Έρημος Σαχάρα, οι άγνωστες πτυχές της που προκαλούν εντύπωση

Έρημος Σαχάρα, οι άγνωστες πτυχές της που προκαλούν εντύπωση

Με έκταση εννέα εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, με ελάχιστες βροχοπτώσεις και ημερήσια θερμοκρασία μεγαλύτερη από 50°C υπό σκιάν, η Σαχάρα είναι ένα από τα πιο εχθρικά μέρη στη Γη. Σε ακραία καιρικά φαινόμενα το θερμόμετρο μπορεί να ανέβει στους +57°C ή να πέσει στους -13°C. Κι όμως, πριν από χιλιετίες η Σαχάρα ήταν ένας επίγειος παράδεισος με λίμνες, ποταμούς, δάση και πλούσια άγρια πανίδα.

Οι ζωγραφιές και τα σχέδια πάνω σε τοιχώματα από αμμόλιθο μαρτυρούν την έντονη ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή από την Παλαιολιθική εποχή. Αποδείξεις ενός ακόμα πιο μακρινού παρελθόντος αποτελούν οι σκελετοί δεινοσαύρων που έζησαν στο Τριάσιο πριν από 200 εκατομμύρια χρόνια και ανακαλύφθηκαν στο Tενερέ του Νίγηρα.

Πριν από 9.000 χρόνια άρχισε η ερήμωση η οποία δημιούργησε το σημερινό αφιλόξενο τοπίο, γεμάτο αμμόλοφους, μαύρα πετρώματα, φαράγγια και κρατήρες ηφαιστείων. Η επιβίωση σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον είναι σχεδόν αδύνατη, εκτός αν εξαιρέσουμε τις οάσεις, τα εύφορα απομεινάρια του παρελθόντος.

Ο ρυθμός αύξησης της άμμου, ο οποίος αρχικά ήταν περίπου 50 μέτρα το χρόνο, έγινε σταδιακά εντονότερος εξαιτίας της υλοτόμησης και της εκμετάλλευσης των δασών από τον άνθρωπο. Πολλές πόλεις της ιστορικής εποχής, όπως η Τσινγκουέτι στη Μαυριτανία, καταστράφηκαν. Ωστόσο η άμμος και τα πετρώματα της Σαχάρας είναι ένας θησαυρός που από καιρού εις καιρόν αποκαλύπτει, σε όποιον τολμά να αντιμετωπίσει το εχθρικό της κλίμα, μυστικά που φυλάσσονται ολόκληρες χιλιετηρίδες. Διαβάστε μερικές από τις πιο συναρπαστικές ανακαλύψεις που αναδύονται από την έρημο…

Πριν από 6.000 χρόνια μια άλλη Ατλαντίδα βυθίστηκε στην άμμο

Η Λιβυκή Έρημος είναι ένας καυτός φούρνος που το καλοκαίρι εξουθενώνει κάθε μορφή ζωής. Η υγρασία μπορεί να κατέβει κάτω από το 20% και να μη ρίξει για ολόκληρους αιώνες ούτε μια σταγόνα νερό. Ωστόσο οι θρύλοι και οι τοπικές παραδόσεις αναφέρουν ότι υπήρχε κάποτε ένα τοπίο εύφορο με «πόλεις άσπρες σαν περιστέρια». Σήμερα μια ερευνητική αποστολή με επικεφαλής το Γερμανό αρχαιολόγο Ρούντολφ Κούπερ, από το πανεπιστήμιο της Κολονίας, προσπαθεί να απαντήσει στο μυστήριο της Ατλαντίδας που βυθίστηκε στην άμμο.

Είναι γνωστό ότι πριν από 40 εκατομμύρια χρόνια υπήρχε θάλασσα στην ευρύτερη περιοχή. Πρόσφατα ανακαλύφθηκε ότι ακόμα κι όταν η Σαχάρα είχε επεκταθεί στα γύρω εδάφη, κοντά στην όαση Ντάκλα, ζούσε ένας αρχαίος λαός.

Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν πολυάριθμες ζωγραφιές στους βράχους αυτής της περιοχής, ανάμεσα στις οποίες και το εκπληκτικό Σπήλαιο των κολυμβητών, με σχέδια που απεικονίζουν ανθρώπους έτοιμους να κολυμπήσουν. Όμως το στοιχείο που μπορεί ίσως να αποδείξει ότι στην περιοχή αυτή το κλίμα ήταν κάποτε ευνοϊκό για τον άνθρωπο είναι τα υπολείμματα απανθρακωμένου ξύλου, ηλικίας περίπου 6.000-9.000 χρόνων.

Επιπλέον, στα περίχωρα της όασης Ντάκλα Καναδοί ειδικοί έφεραν στο φως οστά από ελέφαντες, βουβάλια και καμηλοπαρδάλεις, πράγμα που σημαίνει ότι το κλίμα της περιοχής ήταν κάποτε πιο ήπιο. Χάρη σε μια δεκαετή έρευνα ο Ρούντολφ Κούπερ και οι συνεργάτες του κατόρθωσαν να ανακαλύψουν για ποιο λόγο επικρατούσε κατ’ εξαίρεση ευνοϊκό κλίμα στη συγκεκριμένη ζώνη.

Τελικά βρήκαν ότι στα νότια της Λιβυκής Ερήμου περνούσε ένας δεύτερος Νείλος, ο Κίτρινος Νείλος, με έκταση χίλια χιλιόμετρα. Το ήπιο κλίμα διήρκεσε μόλις 4.000 χρόνια. Στο τέλος επικράτησε η Σαχάρα, η οποία καταπόντισε τον άγνωστο πολιτισμό. Άνθρωποι και ζώα μετανάστευσαν προς το Νότο, κυρίως προς τις εύφορες κοιλάδες του Νείλου, εγκαινιάζοντας το μεγάλο πολιτισμό της Αιγύπτου.

Από δω πέρασαν οι 50.000 στρατιώτες του Καμβύση

Σύμφωνα με τον πατέρα της ιστορίας, Ηρόδοτο, ο Πέρσης βασιλιάς Καμβύσης, ο οποίος βασίλευε και στην Αίγυπτο από το 525 μέχρι το 522 π.Χ., έστειλε 50.000 άντρες στη Μεγάλη Όαση για να καταλάβει την περιοχή των Αμμωνίων, στη σημερινή όαση Σίβα.

Οι στρατιώτες πιθανότατα ακολούθησαν τη διαδρομή των καραβανιών, η οποία διασχίζει την εγκαταλειμμένη έκταση της λευκής ερήμου. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ξέσπασε μια φοβερή θύελλα η οποία σκέπασε το στρατό κάτω από την άμμο. Μέχρι σήμερα δεν είχαν βρεθεί ίχνη του και κανένας αρχαιολόγος δεν μπόρεσε να ανακαλύψει κάποια απόδειξη της μαρτυρίας που διηγείται ο Ηρόδοτος.

Σήμερα ορισμένες ευρωπαϊκές έρευνες, με επικεφαλής τον Τζιανκάρλο Νέγκρο, βρήκαν αποδείξεις κοντά στην όαση Ντάκλα της Αιγύπτου, στην περιοχή όπου πριν από χιλιάδες χρόνια κυλούσε ο Κίτρινος Νείλος. Πρόκειται για μια επιγραφή σε βράχο. Τα ελάχιστα ίχνη της ερμηνεύονται ξεκάθαρα. Ανάμεσά τους περιλαμβάνεται το όνομα ενός Πέρση στρατιώτη.

Η επιγραφή χρονολογείται από το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα π.Χ., εποχή κατά την οποία ο Καμβύσης υποδούλωσε την Αίγυπτο. Ασφαλώς το εύρημα αυτό δεν είναι αρκετό για να επιβεβαιώσει πλήρως τις αναφορές του Ηροδότου στις αρχές του τρίτου βιβλίου της Ιστορίας του, όμως πρόκειται για σημαντική απόδειξη ότι από τη συγκεκριμένη περιοχή πέρασε ο στρατός του Καμβύση.

Ο Λόφος των Σκελετών: Μια Πομπηία στην έρημο

Στη βάση ενός στρογγυλού λόφου από πέτρα, ο οποίος διακρίνεται πάνω στην άμμο της Αλγερινής Ερήμου, νοτιοδυτικά του Tαμανρασέτ, ανακαλύφθηκε ένα άλλο από τα πολλά μυστήρια της Σαχάρας: Τριάντα σκελετοί, γύρω από τους οποίους βρίσκονται διάσπαρτα θραύσματα κεραμικών, σκαλισμένα με γεωμετρικά σχέδια, τυπικά της Νεολιθικής εποχής. Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνονται μυλόπετρες, γουδοχέρια, πέτρινα εργαλεία, αγκίστρια, λάμες και ξέστρα. Η τοποθεσία ονομάζεται Tιχτάν, που στη γλώσσα των Τουαρέγκ σημαίνει «μεγάλο κουτί».

Τα ευρήματα μαρτυρούν την ύπαρξη μιας νεολιθικής κοινότητας. Είναι φανερό ότι δεν πρόκειται για νεκρόπολη, αλλά για ένα χωριό γεμάτο ζωντάνια. Βρισκόταν στην εύφορη, γεμάτη ψάρια, περιοχή Tιν Ταραμπίν, στη συμβολή δύο ποταμών, σήμερα ξεραμένων.

Μάλιστα τα κοχύλια και οι σπόνδυλοι των ψαριών φανερώνουν τις διατροφικές συνήθειες των κατοίκων. Οι εικόνες θυμίζουν την Πομπηία, όπου τα σώματα των άτυχων κατοίκων ήταν ακινητοποιημένα από τη λάβα του Βεζούβιου. Στο Tιχτάν όλοι οι σκελετοί κείτονται στο ίδιο επίπεδο, σφηνωμένοι στη σκληρή σαν πέτρα λάσπη. Ο θάνατος τους βρήκε σε διαφορετικές θέσεις. Μερικοί ήταν κουλουριασμένοι, στην ύστατη προσπάθειά τους να σωθούν. Σ’ ένα κρανίο η κάτω γνάθος ήταν διάπλατα ανοιχτή και το χέρι κρατούσε το λαιμό σαν να αναζητούσε απεγνωσμένα λίγο αέρα.

Τι σκότωσε τους κατοίκους του Tιχτάν την αυγή της 5ης χιλιετίας προ Χριστού; Προφανώς κάποιο αιφνίδιο γεγονός με άμεσα και καταστρεπτικά αποτελέσματα. Οι ομοιότητες με την Πομπηία είναι περισσότερες απ’ όσες μπορούμε να φανταστούμε.

Ορισμένοι γεωλόγοι υποθέτουν ότι ίσως οι κάτοικοι δηλητηριάστηκαν από αέρια που διέρρευσαν από το έδαφος. Στηρίζουν τη θέση τους στο γεγονός ότι η περιοχή έχει πολλούς μικρούς ηφαιστειακούς κώνους, οι οποίοι κατά την τριτογενή και την πρόσφατη τεταρτογενή εποχή ήταν ενεργοί. Και οι θρύλοι των Τουαρέγκ επιβεβαιώνουν ότι το ψαροχώρι αυτό καταστράφηκε από μια ηφαιστειακή έκρηξη. Η ανακάλυψη των σκελετών επιβεβαιώνει ακόμα μία υπόθεση.

Η προφορική παράδοση μιλά για την εγκατάσταση στην περιοχή των «ανθρώπων που ήρθαν από το Νείλο», από το Νότο. Πράγματι η ανάλυση των οστών που βρέθηκαν στη σπηλιά του Τιχτάν επιβεβαιώνει ότι ζούσαν άνθρωποι με νεγροειδή χαρακτηριστικά, όμοια μ’ εκείνα των ανθρώπων του Νότου.