- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει πρόοδο σε Govsatcom και Iris², μιλώντας ακόμη και για «χρήση στρατιωτικών συχνοτήτων» του Iris², παρότι δεν υπάρχει ούτε ένας δορυφόρος Iris² σε τροχιά.
- Στην πράξη, το Govsatcom δεν είναι νέο ενιαίο δορυφορικό σύστημα, αλλά συντονισμένο πρόγραμμα που συγκεντρώνει χωρητικότητα από κράτη-μέλη και εμπορικούς παρόχους.
- Με βάση τους κανόνες της ITU, η τυπική «θέση σε λειτουργία» (bring-into-use) για το Iris² δεν έχει γίνει, ενώ πλήρης ανθεκτική κάλυψη εκτιμάται ρεαλιστικά γύρω στα μέσα της δεκαετίας του 2030.
Τι ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για Govsatcom και Iris²
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι προωθεί την ασφαλή και κυρίαρχη δορυφορική επικοινωνία με τα προγράμματα Govsatcom και Iris².
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, το EU Govsatcom ξεκίνησε τη λειτουργία του και παρέχει σε όλα τα κράτη-μέλη πρόσβαση σε ασφαλή δορυφορική επικοινωνία για κυβερνητικούς και στρατιωτικούς σκοπούς.
«Το Govsatcom είναι πλέον έτοιμο να δημιουργήσει αυτή τη σημαντική σύνδεση. Χτίζοντας τις δικές μας ασφαλείς δορυφορικές υπηρεσίες, απελευθερωνόμαστε από εξαρτήσεις και αναλαμβάνουμε πλήρη έλεγχο της ψηφιακής μας ασφάλειας», δήλωσε η Henna Virkkunen, Εκτελεστική Αντιπρόεδρος για την τεχνολογική κυριαρχία.
Σύμφωνα με τον Andrius Kubilius, Επίτροπο της ΕΕ για το Διάστημα και την Άμυνα, το Govsatcom είναι «μόνο η αρχή» προς κυρίαρχη, ασφαλή δορυφορική επικοινωνία υπό πλήρη ευρωπαϊκό έλεγχο.
Για το Iris² υποστηρίχθηκε ότι «οι στρατιωτικές συχνότητες του Iris² χρησιμοποιούνται ήδη» και θέτουν τη βάση για «μακροπρόθεσμα ασφαλείς κυβερνητικές υπηρεσίες».
Η πραγματικότητα: το Govsatcom δεν είναι νέο “ένα” δορυφορικό σύστημα
Αυτή είναι η εικόνα που προβάλλεται και την οποία ορισμένα μέσα αναπαράγουν αντίστοιχα. Όμως, στην πράξη το Govsatcom δεν είναι ένα νέο, μεμονωμένο δορυφορικό σύστημα.
Πρόκειται για ένα συντονισμένο πρόγραμμα μέσω του οποίου αρκετά κράτη-μέλη της ΕΕ, μαζί με εμπορικούς παρόχους, συγκεντρώνουν χωρητικότητα δορυφορικών επικοινωνιών και την διαθέτουν σε κρατικούς χρήστες.
Όπως ανέφερε ο ειδικός σε θέματα δορυφόρων Christian von der Roop, οι προσφερόμενες χωρητικότητες προέρχονται κυρίως από γεωστατικούς δορυφόρους, συμπληρωμένες μέχρι στιγμής από ένα μη γεωστατικό σύστημα: τον αστερισμό O3b της SES σε MEO.
Οι GEO δορυφόροι “μένουν” πάνω από ένα σημείο της Γης, ενώ οι MEO/LEO αστερισμοί απαιτούν πολλούς δορυφόρους για συνεχή κάλυψη.
Πίνακας: Govsatcom vs Iris² (τι είναι και τι δεν είναι)
| Στοιχείο | Govsatcom | Iris² |
|---|---|---|
| Τι είναι | Συντονισμένο πρόγραμμα/«ομπρέλα» που συγκεντρώνει χωρητικότητα | Σχεδιαζόμενη ευρωπαϊκή δορυφορική υποδομή/αστερισμός για ασφαλείς υπηρεσίες |
| Δορυφόροι σε τροχιά | Χρησιμοποιεί υπάρχοντες (κρατικούς/εμπορικούς) δορυφόρους | Κανένας Iris² σε τροχιά (όπως επισημαίνεται) |
| Τύπος τροχιάς (όπως αναφέρεται) | Κυρίως GEO, συν 1 μη-GEO (O3b σε MEO) | Σχεδιασμός για μη γεωστατικές τροχιές (NGSO) |
| Κύριος στόχος | Άμεση πρόσβαση σε ασφαλείς υπηρεσίες μέσω διαθέσιμης χωρητικότητας | Μακροπρόθεσμη «ευρωπαϊκή» ανθεκτική υποδομή υπό ευρωπαϊκό έλεγχο |
«Οι στρατιωτικές συχνότητες του Iris² χρησιμοποιούνται ήδη»; Γιατί αυτό αμφισβητείται
Ο Christian von der Roop χαρακτηρίζει τη δήλωση ότι οι στρατιωτικές συχνότητες του Iris² «είναι ήδη σε χρήση» ως μια απλή κοινοτοπία.
Όπως σημειώνει, στον δορυφορικό ευρυζωνικό τομέα δεν υπάρχουν αποκλειστικές εκχωρήσεις συχνοτήτων με την έννοια της μοναδικής χρήσης από έναν μόνο φορέα ή ένα μόνο σύστημα.
Οι ζώνες Ka-band που προορίζονται για το Iris² —συμπεριλαμβανομένων και των «στρατιωτικών»— χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες παγκοσμίως από πολλά κρατικά συστήματα, μεταξύ άλλων από φορείς στην Κίνα, τη Ρωσία και τις ΗΠΑ.
Η «χρήση συχνοτήτων» δεν σημαίνει αυτόματα ότι ένα νέο σύστημα έχει τεθεί σε λειτουργία. Συχνά απαιτείται τυπική ενεργοποίηση με βάση διεθνείς κανόνες.
Οι κανόνες ITU για το “bring-into-use” είναι σαφείς
Μια τυπική θέση σε λειτουργία με βάση τους κανόνες της ITU (bring-into-use) δεν έχει γίνει για το Iris².
Για να συμβεί αυτό, απαιτείται τουλάχιστον ένας λειτουργικός δορυφόρος του αστερισμού να βρίσκεται στην προβλεπόμενη μη γεωστατική τροχιά και να ξεκινήσει εκπομπή στις συντονισμένες συχνότητες.
«Αυτό το βήμα δεν έχει γίνει ακόμη», τόνισε ο ίδιος.
Πίνακας: Τι απαιτείται για ITU “bring-into-use” (σχηματικά)
| Απαίτηση | Τι σημαίνει | Κατάσταση για Iris² (όπως αναφέρεται) |
|---|---|---|
| Δορυφόρος σε προβλεπόμενη NGSO τροχιά | Υπάρχει πραγματικό μέσο σε λειτουργική θέση | Δεν υπάρχει δορυφόρος Iris² σε τροχιά |
| Έναρξη εκπομπής στις συντονισμένες συχνότητες | Πρακτική ενεργοποίηση/λειτουργία στο φάσμα | Εκκρεμεί |
| Συμμόρφωση με το διεθνές πλαίσιο ITU | Τυπική κατοχύρωση χρήσης υπό κανόνες συντονισμού | Δεν έχει ολοκληρωθεί για Iris² |
Πότε θα είναι ρεαλιστικά «παγκόσμιο» και ανθεκτικό ένα Iris²;
Ακόμη κι αν οι πρώτοι δορυφόροι τεθούν σε λειτουργία προς το τέλος της δεκαετίας, ο von der Roop εκτιμά ότι μια συνεχώς ανθεκτική και παγκόσμια διαθέσιμη κάλυψη —όπως την περιμένουν ιδιαίτερα οι στρατιωτικοί χρήστες— είναι ρεαλιστικό να επιτευχθεί μόνο όταν ο αστερισμός έχει αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό, κάτι που αναμένεται περισσότερο προς τα μέσα της δεκαετίας του 2030.
Υψηλές οικονομικές προκλήσεις: Eutelsat και ανανέωση OneWeb
Παράλληλα, ο κεντρικός ιδιωτικός εταίρος του Iris², η Eutelsat, πρέπει —πέρα από την επενδυτική της υποχρέωση στο Iris² που εκτιμάται γύρω στα δύο δισ. ευρώ— να σηκώσει και «σημαντικές επενδύσεις» για την ανανέωση του γηράσκοντος στόλου OneWeb με 600 δορυφόρους.
Αυτό περιορίζει έντονα το χρηματοοικονομικό και λειτουργικό περιθώριο.
Η Eutelsat καλείται να ισορροπήσει επένδυση περίπου 2 δισ. ευρώ στο Iris² και την ανανέωση στόλου 600 δορυφόρων OneWeb.
Ποιοι συμμετέχουν στο Spacerise – και η είσοδος της Deutsche Telekom
Το κοινοπρακτικό σχήμα Spacerise αποτελείται από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς όπως ο δορυφορικός πάροχος δικτύου SES, η Eutelsat και η Hispasat.
Στόχος του είναι να αναπτύξει, να διαθέσει και να λειτουργήσει το Iris².
Τον Ιούνιο του 2025, και η Deutsche Telekom δήλωσε τη συμμετοχή της.
Τι πρέπει να παρακολουθούμε στο Iris² (πέρα από τις ανακοινώσεις)
Η συζήτηση γύρω από το Iris² δείχνει πόσο εύκολα συγχέονται τρία διαφορετικά πράγματα: πολιτική πρόθεση, λειτουργική υπηρεσία και τυπική κατοχύρωση υπό κανόνες ITU.
Το Govsatcom μπορεί να προσφέρει άμεσα πρόσβαση σε ασφαλείς υπηρεσίες επειδή «πατά» σε ήδη υπάρχουσα χωρητικότητα.
Το Iris², όμως, για να γίνει πραγματικά κυρίαρχη υποδομή, πρέπει να περάσει από συγκεκριμένα, μετρήσιμα στάδια: εκτοξεύσεις, λειτουργία σε NGSO τροχιές, δοκιμές ανθεκτικότητας, διασφάλιση κρυπτογραφίας, και —κυρίως— κλιμάκωση αστερισμού ώστε να υπάρχει συνεχής κάλυψη και εφεδρείες.
Για έναν αναγνώστη που θέλει πρακτική εικόνα, αξίζει να κοιτάζει “hard signals” και όχι δηλώσεις. Ενδεικτικά:
- Συμβόλαια εκτόξευσης (πόσες εκτοξεύσεις, με ποιους παρόχους και σε ποιο χρονοδιάγραμμα).
- Δοκιμαστικοί δορυφόροι (πότε θα υπάρξει έστω ένας δορυφόρος σε τροχιά που να εκπέμπει στις συντονισμένες συχνότητες).
- Διαθεσιμότητα υπηρεσίας (στόχοι για uptime, γεωγραφική κάλυψη, ρυθμοί δεδομένων, προστασία από παρεμβολές/jamming).
- Χρηματοδότηση και CAPEX (πώς μοιράζονται οι επενδύσεις μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού σκέλους).
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το επιχειρηματικό ρίσκο των εταίρων. Η ανάγκη της Eutelsat να ανανεώσει τον στόλο των 600 OneWeb δορυφόρων, ενώ ταυτόχρονα επενδύει στο Iris², μπορεί να επηρεάσει ρυθμούς υλοποίησης, προτεραιότητες και δυνατότητα απορρόφησης καθυστερήσεων.
Σε τέτοια προγράμματα, το τεχνολογικό κομμάτι δεν είναι το μόνο “κρίσιμο μονοπάτι”· συχνά είναι η χρηματορροή, η αλυσίδα εφοδιασμού και η διαθεσιμότητα εκτοξεύσεων.
Τέλος, αν ο στόχος είναι η «ανθεκτική» ευρωπαϊκή επικοινωνία για κυβερνητικούς και στρατιωτικούς χρήστες, το ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα υπάρξει ο πρώτος δορυφόρος, αλλά πότε θα υπάρχει αρκετός αριθμός ώστε μια απώλεια/βλάβη/παρέμβαση να μην ρίχνει την υπηρεσία.
Αυτό εξηγεί γιατί οι εκτιμήσεις μεταφέρουν την πραγματική, πλήρη επιχειρησιακή ωρίμανση προς τα μέσα της δεκαετίας του 2030—και γιατί οι σημερινές δηλώσεις χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση.
