To δίλημμα της πολιτικής ολοκλήρωσης της ΕΕ

To δίλημμα της πολιτικής ολοκλήρωσης της ΕΕ

Συνέντευξη της Daniela Schwarzer, της Ερευνήτριας που είναι επικεφαλής του Γερμανικού Ινστιτούτου για Διεθνείς Υποθέσεις και Ζητήματα Ασφάλειας στον Christopher Alessi, συνεργάτη του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων των ΗΠΑ.

Δημοσιεύτηκε στις 15 Αυγούστου 2011, στην ιστοσελίδα του Foreign Affairs. Ωστόσο το αναδημοσιεύουμε γιατί περιέχει μερικά σημαντικά ιστορικά στοιχεία που αναμφισβήτητα αξίζει τον κόπο να τα διαβάσετε.

Η Γερμανίδα Καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ και ο Γάλλος Πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί επρόκειτο να συναντηθούν στο Παρίσι στις 16 Αυγούστου για μία ακόμη «σύνοδο σχετικά με την ευρωζώνη» καθώς εντείνονται οι φόβοι για μετάδοση της κρίσης χρέους στην Ιταλία και στην Ισπανία. Ενώ, όμως, η Γερμανία υποστήριξε το πρόγραμμα επαναγοράς ομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που επανατέθηκε σε ισχύ, αντιστέκεται σθεναρά στις εκκλήσεις για περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση, απορρίπτοντας κατηγορηματικά την λύση του ευρωομολόγου.

Η ευρωζώνη πλησιάζει σε ένα σημαντικό σταυροδρόμι ανάμεσα σε δύο πολιτικές επιλογές λέει η Δρ. Daniela Schwarzer, ειδικός στα ζητήματα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στο Γερμανικό Ινστιτούτου, Διεθνών Υποθέσεων και Ζητημάτων Ασφαλείας. «Η μία επιλογή είναι να προχωρήσει η Ευρώπη προς μία πολιτική ολοκλήρωση», υποστηρίζει. «Η έταιρη επιλογή είναι το τέλος της νομισματικής ένωσης όπως την οικοδομήσαμε κατά την τελευταία 12ετία».

Είναι το πρόγραμμα επαναγοράς ομολόγων που επανεισήγαγε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αρκετό για να σταματήσει την μετάδοση της κρίσης χρέους στην Ιταλία και στην Ισπανία;

Προκειμένου να σταθεροποιηθούν η Ιταλία και η Ισπανία, η ΕΚΤ θα πρέπει να δουλέψει σε πολύ διαφορετικά επίπεδα από ό,τι έκανε μέχρι σήμερα τουλάχιστον στον τομέα της αγοράς ομολόγων. Ο δεύτερος σημαντικός παράγοντας είναι η πολιτική υποστήριξη από τις κυβερνήσεις των χωρών μελών της ευρωζώνης, και ιδιαίτερα από τη Γερμανία. Η όλη ιδέα της επαναγοράς ομολόγων στοχεύει πραγματικά στην αναθέρμανση της αξιοπιστίας και της προθυμίας μεταξύ των πρωταγωνιστών της αγοράς να επενδύσουν σε αυτά τα ομόλογα μεσοπρόθεσμα. Είναι όντως κρίσιμης σημασίας η Γερμανία να συνεχίσει σιωπηρά να υποστηρίζει την ΕΚΤ και να μην της αντιτίθεται.

Τα αυστηρά μέτρα λιτότητας που προανήγγειλαν Ιταλία και Ισπανία είναι αρκετά για να αντιμετωπίσουν την μετάδοσης της κρίσης χρέους;

Η Ιταλία ξανάρχισε τις τελευταίες εβδομάδες τη συζήτηση σχετικά με τα μέτρα λιτότητας, αλλά και σχετικά με δομικές μεταρρυθμίσεις. Υπάρχουν πολλά προβλήματα που βαραίνουν σημαντικά ως προς την ανταγωνιστικότητα της Ιταλίας, όπως είναι παραδείγματος χάριν η έλλειψη ευελιξίας στην αγορά εργασίας. Μέχρι στιγμής, και στις δύο χώρες βλέπουμε μόνο την έναρξη μιας ολόκληρης μεταρρυθμιστικής ατζέντας που θα πρέπει να καθοριστεί. Επιπλέον, η Ισπανία προφανώς πρέπει να λύσει την τραπεζική της κρίση. Όχι, δεν νομίζω ότι με ό,τι γίνεται θα τελειώσει η ιστορία. Συγκεκριμένα, εάν μία από τις χώρες ζητήσει βοήθεια από την ΕΕ ή από το ΔΝΤ, θα τεθούν, οπωσδήποτε, όροι που θα συνδέονται με τα δάνεια αυτά, και τότε θα δούμε ένα πολύ σαφές και εξωτερικά επιβαλλόμενο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων.

Με δεδομένο το μέγεθος των χωρών αυτών, οι Ευρωπαίοι εταίροι θα προτιμούσαν μια κατάσταση στην οποία η εξαγορά δεν θα ήταν απαραίτητη. Ένας από τους λόγους για τους οποίους η ΕΚΤ ενεργοποιεί –με την εμφανή σιωπηλή υποστήριξη των κυβερνήσεων της ευρωζώνης- το πρόγραμμα επαναγοράς ομολόγων είναι για να αποτρέψει τις αγορές από το να οδηγήσουν κάποια από τις δύο χώρες σε μια κατάσταση κατά την οποία δεν θα μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τις αγορές.

Τι σημαίνει η κρίση χρέους για την μοίρα της ζώνης του κοινού νομίσματος;

Προχωράμε προς τη στιγμή της αλήθειας: και όταν αυτή φτάσει, θα υπάρχουν βασικά μόνο δύο πολιτικές επιλογές. Η μία επιλογή είναι η Ευρώπη να προχωρήσει στην κατεύθυνση της πολιτικής ολοκλήρωσης. Η εναλλακτική επιλογή είναι πιθανότατα το τέλος της νομισματικής ένωσης όπως την οικοδομήσαμε κατά τα τελευταία 12 χρόνια. Εάν η Ευρώπη δεν καταφέρει να τα βγάλει πέρα με την κρίση χρέους στις ξεχωριστές χώρες, το κόστος παραμονής στο κοινό νόμισμα για ορισμένες χώρες θα γίνει τόσο μεγάλο που είναι πολύ πιθανό, βραχυπρόθεσμα, να εκτιμήσουν ως πιο ενδιαφέρουσα την προοπτική της εγκατάλειψης παρά της παραμονής στην νομισματική ένωση. Πολιτικά, επίσης, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι μπορεί σε μια ορισμένη συνθήκη, μια χώρα να έχει μεγαλύτερο όφελος φεύγοντας παρά μένοντας στην νομισματική ένωση.

Αυτό το οποίο δεν έχει γίνει από τότε που λήφθηκε η πρώτη απόφαση για το πακέτο διάσωσης της Ελλάδας, τον Απρίλιο του 2010, είναι μια ευρεία και έντιμη συζήτηση εντός των κόλπων της ΕΕ σχετικά με το κατά πόσο η όλη αυτή διαδικασία μας οδηγεί σε περαιτέρω ολοκλήρωση. Η ελπίδα ήταν ότι θα υπήρχε αντιμετώπιση της μίας κρίσης μετά την άλλη. Παράλληλα, η ευρωζώνη ενεπλάκει σε μια διαδικασία διακυβερνητικής μεταρρύθμισης σε μ ια προσπάθεια να αποτρέψει μια μελλοντική κρίση χρέους, μέσα από την μεταρρύθμιση του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης. Όμως, επί της ουσίας, δεν αγγίξαμε ποτέ το ζήτημα του τι είδους πολιτικές δομές χρειάζεται μια νομισματική ένωση εάν φθάσουμε σε ένα σημείο όπου η εθνική κυριαρχία στους τομείς της οικονομικής πολιτικής και της κατάρτισης προϋπολογισμού είναι ολοένα και πιο περιορισμένη.

Να σας δώσω ένα παράδειγμα: Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών υποστήριξε ότι είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί, στους κόλπους της ευρωζώνης, ένα συμβούλιο σταθερότητας, δηλαδή μια ομάδα ειδικών που θα διατυπώνουν εκτιμήσεις για την εθνική οικονομία της κάθε χώρας μέλος και για την πολιτική που ακολουθεί ως προς τον προϋπολογισμό της. Το συμβούλιο αυτό θα έχει την ικανότητα να αποφασίζει κυρώσεις και το κατά πόσο μια χώρα έχει το δικαίωμα να λαμβάνει Ευρωπαϊκά κονδύλια, και υπό ποια μορφή. Πρόκειται για μια πολύ τεχνοκρατική άποψη για τη χάραξη οικονομικής πολιτικής.

Το επόμενο μεγάλο θέμα που θα πρέπει να συζητήσουμε είναι αν αυτό το είδος τεχνοκρατικής προσέγγισης της διακυβέρνησης των Ευρωπαϊκών οικονομιών έχει πολύ στενά όρια. Φανταστείτε μια κάποιου είδους ομάδα ειδικών να επιβάλλει ξαφνικά σε μια χώρα μέλος κυρώσεις: αμέσως θα άρχιζαν μαραθώνιες συζητήσεις για την νομιμότητα αυτής της κίνησης και για την εθνική κοινοβουλευτική εξουσία επί της διαμόρφωσης και εφαρμογής των προϋπολογισμών. Πρέπει να αρχίσουμε τη συζήτηση για το κατά πόσο ο μεγαλύτερος πολιτικός συντονισμός σε επίπεδο ευρωζώνης προϋποθέτει τη δημοκρατικοποίηση του μηχανισμού διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η απόφαση της συνόδου της 21ης Ιουλίου για επέκταση του προσωρινού Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας είναι βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση;

Δεν είναι αρκετό για να λύσει την κρίση χρέους στην οποία βρισκόμαστε στην παρούσα στιγμή. Αλλά είναι μια σημαντική κίνηση προς τα εμπρός επειδή περισσότερα χρήματα τέθηκαν επί τάπητος, οπότε η όλη υπόθεση γίνεται πιο ευαίσθητη πολιτική, παραδείγματος χάριν όσον αφορά στο δεύτερο πακέτο για την Ελλάδα. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, οι υπάρχοντες μηχανισμοί σταθερότητας, διευρύνθηκαν προκειμένου να καταστούν ικανοί να αγοράσουν ομόλογα στη δευτερογενή αγορά. Και αυτό είναι ένα θεμελιωδώς νέο ζήτημα που μπορεί να κάνει. Όλο αυτό θα εισαχθεί και στο νέο μόνιμο μηχανισμό διάσωσης, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, ο οποίος θα αντικαταστήσει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας από το 2013. Πρόκειται για μια κίνηση προς έναν ισχυρότερο μηχανισμό διαχείρισης της Ευρωπαϊκής κρίσης χρέους.

Φτάνουμε σε ένα πολύ κρίσιμο σημείο όπου η παλαιά προσέγγιση με κανόνες, κυρώσεις και στόχους μπορεί να μην είναι αρκετή για να υποχρεώσει όσους χαράσσουν πολιτικές σε εθνικό επίπεδο να συμπεριφέρονται με γνώμονα ό,τι έχει καταληχθεί ως μια καλή οικονομική ή δημοσιονομική πολιτική. Η ΕΕ θα βυθίζεται σε ολοένα περισσότερα προβλήματα νομιμότητας εάν τα εθνικά κοινοβούλια δεν συμφωνήσουν να αποδέχονται αυτό το είδος παρέμβασης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό δεν μπορεί να είναι μια τεχνοκρατική προσέγγιση κατά τη γνώμη μου.

Για αυτό θα πρέπει να υπάρξει μια πιο δημοκρατική διαδικασία στην οποία θα συμμετέχουν τα εθνικά κοινοβούλια και το Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο και πιθανώς να χρειαστεί, επίσης, να βρεθεί ένας τρόπος εκλογής των ανώτατων πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ. Για παράδειγμα, υπάρχει μια πρόταση για θέσπιση θέσης Προέδρου της ΕΕ ο οποίος θα εκλέγεται με άμεση ψηφοφορία. Αυτή θα είναι η επόμενη συζήτηση που θα πρέπει να γίνει, η οποία αφορά την εισαγωγή περισσότερων δημοκρατικών στοιχείων και διαδικασιών στον πολιτικό συντονισμό της ΕΕ.

Ποιες είναι οι συνέπειες της Ευρωπαϊκής κρίσης χρέους για την οικονομία των ΗΠΑ και, αντιστρόφως, ποιες είναι οι συνέπειες για την Ευρώπη από την κατάσταση με το χρέος στις ΗΠΑ;

Η όλη ανησυχία στην Ευρώπη είναι η επίδραση μιας ενδεχόμενης διπλής ύφεσης στις ΗΠΑ και του τι αυτό θα σημάνει για την ΕΕ. Είναι προφανές ότι θα έχει αρνητικές επιδράσεις στην οικονομική ανάπτυξη στην ευρωζώνη και ότι θα αποτελέσει ένα επιπλέον πρόβλημα σε μια περίοδο κρίσης χρέους, αφού η αναλογία χρέους και ΑΕΠ θα επιβαρυνθεί ιδιαίτερα στις χώρες εκείνες που, ήδη, αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα. Αυτό είναι κάτι ιδιαίτερα ανησυχητικό, όσον αφορά τις χώρες μέλη της ΕΕ που βρίσκονται στον νότο και την Ιρλανδία.

Το άλλο ζήτημα που απασχολεί πάντα την Ευρώπη είναι ο ρόλος της αμερικανικής νομισματικής πολιτικής και της πολιτικής ποσοτικής χαλάρωσης, ο κίνδυνος πληθωριστικής πίεσης που εμφανίζεται και το τι αυτό θα σημάνει για την ευρωζώνη. Υπάρχει επίσης η ισοτιμία ευρώ – δολαρίου: Μια ενίσχυση του ευρώ απέναντι σε ένα δολάριο που πέφτει, θα είναι τεράστιο πρόβλημα για την ανταγωνιστικότητα της ευρωζώνης. Θα επηρεάσει καταρχήν όλα εκείνα τα κράτη μέλη που έχουν επηρεαστεί πολύ από την κρίση χρέους, γιατί σχεδόν όλες αυτές οι χώρες υποφέρουν από χαμηλή ανταγωνιστικότητα στις παγκόσμιες αγορές.

Το αντίστροφο ισχύει και για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εάν η Ευρώπη δεν τα καταφέρει, ή δεν είναι ικανή να τα καταφέρει, με την κρίση χρέους, αυτό θα μπορούσε να σημάνει ότι και οι ΗΠΑ εισέρχονται σε νέα ύφεση – δηλαδή ότι θα έχουμε σοβαρό πρόβλημα στον χρηματοπιστωτικό τομέα – η οποία θα διαχυθεί εντός των ΗΠΑ. Και το νομισματικό ζήτημα λειτουργεί ανάποδα. Εάν το ευρώ, ξαφνικά, υποχωρήσει, θα υπάρξει πίεση στο αμερικανικό δολάριο.

Ποιες είναι οι συνέπειες και των δύο αυτών κρίσεων χρέους για την παγκόσμια οικονομική τάξη;

Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρώπη βλέπουν πολύ καθαρά ότι ο κίνδυνος να χάσουν τη βαρύτητά τους σε σχέση με άλλες αναπτυσσόμενες οικονομίες αυξάνεται. Η ευρωζώνη θα ξεπεραστεί από την Κίνα πριν από τον επόμενο χρόνο ως προς το ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ που εκπροσωπεί. Κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει ότι η σχετική παρακμή της Ευρώπης και των ΗΠΑ –δηλαδή της Δύσης- σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου εντείνεται από τον τρόπο που και οι δύο οικονομίες θα εξέλθουν από την κρίση χρέους, και από την μελλοντική πίεση στις οικονομίες από το επίπεδο του χρέους.

Υπάρχουν λιγότερα χρήματα για επενδύσεις, για καινοτόμα σχέδια ή για εκπαίδευση. Αυτά ακριβώς είναι που χρειάζονται προκειμένου να παραμείνουν ανταγωνιστικές μεσοπρόθεσμα. Η συνειδητοποίηση ότι οι συνέπειες της κρίσης χρέους αυξάνουν τον κίνδυνο απώλειας της σχετικής οικονομικής βαρύτητας αλλά και της πολιτικής βαρύτητας παγκοσμίως, της ικανότητας να παραμείνουν ΗΠΑ και ΕΕ σημαντικός παράγοντας όσον αφορά την πολιτική ασφάλειας, πραγματικά αυξάνεται.

Διάβασε επίσης: Κύπρος: Λίγο πριν το σημείο 0

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας