Ο χρόνος στο μυαλό των ζώων

Ο χρόνος στο μυαλό των ζώων

Στην παρούσα φάση, οι επιστήμονες ισχυρίζονται ότι η δυνατότητα της αναβίωσης του παρελθόντος και του οραματισμού του μέλλοντος ενδεχομένως να μην είναι αποκλειστικό προνόμιο των ανθρώπων.

Είναι γεγονός πως ο άνθρωπος κατέχει την δυνατότητα να ταξιδεύει στο χρόνο. Μπορεί να μην είμαστε σε θέση να μεταφερθούμε στο παρελθόν ή στο μέλλον, τουλάχιστον όχι ακόμα, όμως μπορούμε νοερά. Μπορούμε να επαναφέρουμε στη μνήμη μας γεγονότα τα οποία συνέβησαν πριν από πολύ καιρό ή να οραματιστούμε κάτι που μπορεί να συμβεί στο μέλλον μας.

Νέες μελέτες υποδεικνύουν ότι αυτή η ανθρώπινη ικανότητα σχετίζεται άμεσα με την λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου. Αρκετοί ψυχολόγοι αναφέρουν ότι η ικανότητα αναβίωση του παρελθόντος αποτελούσε και θα αποτελεί για πάντα ένα μέσο για την σχεδίαση του μέλλοντος και τη διατήρηση του είδους μας.

Όμως ορισμένοι επιστήμονες που ασχολούνται με τη μελέτη της ηθολογίας των ζώων, πιστεύουν ότι δεν είμαστε οι μόνοι που έχουμε αυτή τη δυνατότητα. Στηριζόμενοι σε πρόσφατα πειράματα προτείνουν ότι τα ζώα μπορούν να επισκεφτούν τόσο το παρελθόν όσο και το μέλλον.

Τα πρώτα στοιχεία για το νοητικό αυτό ταξίδι προέρχονται από άτομα τα οποία απέκτησαν συγκεκριμένες εγκεφαλικές βλάβες, οι οποίες προκάλεσαν την απώλεια μνήμης μόνο αυτοβιογραφικών στοιχείων χωρίς όμως ταυτόχρονα να υπάρχει απώλεια των γνώσεων που αποκτήθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Για παράδειγμα ένας άντρας μπορεί να παίξει σκάκι, χωρίς όμως να έχει κάποια ανάμνηση από τα πρώτα του μαθήματα ή τα προηγούμενα παιχνίδια.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες αυτό το άτομο έχει υποστεί απώλεια της επεισοδιακής μνήμης του. Ο Endel Tulving, Καναδός ψυχολόγος, προσδιορίζει την επεισοδιακή μνήμη ως την ικανότητα της ανάκλησης των προσωπικών εμπειριών.

Ο Δρ. Tulving θεωρεί ότι η επεισοδιακή μνήμη ξεχωρίζει από τα άλλα είδη της μνήμης και δεν συμπεριλαμβάνει τις προσωπικές εμπειρίες ενός ατόμου. Για παράδειγμα κάποιος μπορεί να φτάσει σε έναν προορισμό χωρίς όμως να θυμάται την πρώτη φορά που βρέθηκε εκεί.

Επίσης ο Tulving ισχυρίζεται ότι η επεισοδιακή μνήμη είναι μοναδική στο ανθρώπινο είδος.

«Η επεισοδιακή μνήμη απαιτεί αυτογνωσία. Δεν θα μπορούσαμε να θυμηθούμε τον εαυτό μας εάν δεν γνωρίζαμε ότι υπήρχαμε».

Πρόσθεσε επίσης ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις για την ικανότητα των ζώων να ανακαλούν αναμνήσεις.

Πολλοί ειδικοί επιστήμονες ενστερνίζονται την άποψη του Tulving, αν και δεν έχουν πραγματοποιήσει κάποια πειράματα για αυτή τη θεωρία. Όμως όταν η ψυχολόγος Nicola Clayton, άκουσε για πρώτη φορά αυτή τη θεωρία, είχε διαφορετική άποψη.

Η Δρ. Clayton ξεκίνησε πειράματα με το γνωστό επιδημητικό είδος της Κίσσας, έτσι ώστε να μπορέσει να διαπιστώσει εάν αυτό το είδος κατέχει επεισοδιακή μνήμη. Οι κίσσες είναι σε θέση να κρύβουν εκατοντάδες κομμάτια τροφής κάθε χρόνο και να θυμούνται που ακριβώς βρίσκονται ανά πάσα στιγμή. Η Δ. Clayton αναρωτήθηκε εάν τα ζώα αυτά απλά θυμόντουσαν την τοποθεσία ή την όλη εμπειρία της φύλαξης του φαγητού τους.

Πραγματοποίησε στη συνέχεια ένα πείραμα χρησιμοποιώντας δυο είδη φαγητών: κάμπιες και φιστίκια. Τα πουλιά προτιμούν τις κάμπιες έναντι των φιστικιών όσο όμως είναι ακόμα φρέσκιες. Όταν οι κάμπιες είναι νεκρές για μερικές ώρες τότε τα πουλιά προτιμούν τα φιστίκια. Η Clayton έδωσε την ευκαιρία στα πουλιά να κρύψουν και τα δύο είδη τροφής και στη συνέχεια τα τοποθέτησε σε ένα άλλο κλουβί. Τέλος επανατοποθέτησε μερικά ζώα στα κλουβιά τους μετά από μερικές ώρες και κάποια άλλα μετά από πέντε μέρες.

Το χρονικό διάστημα το οποίο μεσολάβησε για την μεταφορά τους έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αναζήτηση της τροφής τους. Τα πουλιά που περίμεναν μόνο για μερικές ώρες έψαξαν για τις κάμπιες ενώ εκείνα τα οποία περίμεναν έως και πέντε μέρες αναζήτησαν τα φιστίκια. Για να αποκλειστεί η περίπτωση της οσμής του νεκρού σώματος των καμπιών από τα πουλιά, η Clayton άλλαξε το χώμα της περιοχής.

Το 1998, η Clayton και οι συνεργάτες της δημοσίευσαν τα αποτελέσματα του πειράματος υποστηρίζοντας ότι τα πουλιά αυτά διαθέτουν τις βάσεις για τη δημιουργία μιας επεισοδιακής μνήμης.
Πολλοί άλλοι επιστήμονες ακολούθησαν τα χνάρια της Clayton και αναζήτησαν στοιχεία που υποδεικνύουν την ύπαρξη της επεισοδιακής μνήμης και σε άλλα ζώα.

Όταν τα κουνέλια εξερευνούν ένα λαγούμι, για παράδειγμα, έχουν την δυνατότητα να θυμηθούν το είδος της τροφής που συνάντησαν σε όλη τη διαδρομή τους. Οι πίθηκοι ρέζους μπορούν να θυμηθούν που ακριβώς έχουν τοποθετήσει την τροφή τους αλλά όχι πριν πόσο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο κάποιοι ερευνητές φαίνεται να μην έχουν πειστεί από τις μελέτες που έχουν γίνει.

«Τα ζώα δείχνουν να ζουν μόνο το παρόν», αναφέρει ο Thomas Suddendorf, ψυχολόγος από το πανεπιστήμιο Queensland της Αυστραλίας.

Ο Δρ. Suddendorf πιστεύει ότι μια κίσσα θα μπορούσε να θυμηθεί το είδος της τροφής αλλά και την τοποθεσία της χωρίς να διαθέτει κάποια μνήμη για τον εαυτό της. «Γνωρίζω ότι γεννήθηκα στη Σουηδία το 1967, όμως αυτό δε σημαίνει ότι μπορώ να ταξιδέψω πίσω στο χρόνο και να ξαναζήσω το γεγονός», σχολιάζει ο Suddendorf.

Ο ψυχολόγος Daniel Schacter και συνάδελφοι του από το πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, μελέτησαν πρόσφατα τις λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου καθώς το άτομο ανακαλεί παλιότερες εμπειρίες του και φαντάζεται τις μελλοντικές. Η λειτουργία της επεισοδιακής μνήμης απαιτεί την ενεργοποίηση ενός συγκεκριμένου δικτυού του ανθρώπινου εγκεφάλου. Καθώς λοιπόν το άτομο προσθέτει επιπλέον λεπτομέρειες, το δίκτυο αυτό μεταβάλλεται.

Στη συνέχεια οι ερευνητές προκάλεσαν τα υποκείμενα να σκεφτούν το μέλλον τους. Πολλά μέρη της επεισοδιακής μνήμης ενεργοποιήθηκαν ξανά.

Ο Suddendorf υποστηρίζει ότι αυτό το εκτεταμένο δίκτυο του εγκεφάλου υπήρχε τουλάχιστον πριν από 1,6 εκατομμύρια χρόνια, καταδεικνύοντας τα εργαλεία από πέτρα τα οποία κατασκεύασαν οι άνθρωποι των σπηλαίων. Οι Παλαιοντολόγοι έχουν ανιχνεύσει αυτά τα εργαλεία πολλά μίλια μακριά από τον τόπο προέλευσης τους.

Ο Suddendorf έχει προκαλέσει αναστάτωση στην επιστημονική κοινότητα και πιο συγκεκριμένα στους επιστήμονες οι οποίοι αναζητούν στοιχεία για την ικανότητα των ζώων να προγραμματίζουν το μέλλον.

Τα αποτελέσματα κάποιων ερευνών απορρίπτουν αυτή την πιθανότητα. Οι πίθηκοι του είδους Cebus capucinus, για παράδειγμα, θα καταναλώσουν μια συγκεκριμένη ποσότητα τροφής και θα πετάξουν την υπόλοιπη παρά το ότι την επόμενη μέρα δεν θα έχουν τροφή.

Όμως άλλες μελέτες είναι περισσότερο υποσχόμενες. «Εξετάσαμε κάποια είδη πιθήκων για να μελετήσουμε εάν θα μπορούσαν να οραματιστούν το μέλλον τους, προς έκπληξη όλων μπόρεσαν», αναφέρει ενθουσιασμένος ο William Roberts από το πανεπιστήμιο του Western Ontario.

Η Clayton προσφάτως πραγματοποιήσει άλλο ένα πείραμα με τα πουλιά. Αυτή και οι συνάδελφοι της τοποθέτησαν τα πουλιά σε γειτονικούς θαλάμους για έξι μέρες. Κάθε ένα από τα πουλιά τοποθετήθηκε για δυο ώρες σε κάθε θάλαμο τα πρωινά. Στον πρώτο θάλαμο δεν υπήρχε τροφή ενώ στον δεύτερο υπήρχε σκόνη φιστικιού (οι κίσσες μπορούν να καταναλώσουν τη τροφή αυτή αλλά δεν μπορούν να την αποθηκεύσουν). Για το υπόλοιπο της ημέρας, κάθε πουλί μπορούσε να μετακινηθεί μέσα στα δωμάτια και να απολαύσει την τροφή του.

Την έβδομη μέρα, οι επιστήμονες άλλαξαν την σκόνη με αληθινά φιστίκια. «Εάν ήμουν πουλί θα έπαιρνα κάποια από τα αποθέματα τροφής και θα τα τοποθετούσα στα δυο δωμάτια όπου εισέρχομαι τα πρωινά και όπου δεν υπάρχουν αποθέματα τροφής», σχολιάζει η Clayton.

Η Clayton ανακάλυψε ότι στο θάλαμο όπου δεν υπήρχε τροφή, τα πουλιά τοποθέτησαν τρείς φορές περισσότερη τροφή σε σχέση με τον άλλο θάλαμο. Ισχυρίζεται ότι τα αποτελέσματα της έρευνας υποδεικνύουν ότι τα πουλιά μπορούν να κατανοήσουν τις μελλοντικές τους ανάγκες, γνωρίζοντας τι θα χρειαστούν και που ακριβώς.

Αρκετοί ειδικοί επιστήμονες συμφωνούν ότι τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας είναι ενδιαφέροντα. Ακόμα και ο Suddendorf, ο οποίος ήταν τόσο επικριτικός με τις προηγούμενες μελέτες, θορυβήθηκε από αυτή τη μελέτη. Ο Suddendorf αναρωτιέται πόσο μακριά μπορεί να φτάσουν τα σχέδια των ζώων αυτών.

«Μπορούν να προγραμματίσουν ένα γεγονός μετά από μια εβδομάδα ή ένα μήνα, όπως οι άνθρωποι;»

«Είναι πολύ ενθαρρυντικό να βλέπει κανείς επιστήμονες να ασχολούνται με αυτή την έρευνα. Σε 5 χρόνια θα έχουμε μια πολύ πιο ξεκάθαρη εικόνα της πραγματικότητας. Η έρευνα του μέλλοντος έχει λαμπρές προοπτικές», τονίζει ο Suddendorf.

Διάβασε επίσης: Τι είναι Σολάριουμ για τεχνητό μαύρισμα. Θετικά, αρνητικά

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας