Επίθεση στους δίδυμους πύργους. Τι άλλαξε από τότε;

Επίθεση στους δίδυμους πύργους. Τι άλλαξε από τότε;

Η επίθεση της «αλ κάιντα» κατά των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, πριν από δύο δεκαετίες προκάλεσε πελώριο σοκ στην αμερικανική και τη διεθνή κοινή γνώμη. Αλλά τι διδάγματα μπορούμε να αντλήσουμε από αυτή, μετά από μια δεκαετία;

Όποιος παίρνει αεροπλάνο ή επισκέπτεται κάποιο κυβερνητικό κτίριο της Ουάσινγκτον, καταλαβαίνει πόσο άλλαξαν οι προδιαγραφές ασφαλείας στις ΗΠΑ μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Αλλά την ίδια ώρα που ο φόβος για την τρομοκρατία μεγάλωσε και οι περιορισμοί στη μετανάστευση αυξήθηκαν, η υστερία που επικράτησε αμέσως μετά την 11η Σεπτεμβρίου υποχώρησε.

Οι νέες κυβερνητικές υπηρεσίες που ιδρύθηκαν -το υπουργείο εσωτερικής ασφαλείας (DHS) ή o διευθυντής εθνικών πληροφοριών (DNI)- ή αναβαθμίστηκαν -σαν το εθνικό κέντρο αντιτρομοκρατίας (NCTC)- δεν άλλαξαν ριζικά τον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας και οι περισσότεροι Αμερικανοί θεωρούν πως οι ατομικές τους ελευθερίες παρέμειναν άθικτες. Καμία νέα μεγάλης κλίμακας επίθεση κατά της Αμερικής δε σημειώθηκε και οι ρυθμοί της καθημερινότητας ομαλοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό.

Αλλά αυτή η προφανής επιστροφή στην ομαλότητα δεν πρέπει να μας παραπλανά, όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη σημασία της 11ης Σεπτεμβρίου. «Το μέλλον της ισχύος», μια από τις μεγάλες μετακινήσεις ισχύος της εποχής της παγκοσμιοποιημένης πληροφορίας είναι η ενδυνάμωση των μη-κρατικών οντοτήτων. Η επίθεση της «αλ κάιντα», στις 11 Σεπτεμβρίου είχε περισσότερα ανθρώπινα θύματα από εκείνη της Ιαπωνίας στο Περλ Χάρμπορ, το 1941. Αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να αποκληθεί «ιδιωτικοποίηση του πολέμου».

Από τεχνικής άποψης, κατά τη διάρκεια του «ψυχρού πολέμου» η Αμερική ήταν πολύ πιο ευάλωτη σε πυρηνική επίθεση (από τη Ρωσία) από ότι είναι σήμερα, αλλά η προοπτική της «εξασφαλισμένης αμοιβαίας καταστροφής» (MAD) απέτρεψε τα χειρότερα, καθώς η απειλή διατηρούσε πάνω-κάτω τη συμμετρία της. Η Ρωσία διέθετε μεν μεγάλη δύναμη πυρός, αλλά το αν θα επιτίθετο κατά των ΗΠΑ δεν εξαρτιόταν από το οπλοστάσιό της.

Αλλά το Σεπτέμβριο του 2001 υπήρχαν δύο ασυμμετρίες, που ευνόησαν αμφότερες την «αλ κάιντα»:

  • Πρώτον, υπήρχε μια ασυμμετρία πληροφόρησης. Οι τρομοκράτες ήταν πολύ καλά πληροφορημένοι για τους στόχους τους, ενώ πριν την 11η Σεπτεμβρίου οι ΗΠΑ ήταν πολύ κακά πληροφορημένες για το ποιοι και πού ήταν οι τρομοκράτες. Υπήρχαν μερικές κυβερνητικές αναφορές που προειδοποιούσαν πως υπήρχαν μη-κρατικές οντότητες που είχαν τη δυνατότητα να εξαπολύσουν μεγάλης κλίμακας επιθέσεις κατά των ΗΠΑ, αλλά τα πορίσματά τους δεν συμπεριλήφθηκαν στους κρατικούς σχεδιασμούς.
  • Δεύτερον, υπήρχε μια ασυμμετρία προσήλωσης. Μια μεγάλη οντότητα έχει ποικιλία συμφερόντων και στόχων, που είναι φυσικό να διασπούν την προσοχή της σε πολλά μέτωπα, ενώ μια μικρότερη οντότητα μπορεί να προσηλωθεί σε ένα μόνο στόχο πολύ ευκολότερα. Το αμερικανικό σύστημα πληροφοριών διέθετε ένα σωρό πληροφορίες για την «αλ κάιντα» αλλά οι ΗΠΑ δεν ήταν εις θέση να διαχειριστούν κατάλληλα τον όγκο αυτής της πληροφόρησης που είχαν συλλέξει οι διάφορες κυβερνητικές υπηρεσίες.

Αλλά οι ασυμμετρίες στην πληροφόρηση και την προσήλωση δεν είναι υποχρεωτικό να ευνοούν μονίμως τους χειριστές της μη-κρατικής βίας. Είναι αλήθεια πως δεν υπάρχει πλήρης ασφάλεια, κι η ιστορία μας διδάσκει πως τα διάφορα κύματα της τρομοκρατίας χρειάστηκαν μια γενιά πριν υποχωρήσουν. Πάντως, η εξουδετέρωση πολλών κορυφαίων ηγετών της «αλ κάιντα», η ενίσχυση των υπηρεσιών πληροφόρησης των ΗΠΑ, ο καλύτερος έλεγχος των συνόρων και η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ FBI και CIA βελτίωσαν αδιαμφισβήτητα την ασφάλεια στη χώρα.

Αλλά η 11η Σεπτεμβρίου μας προσφέρει κι άλλα διδάγματα, σχετικά με το ρόλο της αφήγησης και του «κύρους» μιας οντότητας την εποχή της πληροφορίας. Παραδοσιακά θεωρούνταν πως η νίκη εξαρτάται από το ποιος έχει καλύτερο στρατό και περισσότερα όπλα· αλλά στην εποχή της πληροφορίας, μεγάλο ρόλο παίζει επίσης το ποιος έχει την καλύτερη αφήγηση. Η σύγκριση των αφηγήσεων έχει σημασία και η τρομοκρατία είναι και αφηγήσεις και πολιτική δραματοποίηση.

Η μικρότερη οντότητα δεν μπορεί μεν να ανταγωνισθεί τη μεγαλύτερη όσον αφορά τη δύναμη του πυρός, αλλά μπορεί να αξιοποιήσει τη βία, προκειμένου να θέσει την παγκόσμια ατζέντα και να οικοδομήσει αφηγήσεις που αλλάζουν τους συσχετισμούς στο επίπεδο του κύρους και της απήχησης των διαφόρων οντοτήτων.

Ο Οσάμα Μπιν Λάντεν (Osama bin Laden) ήταν εξαιρετικά επιδέξιος χειριστής των αφηγήσεων. Δεν μπορούσε μεν (αντίθετα προς τις ελπίδες του) να καταφέρει σημαντικά στρατιωτικά πλήγματα κατά των ΗΠΑ, αλλά κατόρθωσε να θέτει τη διεθνή ατζέντα για μια δεκαετία, ενώ η αρχική ανεπάρκεια της αμερικανικής αντίδρασης στην απειλή που αντιπροσώπευε του επέτρεψε να αυξήσει το κόστος της αντιμετώπισής του για τις ΗΠΑ πέραν του αναγκαίου ή του αναμενομένου.

Κηρύσσοντας τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» (GWOT) ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους (George W. Bush) υπέπεσε σε τακτικό σφάλμα. Θα ήταν πολύ καλύτερα αν παρουσίαζε την αντίδραση των ΗΠΑ ως τιμωρία της «αλ κάιντα», που είχε ήδη κηρύξει πόλεμο κατά των ΗΠΑ. Η έννοια του GWOT αντιθέτως επέτρεπε παρεξηγήσεις σαν τον παραπλανητικό και δαπανηρό πόλεμο κατά του Ιράκ, που ζημίωσε τη διεθνή εικόνα της Αμερικής. Το χειρότερο είναι πως πολλοί μουσουλμάνοι εξέλαβαν τον GWOT σαν πόλεμο κατά του Ισλάμ, που ναι μεν ουδέποτε ήταν στις προθέσεις των ΗΠΑ, αλλά πάντως «κολλούσε» στις προσπάθειες του Μπιν Λάντεν να ισοπεδώσει το κύρος των ΗΠΑ στις σημαντικότερες μουσουλμανικές χώρες.

Τελικά, στο βαθμό που το 1 και παραπάνω τρισεκατομμύριο δολάρια που στοίχισαν οι πολεμικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ μετά το 2001 συνέβαλε στο σημερινό χρέος των ΗΠΑ, ο Μπιν Λάντεν κατάφερε να πλήξει -και μάλιστα σοβαρά- τη στρατιωτική και πολιτική υπόσταση της Αμερικής. Όσο για το πραγματικό κόστος της 11ης Σεπτεμβρίου, μπορεί τελικά να είναι οι ευκαιρίες που έχασε η Αμερική: το μεγαλύτερο μέρος της πρώτης δεκαετίας του τρέχοντος αιώνα, ενώ το κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομίας μετακινούταν προς την Ασία, οι ΗΠΑ ήταν απασχολημένες στη… Μέση Ανατολή, με έναν λανθασμένο πόλεμο που οι ίδιες είχαν προκαλέσει!

Ένα από τα βασικά διδάγματα της 11ης Σεπτεμβρίου είναι πως ναι μεν η στρατιωτική ισχύς είναι κρίσιμο μέγεθος για την αντιμετώπιση τρομοκρατών τύπου Μπιν Λάντεν, αλλά πως το κύρος και η ιδεολογική απήχηση παίζουν σημαντικό ρόλο στο να κερδηθούν οι ψυχές και τα μυαλά της πλειοψηφίας των μουσουλμανικών πληθυσμών, στους οποίους απευθύνεται η «αλ κάιντα». Καμία «έξυπνη δύναμη» δεν μπορεί να αγνοεί τα εργαλεία της «ήπιας ισχύος».

Αλλά το σημαντικότερο τελικά δίδαγμα της 11ης Σεπτεμβρίου για τις ΗΠΑ ίσως να είναι πως οφείλει να ακολουθήσει μια παλιά συμβουλή του προέδρου τους Ντουάιτ Αιζενχάουερ (Dwight Eisenhower) που χρονολογείται ήδη από μισό αιώνα: «μην αναμειγνύεστε σε χερσαίες πολεμικές επιχειρήσεις· προσηλωθείτε στην διατήρηση της ισχύος της αμερικανικής οικονομίας».

Προηγούμενο άρθροKia Venga 1.4 vs Honda Jazz 1.4 Σύγκριση
Επόμενο άρθροSeat μοντέλα. Λίστα με αυτοκίνητα
Avatar
Κατά γενική ομολογία θεωρούμε ξεγραμμένος ή πιο σωστά αποτυχημένος. Αφού σας συστήθηκα, πάμε παρακάτω. Για εμένα δεν υπάρχουν διλήμματα, γιατί ξέρω τι θέλω και τι αναζητώ στη ζωή μου. Από μικρός έπαψα να συμβιβάζομαι και άρχισα να αγωνίζομαι. Το Μοναδικό μου εργαλείο είναι το γράψιμο και η ουδέτερη σκέψη μου.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας