Ίδρυση
Το Λαογραφικό Μουσείο Στεμνίτσας δημιουργήθηκε με τον ίδιο τρόπο που γίνονται όλα τα εμπνευσμένα πράγματα: από το μεράκι και την αγάπη κάποιων ανθρώπων για τον τόπο τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι ο Γιάννης και η Ειρήνη Σαββοπούλου. Που θέλησαν να δώσουν ζωή και νέα πνοή στη Στεμνίτσα. Έτσι το 1986, (Φ.Ε.Κ. 170 τ.β΄14-4-1986) το Ίδρυμα “Λαογραφικό Μουσείο Στεμνίτσας” είναι γεγονός. Το όνειρο, για όσους πάλεψαν για αυτό, πήρε σάρκα και οστά. Σκοπός του ιδρύματος είναι η διάσωση, η διατήρηση και η εξασφάλιση του πάσης φύσεως λαογραφικού υλικού της περιοχής, καθώς και η ενθάρρυνση της λαογραφικής έρευνας. Ισόβια πρόεδρος του ιδρύματος είναι η ιδρύτριά του κα Ειρήνη Σαββοπούλου.
Το κτήριο
Το Μουσείο στεγάζεται σε τριώροφο κτήριο του 18ου αιώνα, στο οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, γίνονταν συγκεντρώσεις των οπλαρχηγών για θέματα του αγώνα κατά των Τούρκων. Εδώ έγινε και η σύγκληση της Α΄ Πελοποννησιακής Γερουσίας στις 29 Μαΐου 1821. Το κτήριο δωρήθηκε από το Σύνδεσμο Τρικολώνων προς το Ίδρυμα, για τη στέγαση του Μουσείου.
Το Μουσείο
Οι τρεις χώροι του κτιρίου (ισόγειο, 1ος όροφος, 2ος όροφος) συνέβαλαν στο διαχωρισμό των εκθεμάτων σε τρεις θεματικές ενότητες: εργαστήρια, εσωτερικό σπιτιού, έκθεση αντικειμένων.
Ισόγειο
Aναπαράσταση των εργαστηρίων σε τέχνες που άκμασαν στη Στεμνίτσα, αλλά που οι τεχνίτες σιγά-σιγά χάνονται, όπως:
Του γανωτή: εκτίθενται χάλκινα σκεύη, τα εργαλεία και ο τρόπος δουλειάς του τεχνίτη.
Του αργυροχρυσοχόου: Πιστή αναπαράσταση παλαιού καταστήματος του χωριού. Εκτίθενται ο πάγκος εργασίας με όλα τα εργαλεία.. Αυτό που μπορεί να δει κανείς από το τζάμι του καταστήματος είναι το εσωτερικό ενός παραδοσιακού αργυροχρυσοχοείου.
Του κηροπλάστη: Στο εργαστήριο του Μουσείου εκτίθενται το καζάνι όπου ο τεχνίτης έλιωνε το κερί, το ειδικό καζάνι που σούρωνε το κερί και τα τελάρα με τα φυτίλια, που ο τεχνίτης βουτούσε μέσα στο λιωμένο κερί και τα κεριά ήταν έτοιμα.
Του μπαλωματή: Εκείνου δηλαδή που “μπάλωνε” ή επιδιόρθωνε τα παπούτσια. Μπορεί κανείς να δει τον πάγκο του με όλα τα εργαλεία, καθώς και τα καλούπια των παπουτσιών.
Του καμπανά: Αυτού που φτιάχνει τις καμπάνες των εκκλησιών και που η τέχνη του φαίνεται στον ήχο της καμπάνας. Και ο καλός ήχος προϋποθέτει: σωστή αναλογία χαλκού και κασσίτερου (είναι τα μέταλλα από τα οποία γίνονται οι καμπάνες), σωστό και γερό καλούπωμα και σωστό γλωσσίδι, δηλαδή σωστό μέγεθος, βάρος, καθώς και η θέση από την οποίαν χτυπά η καμπάνα. Στο Μουσείο εκτίθενται το καμίνι για το λιώσιμο των μετάλλων, το φυσερό, το καλούπι και δύο καμπάνες.
1ος όροφος
Στον πρώτο όροφο αναπαριστώνται οι βασικοί χώροι της στεμνιτσιώτικης κατοικίας.
Η σάλα ή το καλό δωμάτιο: όπου η οικογένεια γιόρταζε τις γιορτές της και δεχόταν τους επισκέπτες. Διακοσμείται με υφαντά, κεντήματα και έπιπλα. Εντυπωσιακά είναι τα “φορτσιέρα”, δηλαδή τα μπαούλα που έπαιρναν οι κόρες γεμάτα με τα προικιά τους.
Το χειμωνιάτικο ή παραγώνι: είναι το καθημερινό δωμάτιο της οικογένειας. Το τζάκι ήταν απαραίτητο. Σε αυτό μαγείρευαν και κοντά του κοιμόνταν οι παππούδες με τα εγγόνια. Στο δάπεδο στρώνανε το “σάγισμα”, υφαντό από γιδίσιο μαλλί, και από πάνω έστρωναν καλαμένια στρώματα για τον ύπνο.
Η κάμαρη: είναι ο χώρος ύπνου είτε για τους ξένους είτε για το νεότερο ανδρόγυνο και το τελευταίο παιδί (μωρό στην κούνια). Στην κάμαρη επίσης φυλασσόταν ο “γιούκος”, δηλαδή μία στίβα με τα διπλωμένα χειροποίητα μάλλινα στρωσίδια του σπιτιού, που αποτελούσαν την απόδειξη της νοικοκυροσύνης τής οικοδέσποινας. Όσο πιο ψηλά έφτανε ο γιούκος τόσο πιο περήφανη ένοιωθε η νοικοκυρά. Μέσα στην κάμαρη συνήθως βρισκόταν και το εικονοστάσι, δηλαδή το καντήλι και οι εικόνες μπροστά στις οποίες έκαιγε. Δίπλα του ήταν η στεφανοθήκη, για να είναι προστατευμένος ο γάμος και όλη η οικογένεια.
Το κελάρι: ο χώρος όπου φυλάσσονταν το αλεύρι και όλα τα σκεύη για το ζύμωμα και την ετοιμασία του ψωμιού. Επίσης, η βαρέλα για το νερό, τα σχετικά με το άλεσμα και το καβούρδισμα του καφέ κ.ά
2ος όροφος
Η έκθεση αντικειμένων είναι η τρίτη θεματική ενότητα του Μουσείου, η οποία χωρίζεται σε πέντε κατηγορίες: όπλα της εποχής του αγώνα του 1821, κεραμικά, κεντήματα, φορεσιές και εικόνες.
Όπλα της εποχής του αγώνα του 1821: εκτίθενται καριοφίλια, μαχαίρια, πιστόλες, ξίφη, παγούρια κ.ά., όλα με περίτεχνα σκαλίσματα.
Κεραμικά: προέρχονται από τη συλλογή κεραμικών των ιδρυτών του Ιδρύματος Γιάννη και Ειρήνης Σαββοπούλου. Η συλλογή περιλαμβάνει έργα των Μ. Αβραμίδη και Ν. Θεοδώρου, οι οποίοι δημιούργησαν τα περισσότερα έργα τους στη Θεσσαλονίκη, προερχόμενοι ο μεν Μ. Αβραμίδης από την Κιουτάχεια της Μικράς Ασίας, ο δε Ν. Θεοδώρου από τη Σίφνο. Τα θέματα που διακοσμούν τα κεραμικά τους προέρχονται από την Παλαιά Διαθήκη, τη Βυζαντινή και Ανατολική Παράδοση, την Αρχαία Ελληνική Ιστορία και τη Μυθολογία.
Κεντήματα: από την Κρήτη και τη Νάξο.
Φορεσιές: εκτίθενται σε προθήκες και κατά ενότητες, όπως: φορεσιές και εξαρτήματα των Καραγκούνηδων και Σαρακατσάνων, φορεσιά της νύφης από τη Σαλαμίνα, πουκάμισα, σεγκούνες και ποδιές από διάφορες περιοχές της Ελλάδας και τέλος φουστανέλλα με όλα τα εξαρτήματά της.
Εικόνες: προέρχονται από τη συλλογή των Ιδρυτών του Ιδρύματος. Οι εικόνες του Μουσείου είναι του 18ου αιώνα, μία χρονολογείται από το 17ο αιώνα και οι περισσότερες ανήκουν στο 19ο αιώνα. Από τις 60 εικόνες που εκτίθενται, ορισμένες φέρουν επιγραφή με τη χρονολογία της δημιουργίας τους, άλλες φέρουν το όνομα εκείνου που την αφιέρωσε, μερικές την υπογραφή του αγιογράφου και κάποιες άλλες, στην πίσω πλευρά, έχουν οικογενειακές σημειώσεις, όπως γεννήσεις.
Δραστηριότητες
Αλλά το Μουσείο δεν είναι απλώς ένας εκθεσειακός χώρος. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός με πολλές και ποικίλες δραστηριότητες και εκδηλώσεις. Είναι μέλος του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων και της Ελληνικής Εταιρείας Λαογραφικής Μουσειολογίας.
Εκπαιδευτικά προγράμματα
Πραγματοποιούνται, σε συνεργασία με τοπικούς δημόσιους οργανισμούς, καθώς και εξωτερικούς συνεργάτες, εκδηλώσεις που περιλαμβάνουν:
- ειδικά προγράμματα για παιδιά
- Μαθήματα ελληνικών χορών
- Παραστάσεις θεάτρου σκιών
- Μαθήματα κατασκευής απλών κοσμημάτων, αργαλειού και διακόσμησης γαμήλιων άρτων (η διακόσμηση γίνεται με ζυμάρι και δημιουργούνται λουλούδια και πουλιά)
- Μαθήματα κεντήματος για όλες τις ηλικίες
- Διαγωνισμούς παραδοσιακού κεντήματος
- Ξεναγήσεις για παιδιά από μικρούς ξεναγούς-συνεργάτες του Μουσείου
Στα Μουσεία κατοικεί η μνήμη και η διαχρονικότητα της ομορφιάς και της γνώσης. Οι δημιουργοί του Λαογραφικού Μουσείου Στεμνίτσας αυτό επεδίωξαν και αυτό πέτυχαν. Η επίσκεψή σας τιμάει το έργο τους.
