Μια μελέτη του Ινστιτούτου Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία καταλογίζει στην κυβέρνηση των ΗΠΑ «αυτογκόλ»: σχεδόν ολόκληρο το βάρος των δασμών το επωμίζονται οι Αμερικανοί καταναλωτές.
Το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Οικονομίας του Κιέλου (Kiel IfW) ανέλυσε σύνολα δεδομένων αποστολών/εξαγωγών προς τις ΗΠΑ και επιβεβαίωσε προηγούμενες εκτιμήσεις: οι κάτοικοι των ΗΠΑ πληρώνουν σχεδόν όλους τους δασμούς που επιβάλλονται, και όχι οι εταιρείες ή τα κράτη που προμηθεύουν την αμερικανική αγορά.
Σύμφωνα με νέα μελέτη, οι ξένοι εξαγωγείς απορροφούν μόλις το 4% της δασμολογικής επιβάρυνσης, ενώ το υπόλοιπο 96% μετακυλίεται στους Αμερικανούς μέσω αυξημένων τιμών.
Οι σημαντικά αυξημένες εισπράξεις δασμών των ΗΠΑ — 200 δισ. δολάρια το 2025 — λειτουργούν στην πράξη σαν ένας φόρος κατανάλωσης για τους Αμερικανούς.
Ειδικοί είχαν προειδοποιήσει για μια τέτοια εξέλιξη όταν ανακοινώθηκαν οι τιμωρητικοί δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ.
Ιδίως σε αγαθά για τα οποία δεν υπάρχουν εναλλακτικές στις ΗΠΑ, οι καταναλωτές έχουν ελάχιστες επιλογές πέρα από το να αποδεχθούν τις υψηλότερες τιμές.
Ο όγκος του εμπορίου έχει μειωθεί
Παράλληλα, οι ξένες επιχειρήσεις πουλούν λιγότερο στις ΗΠΑ — κατά το Kiel IfW, ο όγκος εμπορίου έχει υποχωρήσει αισθητά.
Η αξία και η ποσότητα των εξαγωγών της Ινδίας, για παράδειγμα, μειώθηκαν έως και 24%, ενώ οι τιμές ανά τεμάχιο των προϊόντων παρέμειναν αμετάβλητες.
Η Ινδία επιβαρύνθηκε τον Αύγουστο του 2025 με δασμό 50%.
Συνολικά, το Kiel IfW καταλήγει ότι μακροπρόθεσμα όλοι ζημιώνονται:
- Επιχειρήσεις: λόγω μικρότερων εξαγωγικών ποσοτήτων, μειώνονται τα περιθώρια κέρδους (margins).
- Καταναλωτές στις ΗΠΑ: αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος.
- Χώρες με εξαγωγική εξάρτηση από τις ΗΠΑ: χρειάζεται να αναπτύξουν νέες αγορές και εναλλακτικά δίκτυα διάθεσης.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα νέα αύξηση δασμών για χώρες που δεν στηρίζουν τις προσπάθειές του να αγοράσει τη Γροιλανδία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε προαναγγέλλοντας δικούς της τιμωρητικούς δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα.
Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ενδέχεται να αποφασίσει έως τον Ιανουάριο του 2026 αν ο πρόεδρος είχε καν το δικαίωμα να επιβάλει αυτούς τους τιμωρητικούς δασμούς.
Γιατί οι δασμοί μετακυλίονται στους καταναλωτές (και τι να περιμένουμε)
Πως λειτουργεί η «μετακύλιση» (pass-through) των δασμών
Οι δασμοί δεν τους πληρώνει «αφηρημένα» η ξένη χώρα, αλλά ο εισαγωγέας στο τελωνείο.
Στην πράξη, ο εισαγωγέας προσπαθεί να προστατεύσει το περιθώριο κέρδους του αυξάνοντας τη λιανική τιμή.
Αν η ζήτηση είναι σχετικά ανελαστική (δηλαδή οι καταναλωτές δεν μπορούν εύκολα να μειώσουν αγορές ή να βρουν υποκατάστατα), το μεγαλύτερο μέρος του κόστους μεταφέρεται στον τελικό αγοραστή.
Αυτό εξηγεί γιατί σε κατηγορίες όπως εξειδικευμένα εξαρτήματα, πρώτες ύλες ή προϊόντα χωρίς εγχώρια παραγωγή, η επιβάρυνση εμφανίζεται γρήγορα στο ράφι.
Ποιοι κλάδοι πιέζονται περισσότερο
Οι επιπτώσεις τείνουν να είναι εντονότερες σε:
- Ενδιάμεσα αγαθά (components) που χρειάζονται οι αμερικανικές βιομηχανίες, άρα ακριβαίνει και το τελικό προϊόν.
- Καταναλωτικά αγαθά όπου η προσφορά είναι συγκεντρωμένη σε λίγες χώρες/παραγωγούς.
- Μικρομεσαίες επιχειρήσεις που δεν έχουν διαπραγματευτική δύναμη να απορροφήσουν κόστος ή να αλλάξουν γρήγορα προμηθευτές.
Πιθανά σενάρια για το 2026
Αν συνεχιστεί η κλιμάκωση, είναι πιθανό να δούμε: (α) αναδιάταξη εφοδιαστικών αλυσίδων προς «φιλικές» αγορές, (β) περισσότερες διμερείς εξαιρέσεις ανά κλάδο, και (γ) αύξηση της αβεβαιότητας στις επενδύσεις, αφού οι εταιρείες δυσκολεύονται να κοστολογήσουν μακροπρόθεσμα.
Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως «φρένο» ή ως επιβεβαίωση της εκτελεστικής εξουσίας, επηρεάζοντας το πόσο εύκολα θα επιβάλλονται νέοι δασμοί στο μέλλον.
Τι σημαίνει για ευρωπαϊκές/ελληνικές επιχειρήσεις
Για εξαγωγείς προς ΗΠΑ, αξίζει να εξεταστούν: διασπορά αγορών, ρήτρες τιμολόγησης που λαμβάνουν υπόψη δασμούς, και επενδύσεις σε πιστοποιήσεις/διαφοροποίηση ώστε το προϊόν να παραμένει «αναγκαίο» ακόμη και με υψηλότερη τιμή.
Παράλληλα, η στενή παρακολούθηση των αντιμέτρων της ΕΕ είναι κρίσιμη, γιατί μπορούν να αλλάξουν γρήγορα το κόστος εισαγόμενων πρώτων υλών και τη συνολική ανταγωνιστικότητα.
Βασικά συμπεράσματα (γρήγορη ανάγνωση)
- 96% των δασμών περνά στις τιμές που πληρώνουν οι Αμερικανοί.
- Οι δασμοί λειτουργούν σαν έμμεσος φόρος κατανάλωσης.
- Το εμπόριο μειώνεται και τα κόστη αυξάνονται για πολλούς κρίκους της αλυσίδας.
- Πιθανή κλιμάκωση με αντίμετρα από ΕΕ και άλλους εταίρους.
