Ο στόμαχος ή το στομάχι (όπως είναι η λαϊκή ονομασία του), είναι το ευρύτερο μέρος του πεπτικού σωλήνα, το οποίο υποδέχεται για πέψη τις τροφές που έρχονται από τον οισοφάγο. Παρεμβάλλεται μεταξύ του οισοφάγου και της αρχής του λεπτού εντέρου.
Βρίσκεται στην πάνω κοιλία και εμφανίζει περιγραφικώς μπροστινή και πισινή επιφάνεια και δύο χείλη, το πάνω ή έλασσον τόξο και το κάτω ή μείζον τόξο. Το στομάχι επικοινωνεί με τον οισοφάγο με το καλούμενο οισοφαγικό ή καρδιακό στόμιο και με το λεπτό έντερο με τον πυλωρό.
Το πάνω χείλος ή έλασσον τόξο είναι υπόκοιλο και εμφανίζει κατά το βαθύτερο μέρος του την καλούμενη γωνιαία εντομή, με την οποία το στομάχι χωρίζεται σε δύο άνισες και λειτουργικά διαφορετικές μοίρες, την καρδιακή (πεπτική μοίρα) και την πυλωρική (εξωστήρια μοίρα). Η καρδιακή μοίρα υποδιαιρείται στο θόλο ή πυθμένα και στο σώμα του σ. και η πυλωρική στο πυλωρικό άντρο και τον πυλωρικό σωλήνα. Το εξωτερικό του σ. φέρει επιμήκεις πτυχές του βλεννογόνου, που οφείλονται στη συστολή της βλεννογόνιας μυϊκής στιβάδας.
Το τοίχωμα του αποτελείται από τέσσερις χιτώνες, οι οποίοι από έξω προς τα μέσα είναι ο ορογόνος, ο μυϊκός, ο υποβλεννογόνος και ο βλεννογόνος. Ο βλεννογόνος του σ. είναι πλούσιος σε αδένες, οι οποίοι είναι ιδίως γαστρικοί, οι πυλωρικοί και οι καρδιακοί. Οι ιδίως γαστρικοί αδένες βρίσκονται στο άνω τμήμα του σ. και εκκρίνουν το υδροχλωρικό οξύ και την πεψίνη· οι πυλωρικοί βρίσκονται στο κάτω τμήμα και εκκρίνουν βλέννα· οι καρδιακοί βρίσκονται κοντά στο καρδιακό στόμιο και έχουν την ίδια λειτουργία και κατασκευή με τους πυλωρικούς αδένες.
Οι ιδίως γαστρικοί αδένες εκκρίνουν επίσης και το γαστρικό υγρό, το οποίο είναι άχρωμο, διαυγές, αποτελείται σε μεγάλη αναλογία από νερό και από άλατα, βλέννα, υδροχλωρικό οξύ και τρία ένζυμα, την πεψίνη, τη λιπάση και την πυτία. Το σ. του ενηλίκου εκκρίνει την ημέρα 2-3 λίτρα γαστρικού υγρού και η έκκρισή του οφείλεται στα εξαρτημένα ανακλαστικά και γίνεται κατά τη μάσηση, την κατάποση ή απλώς με τη θέα αρεστών φαγητών ή και μόνο με τη νοητική αναπαράσταση.
Ο καρδιακός πόρος επιτρέπει τη δίοδο των τροφών μόνο, από τον οισοφάγο προς το στομάχι και παρεμποδίζει την παλινδρόμησή τους προς τον οισοφάγο· αν για οποιοδήποτε λόγο οι τροφές παλινδρομήσουν στον οισοφάγο, αποβάλλονται με ορμή από το στόμα· το αντανακλαστικό αυτό φαινόμενο ονομάζεται έμετος.
Τα λευκώματα διασπούνται υπό την επίδραση της πεψίνης, τα λίπη διασπούνται από τη λίπανση και η καζεΐνη του γάλατος από την πυτία· οι υδατάνθρακες δεν υφίστανται επίδραση από το γαστρικό υγρό, γιατί αυτό δεν έχει τα κατάλληλα γι` αυτούς ένζυμα. Τα τοιχώματα του σ. δεν πέπτονται αν και είναι λευκωματούχα, λόγω ύπαρξης αντενζύμων (αντιπεψίνη) και βλέννας.
Οι τροφές παραμένουν στο σ. ανάλογα με το είδος τους από 1-6 ώρες και με τις κινήσεις του σ. και με την επίδραση του γαστρικού υγρού μετατρέπονται σε μία πολτώδη μάζα, η οποία ονομάζεται χυμός. Αυτός κατά μικρά διαλείμματα μεταβαίνει από το στομάχι διαμέσου του πυλωρικού στομίου στο δωδεκαδάκτυλο και η μετάβαση αυτή οφείλεται στις περισταλτικές κινήσεις των μυϊκών ινών του τοιχώματος του στομάχου και στη διαφορά πίεσης που υπάρχει μεταξύ της κοιλότητας του στομάχου και της κοιλότητας του δωδεκαδακτύλου. Ο βλεννογόνος του στομάχου απορροφά το νερό και τη βιταμίνη Β12, γιατί έχει άφθονη ποσότητα ενδογενή παράγοντα που είναι απαραίτητος για την απορρόφησή της, αλλά ελάχιστα ή καθόλου απορροφά τα προϊόντα της πέψης.
Οι παθήσεις του είναι πολλές και σοβαρές. Έτσι έχουμε δυστροφικές διαταραχές και φλεγμονώδεις παθήσεις, όπως η οξεία και χρόνια γαστρίτιδα, μπορεί να έχουμε λειτουργικές διαταραχές, όπως είναι η δυσπεψία. Άλλες παθήσεις είναι η συγγενής πυλωρική στένωση, η πυλωρική απόφραξη· σήμερα αρκετά συνηθισμένα είναι τα πεπτικά έλκη, τα οποία διαιρούνται σε οξέα και χρόνια, και τα διάφορα νεοπλάσματα, τα οποία μπορεί να είναι καλοήθη ή κακοήθη (καρκινώματα του σ. και το σάρκωμα).
Για τη θεραπεία χορηγούνται κυρίως αντιόξινα φάρμακα και διάφορα άλλα, ανάλογα με την πάθηση. Χειρουργική επέμβαση γίνεται όταν αυτή απαιτείται.
, είναι το ευρύτερο μέρος του πεπτικού σωλήνα){kind=link}