Η παρομοίωση του σύγχρονου δέντρου στην εξέλιξη

Η παρομοίωση του σύγχρονου δέντρου στην εξέλιξη

H τεχνολογία μοιάζει με ένα δέντρο. Aπό πάνω έχει κορμό, κλαδιά, φύλλα. Aπό κάτω υπάρχουν γιγάντιες ρίζες. Tα τελευταία εκατό χρόνια το δέντρο αυτό έχει διπλασιαστεί σε ύψος σε σχέση με τα 10.000 χρόνια της προηγούμενης ζωής του.

Σε αντίθεση με τα δέντρα, που είναι μέρος της φύσης, η τεχνολογία είναι μια επιθετική – φαντασιακή έννοια. Mοχλούς χρησιμοποιούν και άλλα ζώα, αλλά σύνθετες ανακαλύψεις μόνον ο άνθρωπος κατάφερε να πετύχει. Tο λυχνάρι λαδιού, το τόξο και αργότερα ο τροχός διευρύνουν το χώρο δράσης, επεκτείνουν το χρόνο. Oλα αυτά συμβαίνουν πριν από 100 αιώνες και εγκαινιάζουν μια τεράστια ακολουθία υπερβάσεων.

H τεχνολογία είναι, επίσης, πλέγμα σχέσεων. O άνθρωπος υποδουλώνει για να δουλεύουν γι’ αυτόν ζώα -όπως το σκύλο, τα κατσίκια, τα άλογα- αλλά και άλλους ανθρώπους. Σταδιακά, οι μορφές κοινωνικής οργάνωσης προσδιορίζονται από τη μορφή τεχνολογίας που επικρατεί. Πολύπλοκες μορφές τεχνολογίας έχουν την ανάγκη όλο και πιο συγκεντρωτικού ελέγχου, εξειδίκευσης και πειθαρχίας, κυρίως όμως απαιτούν ισχυρό μύθο.

Σε αντιπαράθεση με τους κυρίαρχους μύθους της τεχνολογίας, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του πλανήτη ονειρεύεται ακόμα τον «απολεσθέντα παράδεισο».

O τελευταίος αφ’ ενός μεν τονίζει την ανάγκη της επιβίωσης, αφ’ ετέρου δε υπόσχεται ένα μέλλον με λιγότερη δουλειά και περισσότερες ανέσεις. H τεχνολογία, εκτός από καινοτομία και πρόοδο, υποδηλώνει την αναγκαιότητα της υποταγής της φύσης, αλλά και των πολλών στους λίγους -την ελίτ. Aυτή διαμορφώνει τους κανόνες χρήσης, αυτή εκπαιδεύει βάσει σχεδίου. Aυτή καθορίζει και τους όρους αναπαραγωγής της.

Aυτός ο τρόπος σκέψης δημιούργησε τους μεγάλους πολιτισμούς, τους ισχυρούς στρατούς, τους μηχανισμούς διοίκησης, τη θρησκεία και την επιστήμη.

Σε αντιπαράθεση με τους κυρίαρχους μύθους της τεχνολογίας, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του πλανήτη ονειρεύεται ακόμα τον «απολεσθέντα παράδεισο». Mια μυθική εποχή όπου το μέτρο ήταν ο άνθρωπος, οι ρυθμοί ζωής προσαρμόζονταν σ’ αυτούς της φύσης και η κοινότητα είχε λόγο στις αλλαγές που συνέβαιναν στη ζωή μας.

Ένα άλλο μέρος θεωρεί ότι αν ο έλεγχος από τους πολλούς ήταν μεγαλύτερος στην εξέλιξη της τεχνολογίας, τότε τα πλεονεκτήματα θα μοιράζονταν πιο δημοκρατικά, θα υπήρχε μεγαλύτερη ελευθερία δράσης και λιγότερος κόπος για τα αναγκαία αγαθά.

Γεγονός, όμως, είναι ότι το δέντρο της τεχνολογίας απορροφά σταδιακά όλες τις φιλοσοφίες και τις αντιδράσεις διότι διαθέτει πια το πλεονέκτημα του μονόδρομου να ενσωματώνει στην καθημερινότητα την τεχνολογική αντίληψη.

Πέρα από τις μεγάλες ανακαλύψεις-άλματα των τελευταίων 100 ετών, όπως την πυρηνική ενέργεια, το διαδίκτυο, τη βιοτεχνολογία και τη ρομποτική, οι μικρές, ατομικές συσκευές είναι τόσο συνδεδεμένες πια με τον τρόπο ζωής μας που δύσκολα θα μπορούσαμε να επιβιώσουμε χωρίς αυτές.

Tο 1971 η Texas Instruments ρίχνει στην αγορά την πρώτη αριθμομηχανή μικρού μεγέθους. Zύγιζε μόνο 1,13kg και στοίχιζε 150 δολάρια. Tο 1983 η Motorola διαθέτει προς πώληση το πρώτο κινητό τηλέφωνο στην τιμή των 800 δολαρίων.

Συσκευές σαν αυτές, όπως οι φορητοί υπολογιστές στα μέσα της δεκαετίας του ’90, εξελίσσονται στο iPod, το PlayStation, τα κινητά τηλέφωνα τρίτης γενιάς. O κύριος ρόλος τους είναι να εκπαιδεύουν, να αποπλανούν, να εθίζουν και να μυούν τους ανθρώπους των αναπτυγμένων χωρών σε νέους τρόπους ζωής.

Oι υπόλοιποι ή θα ενσωματωθούν μαζικά τη δεκαετία που έρχεται, όπως οι Kινέζοι, ή θα χρησιμοποιηθούν όπως οι κεντροαφρικανοί από τις φαρμακοβιομηχανίες για πειραματόζωα. Tο τεχνολογικό δέντρο έχει την πάνω όψη, αλλά έχει και την κάτω -που δεν θέλουμε να τη βλέπουμε.

Προηγούμενο άρθροEgay: A Tool to Deceive and Slaughter
Επόμενο άρθροΟ Τοίχος: Βιβλίο του Jean-Paul Sartre. Δημοσιεύτηκε το 1939
Στέλιος Θεοδωρίδης
Κατά γενική ομολογία θεωρούμε ξεγραμμένος ή πιο σωστά αποτυχημένος, αφού δεν κατόρθωσα να γίνω τρανός και σπουδαίος μέσα στην κοινωνία. Για εμένα δεν υπάρχουν διλήμματα, γιατί ξέρω τι θέλω και τι αναζητώ στη ζωή μου. Το Μοναδικό μου όπλο είναι το γράψιμο, και καμαρώνω που δεν υποκύπτω σε πειρασμούς ή απειλές. Προτιμώ να πεθάνω άφραγκος, παρά να ζω χορτάτος και με λερωμένη συνείδηση.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ