές υποχρεώσεις όπως GDPR και NIS2, που κάνουν την οργανωμένη κυβερνοασφάλεια κρίσιμο κομμάτι της κυριαρχίας.

4) Change management και εκπαίδευση χρηστών

Το παράδειγμα της Αυστρίας δείχνει ότι η επιτυχία κρίνεται στο change management: οδηγίες, μικρές ομάδες πρεσβευτών (champions), πρακτικά trainings και υποστήριξη μετά τη μετάβαση.

Χωρίς αυτά, ακόμη και το καλύτερο εργαλείο (π.χ. Nextcloud) κινδυνεύει να χρησιμοποιείται «σαν Dropbox» αντί για πλατφόρμα συνεργασίας.

5) Μετρήσεις (KPIs) και συνολικό κόστος (TCO)

Για να μην γίνει η κυριαρχία σύνθημα, χρειάζονται δείκτες: ποσοστό μεταναστευμένων λογαριασμών, χρόνοι απόκρισης support, uptime, κόστος αδειών vs υποδομών, καθώς και ποσοστό διαδικασιών που εκτελούνται πλήρως σε νέες πλατφόρμες.

Έτσι, η στρατηγική αποκτά μετρήσιμα αποτελέσματα και πολιτική συνέχεια.

Επίλογος

Ένα «φάντασμα» πλανάται πάνω από την Ευρώπη: το φάντασμα της ψηφιακής κυριαρχίας.

Οι μόνοι που φαίνεται να τρομάζουν είναι οι κατά τεκμήριο πανίσχυροι αμερικανικοί IT κολοσσοί, που αποδείχθηκαν ιδιαίτερα πρόθυμοι εκτελεστές της κυβέρνησης Τραμπ.

Η Microsoft, όπως είναι γνωστό, «πάγωσε» μέσα σε μία νύχτα, κατόπιν αιτήματος, λογαριασμούς δικαστών του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου στις πλατφόρμες Microsoft 365 και LinkedIn.

Με αυτόν τον τρόπο, η εξάρτηση της Ευρώπης από αμερικανικό software αποκαλύφθηκε με αρκετά δραστικό τρόπο.

Γι’ αυτό «στοιχειώνει» πλέον όχι μόνο την Ευρώπη, αλλά και κατά μήκος των βόρειων συνόρων των ΗΠΑ, αφού και ο Καναδάς εντάχθηκε στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία.