Ο Πρόεδρος της Πολωνίας, Ναβρότσκι, σταματά την εθνική εφαρμογή της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA) και προειδοποιεί για ένα κρατικά ελεγχόμενο «Υπουργείο Αλήθειας». Αυτό προκαλεί σάλο.
Το χάσμα ανάμεσα στα πολιτικά κέντρα εξουσίας στην Πολωνία έχει αποκτήσει μια νέα, ψηφιακή διάσταση. Την Παρασκευή, ο Πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι άσκησε βέτο στον νόμο για την εθνική εφαρμογή της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA).
Με αυτό, ο δεξιός συντηρητικός αρχηγός του κράτους παίρνει επιδεικτικά το μέρος του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και της δηλωμένης απόρριψής του για την ευρωπαϊκή ρύθμιση των πλατφορμών.
Ενώ η κυβέρνηση του Πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ επιχειρεί να εντάξει σταθερά την Πολωνία στο νομικό πλαίσιο της ΕΕ, το βέτο από τη Βαρσοβία είναι πλέον πιθανό να έχει νομικές συνέπειες στις Βρυξέλλες.
Η αιτιολόγηση του Ναβρότσκι μοιάζει με άμεση ηχώ των δηλώσεων από την Ουάσινγκτον. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα καταγγείλει το DSA ως «οργουελική» λογοκρισία, υποστηρίζοντας ότι στοχεύει να φιμώσει συντηρητικές φωνές.
Μόλις τον Δεκέμβριο, ο Τραμπ προειδοποίησε προσωπικά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι το εκτελεστικό όργανο των Βρυξελλών πρέπει «να είναι πολύ προσεκτικό», αφού είχε επιβάλει πρόστιμο 120 εκατ. ευρώ στην πλατφόρμα X του Έλον Μασκ.
Ο Ρεπουμπλικανός χαρακτήρισε την απόφαση «κακόβουλη» και «παράνομη».
Ο Ναβρότσκι υιοθέτησε τώρα αυτή τη ρητορική: επέκρινε ότι το πολωνικό σχέδιο νόμου δίνει σε κρατικούς αξιωματούχους υπερβολική εξουσία πάνω στο διαδικτυακό περιεχόμενο.
Αν ένας αξιωματούχος, υφιστάμενος της κυβέρνησης, αποφασίζει τι επιτρέπεται στο διαδίκτυο, αυτό μοιάζει με τη δημιουργία ενός «Υπουργείου Αλήθειας» από το μυθιστόρημα 1984 του Τζορτζ Όργουελ.
Υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής: Ο Ναβρότσκι θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια στο διαδίκτυο
Η κίνηση προκάλεσε έντονη κριτική από την κεντροαριστερή κυβέρνηση της Πολωνίας. Ο Υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής Κριστόφ Γκαβκόφσκι κατηγόρησε τον Πρόεδρο ότι σαμποτάρει την ασφάλεια στο διαδίκτυο και παίρνει το μέρος των τεχνολογικών κολοσσών.
Ο πολιτικός του αριστερού κόμματος Nowa Lewika τόνισε ότι ο νόμος θα προστάτευε τα παιδιά από παιδόφιλους, τις οικογένειες από την παραπληροφόρηση και τους χρήστες από αδιαφανείς αλγορίθμους.
Απέρριψε κατηγορηματικά την κατηγορία περί λογοκρισίας, καθώς το σχέδιο προέβλεπε ρητά ότι αποφάσεις για διαδικτυακό περιεχόμενο θα λαμβάνουν τα τακτικά δικαστήρια και όχι η διοίκηση. Με το βέτο, η Πολωνία είναι πλέον μία από τις λίγες χώρες της ΕΕ χωρίς αποτελεσματικούς μηχανισμούς επιβολής του DSA.
Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η εξέλιξη αυτή είναι διπλωματική και νομική πρόκληση.
Επειδή η Πολωνία έχει χάσει την προθεσμία διορισμού εθνικού συντονιστή ψηφιακών υπηρεσιών ήδη από τον Μάιο, έχουν ξεκινήσει διαδικασίες ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ).
Εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε ότι η εθνική εφαρμογή είναι ουσιώδης, ώστε οι Πολωνοί χρήστες να μπορούν να ασκούν αποτελεσματικά τα δικαιώματά τους έναντι πλατφορμών όπως το Facebook, το X ή το Instagram.
Αυτό περιλαμβάνει τη δυνατότητα να ζητούν λογοδοσία από τους διαχειριστές, όταν διαγράφεται το δικό τους περιεχόμενο ή μπλοκάρονται λογαριασμοί.
Ωστόσο, βασικές υποχρεώσεις του DSA συνεχίζουν να ισχύουν άμεσα για τα μεγάλα διαδικτυακά portals που δραστηριοποιούνται στην Πολωνία. Το DSA είναι κανονισμός, που κατ’ αρχήν εφαρμόζεται άμεσα στα κράτη-μέλη.
Η άρνηση της Βαρσοβίας να εφαρμόσει πλήρως το DSA αποδυναμώνει τη θέση της ΕΕ. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη επιβάλει κυρώσεις σε «αρχιτέκτονες» του DSA, όπως στον πρώην Επίτροπο Τιερί Μπρετόν.
Επειδή ο συνασπισμός του Τουσκ δεν διαθέτει την απαιτούμενη πλειοψηφία για να υπερκεράσει το προεδρικό βέτο, στην κυβέρνηση απομένει πιθανότατα είτε ο δύσκολος δρόμος ενός εντελώς νέου σχεδίου νόμου είτε η αναμονή της απόφασης του ΔΕΕ.
Digital Services Act – DSA
Η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) θέτει ενιαίους κανόνες για την εποπτεία πλατφορμών: διαφάνεια στη διαφήμιση, πρόσβαση ερευνητών σε δεδομένα, αξιολόγηση κινδύνων για παραπληροφόρηση και προστασία ανηλίκων, καθώς και μηχανισμούς προσφυγής όταν αφαιρείται περιεχόμενο.
Η εφαρμογή της σε εθνικό επίπεδο δεν «γράφει» το δίκαιο από την αρχή, αλλά δημιουργεί τον εθνικό συντονιστή, διαδικασίες ελέγχου και κυρώσεις για μικρότερες υπηρεσίες που δεν υπάγονται απευθείας στην Κομισιόν.
Χωρίς αυτά, οι χρήστες δυσκολεύονται να καταγγέλλουν παράνομο υλικό ή αδιαφανείς πρακτικές.
Αν η Πολωνία παραμείνει σε καθυστέρηση, κινδυνεύει με καταδίκη στο ΔΕΕ και χρηματικές ποινές, ενώ οι πλατφόρμες θα συνεχίσουν να συμμορφώνονται κυρίως μέσω των μηχανισμών της ΕΕ.
Η πολιτική αντιπαράθεση δείχνει πόσο εύκολα η ρύθμιση της ψηφιακής σφαίρας γίνεται σύμβολο κυριαρχίας και ιδεολογίας.
Παράλληλα, τα κράτη-μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ανεξαρτησία των αρχών, επαρκές προσωπικό και συνεργασία με την ENISA, αλλιώς οι έλεγχοι μένουν θεωρητικοί και αποσπασματικοί ιδίως σε περιόδους εκλογών και κρίσεων.
