Κούβα χωρίς βενζίνη: δελτίο καυσίμων, αναμονές μηνών και μαύρη αγορά έως 6 δολάρια/λίτρο

Η Κούβα βιώνει αυτή τη στιγμή τη χειρότερη ενεργειακή κρίση ολόκληρης της ιστορίας της. Τα διαθέσιμα καύσιμα έχουν μειωθεί κυριολεκτικά στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο. Αυτό έχει οδηγήσει σε μια εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία για τον τοπικό πληθυσμό.

Το ότι η κατάσταση δεν ήταν ευνοϊκή για την Κούβα ήταν ήδη γνωστό εδώ και αρκετό καιρό. Ωστόσο, τώρα η ενεργειακή κρίση φαίνεται να έχει σφίξει σαν μέγγενη το νησί της Καραϊβικής.

Πρόκειται για το νησιωτικό κράτος που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από τις ακτές της Φλόριντα.

Το πετρελαϊκό εμπάργκο που επιβλήθηκε από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ δημιουργεί πλέον σοβαρότατες συνέπειες. Ο κουβανικός λαός υφίσταται το μεγαλύτερο πλήγμα από αυτή την κατάσταση.

Οι πολίτες αναγκάζονται πρακτικά να εγκαταλείψουν σχεδόν εντελώς τις μετακινήσεις με αυτοκίνητο.

Αυτή είναι μια εντελώς αναγκαστική επιλογή για τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων. Οι κρατικές εφεδρείες καυσίμων έχουν περιοριστεί σε ελάχιστες σταγόνες, οι οποίες πρέπει να καταναλώνονται με εξαιρετική προσοχή και φειδώ.

Για να διατηρήσει την κατάσταση υπό έλεγχο, η κουβανική διοίκηση πήρε δραστικά μέτρα.

Η κυβέρνηση επέλεξε να επιβάλει δελτίο προμήθειας για τον έλεγχο των καυσίμων στα αποθέματα μέσω μιας ψηφιακής εφαρμογής.

Με αυτήν, οι πολίτες μπορούν να κλείνουν ραντεβού για τον ανεφοδιασμό τους στα λιγοστά πρατήρια υγρών καυσίμων που λειτουργούν. Ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Για να καταφέρει κάποιος να γεμίσει το ρεζερβουάρ του, μπορεί να χρειαστεί να περιμένει ατελείωτες ώρες.

Στην πραγματικότητα, ο χρόνος αναμονής μπορεί να διαρκέσει ολόκληρες εβδομάδες ή ακόμα και μήνες σε πολλές περιπτώσεις. Η καθημερινότητα των οδηγών έχει μετατραπεί σε έναν διαρκή αγώνα υπομονής.

Ατελείωτες ουρές και μαύρη αγορά

Για να γίνει αντιληπτό το τεράστιο μέγεθος του προβλήματος, το Associated Press έφερε στο φως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Ένας κάτοικος της Αβάνας έλαβε τον αριθμό προτεραιότητας «επτά χιλιάδες εκατό» σε μια αντλία βενζίνης. Το συγκεκριμένο πρατήριο καταφέρνει να εξυπηρετήσει με το ζόρι 50 ραντεβού την ημέρα.

Αυτό το γεγονός προμηνύει μια κυριολεκτικά ατελείωτη αναμονή για τους απλούς καταναλωτές. Παρά τη δημιουργία διαδικτυακών ομάδων αλληλοβοήθειας για την υποστήριξη των οδηγών, το πρόβλημα παραμένει.

Ακόμα και αν ορισμένα πρατήρια διεκπεραιώνουν έως και 90 ραντεβού ημερησίως, το σύστημα καταρρέει.

Το ψηφιακό σύστημα κρατήσεων παρουσιάζει πλέον προφανείς δομικούς περιορισμούς που αδυνατούν να λυθούν. Οι χρήστες μπορούν να εγγραφούν μόνο σε ένα πρατήριο κάθε φορά.

Έτσι, δεν είναι καθόλου σπάνιο φαινόμενο να σχηματίζονται εικονικές ουρές αναμονής που ξεπερνούν τους 10.000 εγγεγραμμένους πολίτες.

Αυτή η εξαιρετικά μικρή ποσότητα καυσίμου φαντάζει αστεία, αν αναλογιστεί κανείς τον τεράστιο χρόνο αναμονής.

Η τρομακτική αυτή έλλειψη προσφοράς έχει πυροδοτήσει την ανάπτυξη μιας ανθηρής παράνομης αγοράς. Εκεί, οι τιμές των καυσίμων έχουν εκτοξευθεί σε δυσθεώρητα ύψη.

Στη μαύρη αγορά, η τιμή μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 6 δολάρια ανά λίτρο. Αυτό έρχεται σε χαώδη αντίθεση με την επίσημη κρατική τιμή του 1,30 δολαρίου στο πρατήριο.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα γαλόνι βενζίνης στη μαύρη αγορά κοστίζει περίπου 24 δολάρια.

Πρόκειται για ένα ποσό που θεωρείται απολύτως «αστρονομικό» για τα τοπικά δεδομένα.

Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι ένας μέσος Κουβανός δημόσιος υπάλληλος κερδίζει κατά μέσο όρο λιγότερο από 20 δολάρια τον μήνα. Ουσιαστικά, ένα γαλόνι παράνομου καυσίμου κοστίζει περισσότερο από έναν ολόκληρο μισθό.

Οικονομικά δεδομένα καυσίμων στην Κούβα

Οι λόγοι της κρίσης

Εάν η Κούβα βιώνει αυτή τη δραματική κατάσταση, οι αιτίες είναι πολυάριθμες και περίπλοκες.

Η τωρινή απόλυτη παράλυση των αποστολών καυσίμων προς το νησί έχει βαθιές πολιτικές ρίζες. Συνδέεται άμεσα με την πτώση και τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο.

Η Βενεζουέλα αποτελούσε παραδοσιακά τον κύριο και πιο πιστό προμηθευτή καυσίμων της χώρας. Ωστόσο, οι ροές πετρελαίου έχουν πλέον διακοπεί απότομα, αφήνοντας την Κούβα αβοήθητη.

Για να γίνει η γενική εικόνα ακόμα χειρότερη, υπήρξαν και ισχυρές διεθνείς πιέσεις.

Ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε ανοιχτά με την επιβολή βαριών δασμών σε όσες χώρες τολμήσουν να βοηθήσουν.

Συγκεκριμένα, προειδοποίησε τα κράτη που συνεχίζουν να προμηθεύουν απευθείας το ιστορικό νησί που κάποτε κυβερνούσε ο Φιντέλ Κάστρο.

Από την πλευρά του, ο Κουβανός πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ έδειξε διάθεση για συμβιβασμό.

Δήλωσε την ετοιμότητα του να ξεκινήσει έναν απευθείας διάλογο με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έθεσε όμως ως βασική προϋπόθεση αυτό να γίνει «χωρίς πιέσεις και χωρίς προαπαιτούμενα».

Ο πρόεδρος ζήτησε ο διάλογος να διεξαχθεί επί ίσοις όροις, σεβόμενος απόλυτα την κυριαρχία και την ανεξαρτησία του νησιού. Παρόλο που μια άμεση λύση φαντάζει εξαιρετικά δύσκολη, ο Τραμπ ανέφερε πρόσφατα ότι ο Υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, διεξάγει σχετικές συζητήσεις.

Στο μεταξύ, η απόφαση να προστατευτούν αποκλειστικά οι υπηρεσίες ύδρευσης είχε βαρύ τίμημα. Οδήγησε στη θυσία άλλων δημόσιων παροχών υψίστης σημασίας για τη δημόσια υγεία.

Τα σκουπίδια πλέον συσσωρεύονται ανεξέλεγκτα στους δρόμους, δημιουργώντας υγειονομικούς κινδύνους.

Οι επιπτώσεις στον τουρισμό και την οικονομία

Η σοβαρή έλλειψη στην παροχή βενζίνης και πετρελαίου δεν πλήττει μόνο την καθημερινότητα των ντόπιων, αλλά και τον ζωτικό τομέα του τουρισμού.

Η Κούβα βασίζεται παραδοσιακά στο τουριστικό συνάλλαγμα για να συντηρήσει την εύθραυστη οικονομία της.

Σήμερα, τα περίφημα κλασικά αμερικανικά αυτοκίνητα (ταξί) που αποτελούν σήμα κατατεθέν της Αβάνας, παραμένουν συχνά ακινητοποιημένα στα γκαράζ.

Οι τουρίστες δυσκολεύονται να βρουν αξιόπιστα μέσα μεταφοράς για να επισκεφθούν δημοφιλείς προορισμούς εκτός της πρωτεύουσας, όπως το Τρινιντάντ ή το Βινιάλες.

Ακόμα και τα μεγάλα τουριστικά λεωφορεία αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στα δρομολόγιά τους, λόγω των άδειων δεξαμενών.

Η μείωση της τουριστικής κίνησης προκαλεί ένα ντόμινο αρνητικών εξελίξεων στα τοπικά εστιατόρια, στα ιδιωτικά καταλύματα (casas particulares) και στους μικροπωλητές.

Εναλλακτικοί τρόποι μετακίνησης στην καθημερινότητα

Με τα μηχανοκίνητα οχήματα να τίθενται εκτός μάχης, οι Κουβανοί αναζητούν απεγνωσμένα εναλλακτικούς τρόπους για να επιβιώσουν.

Η επιστροφή σε παραδοσιακές μεθόδους μετακίνησης είναι πλέον ένα συχνό φαινόμενο στους δρόμους των επαρχιακών πόλεων.

Τα ποδήλατα έχουν μετατραπεί ξανά στον απόλυτο θησαυρό για κάθε οικογένεια, θυμίζοντας τις δύσκολες μέρες της Ειδικής Περιόδου (Periodo Especial) της δεκαετίας του ’90.

Παράλληλα, τα ιππήλατα οχήματα (άμαξες) χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για τη μαζική μεταφορά επιβατών και αγαθών.

Στα μεγάλα αστικά κέντρα, το περπάτημα για μεγάλες αποστάσεις είναι για πολλούς εργαζόμενους η μοναδική λύση. Ο συνδυασμός της τροπικής ζέστης με την εξαντλητική πεζοπορία κάνει την παραγωγικότητα να πέφτει και την κούραση των πολιτών να χτυπάει κόκκινο.

Η αναζήτηση νέων ενεργειακών λύσεων

Αυτή η παρατεταμένη ενεργειακή ασφυξία αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη της χώρας να απεξαρτηθεί από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η ηγεσία της χώρας εξετάζει τρόπους για την άμεση μετάβαση σε εναλλακτικές και βιώσιμες πηγές ενέργειας.

Λόγω της μεγάλης ηλιοφάνειας της Καραϊβικής, η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάρκων φαντάζει ως η ιδανικότερη λύση.

Ωστόσο, η έλλειψη κεφαλαίων και το αυστηρό διεθνές εμπάργκο καθυστερούν την εισαγωγή της απαραίτητης τεχνολογίας στο νησί.

Η Αβάνα στρέφει πλέον το βλέμμα της σε διεθνείς συμμάχους, όπως η Κίνα και η Ρωσία, αναζητώντας στρατηγικές επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Μέχρι να αποδώσουν όμως αυτά τα μακροπρόθεσμα σχέδια, η βενζίνη στην Κούβα θα παραμένει ένα είδος σπάνιας πολυτέλειας.