12 Monkeys (1995). Ταινία επιστημονικής φαντασίας

• Είδος: Ταινία επιστημονικής φαντασίας
• Σκηνοθεσία: Terry Gilliam
• Ηθοποιοί: Bruce Willis, David Morse, Christopher Plummer, Joey Perillo, Brad Pitt, Matt Ross
• Ημερομηνία κυκλοφορίας: 29 Δεκεμβρίου 1995
• Διάρκεια: 129 λεπτά
• Παραγωγή: Universal Pictures
• Προϋπολογισμός: 29,5 εκατομμύρια δολάρια
• Box office: 168,8 εκατομμύρια δολάρια

Δεν θα ήμουν πάνω από δεκατριών χρονών όταν είδα για πρώτη φορά το 12 Monkeys. Η πρώτη εντύπωση μου ήταν … τι ήταν; Αχταρμάς. Μόνο η αίσθηση μιας απέχθειας μου είχε μείνει από αυτήν. Αφού μελέτησα τις ταινίες του Gilliam κατάλαβα που οφείλεται και γιατί είναι τόσο έντονη. Τι να καταλάβω από αυτή την ταινία; Σε ποια λογική να στηριχτώ; Για να την καταλάβει κάποιος, εκτός από φανατικός οπαδός του Gilliam, πρέπει να είναι και κάποιας ώριμης ηλικίας, ειδικά σε θέματα κινηματογράφου. Παρόλα αυτά η ανάγκη να ξαναδώ το 12 Monkeys με κυνηγούσε για αρκετό καιρό.

Πάντα πίστευα ότι πρόκειται για μια από τις πιο σκοτεινές ταινίες επιστημονικής φαντασίας, ακόμα και τότε που δεν είχα μεταφράσει σχεδόν κανένα από τα σεναριακά και κυρίως σκηνοθετικά της πλοκάμια. Το ένστικτο που με οδήγησε να την ξαναδώ πάντως δεν έκανε κανένα λάθος. Άλλωστε αυτό είναι και το όραμα του σκηνοθέτη της, να σε οδηγεί εκ του ασφαλούς μέσα από τα ένστικτα σου, όσο εφικτό μπορεί να θεωρηθεί αυτό το «εκ του ασφαλούς» όταν μιλάμε για ένστικτα.

Για να μπούμε τώρα στο θέμα, το 12 Monkeys είναι μια μάζα από διάσπαρτες σκηνές μπλεγμένου παρόντος, παρελθόντος και μέλλοντος με κοινό παρονομαστή τον James Cole (Bruce Willis), έναν κατάδικο του μέλλοντος που προσπαθεί να εξιχνιάσει, χωρίς την ικανότητα να επηρεάσει, το παρελθόν (1996), οπού ένας φονικός ιός θα εξαφανίσει ένα τεράστιο ποσοστό του πληθυσμού της γης. Η αποστολή αυτή του αναθέτετε από μια ομάδα επιστημόνων, που μαζί με τους όσους επιζώντες κατοικούν στο εσωτερικό της γης παγιδευμένοι και φοβισμένοι από τον ιο, έχοντας σαν μόνο στοιχείο ότι η επιδημία προήλθε από μια επαναστατική οργάνωση αποκαλούμενη Army of the 12 Monkeys.

Το έργο του θα δυσχεράνει ακόμα περισσότερο, όταν στο πρώτο του ταξίδι στο χρόνο ο προορισμός του θα είναι το 1990 και όχι το 1996 που είχε προγραμματιστεί από τους επιστήμονες. Στην προσπάθεια του να δραπετεύσει από αυτή την «χαμένη» εποχή ο Cole, βεβαρυμένος από την τεράστια ευθύνη της αποστολής του, γεμάτος με τα σημάδια που του έχει χαράξει αυτή η χωροχρονική έρευνα, χαμένος ανάμεσα στις εποχές θα κλειστεί σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα όπου παραδόξως θα γνωρίσει δυο ανθρώπους που θα τον βοηθήσουν να βρει την χαμένη του ταυτότητα λυτρώνοντας τον από αυτό το εφιαλτικό ταξίδι.

Φέρνοντας τον Bruce Willis στο μυαλό μου ανακαλύπτω ότι έχω μόνο θετικές σκέψεις γι’ αυτόν σαν ηθοποιό. Πιθανόν η ερμηνεία του σε αυτήν εδώ την ταινία –μαζί με αυτή στο Sixth Sense– πρέπει να είναι η αιτία. Παρά την εμπορική του επιτυχία και την ταύτιση του στους κλασικούς κλισεδιάρικους ρόλους του, τύπου Die Hard, ο Willis -Ααα!.. μην ξεχάσω και την ερμηνεία του στo Pulp Fiction που ήταν πλήρως ευρηματική- αυτή τη φορά βγάζει το κοστούμι του σούπερ ήρωα και φοράει μια ματωμένη τρύπια φανέλα, που ομολογουμένως του πάει γάντι. Η απόγνωση της άγνοιας είναι ζωγραφισμένη στο πρόσωπο του σε κάθε σκηνή.

Το 12 Monkeys, ούτως ή άλλως, είναι μια ταινία επιστημονικής φαντασίας προσανατολισμένη σε τελείως διαφορετικούς άξονες από τους συνηθισμένους του είδους.

Το γεγονός ότι ο Cole σε αυτό το ταξίδι του πορεύεται με βάση την συνθήκη ότι το μέλλον δεν μπορεί να αλλάξει από την εισβολή του, στρέφει την πλοκή σε μια πιο προσωπική προσέγγιση, όπου ο Cole -είναι ο πρωταγωνιστής και ουσιαστικά το σημείο επαφής των γεγονότων- παύει να ξέρει τι είναι πραγματικότητα και τι φαντασία, ποιό είναι το μέλλον και ποιό το παρελθόν. Ο Willis κατάφερε με το φοβισμένο (για πρώτη φορά το έβλεπα) βλέμμα του να ενσαρκώσει αυτό το ρόλο με άψογο στιλ.

Σε όλη την διάρκεια της ταινίας είχα την εντύπωση ότι είναι έτοιμος να εκραγεί, χωρίς όμως να μπορέσω να καταλάβω τι είδους έκρηξη θα ήταν αυτή. Θα ήταν ένα σπαρακτικό κλάμα , μια βίαιη αντίδραση, μια τσιριχτή φωνή, ένα παθιασμένο φιλί; Πραγματικά δεν μπόρεσα να καταλάβω και δεν κατάλαβα ποτέ. Η κατάσταση αυτή μετατρέπει τον Cole σε μια τραγική φιγούρα στα πρόθυρα της σχιζοφρένειας, που πρώτα από όλα προσπαθεί να σώσει τον εαυτό του και μετά τον κόσμο.

Στο ψυχιατρείο λοιπόν ο Cole θα κάνει έναν ξεχωριστό φίλο (;) τον Jeffrey Goines (Brad Pitt), γιο ενός διάσημου επιστήμονα ειδικευμένου στους ιούς. Ο ρόλος του Pitt είναι σημείο αναφοράς και συνδετικός κρίκος για την πλοκή της ταινίας.

Ο Pitt παρόλο που είχε εντυπωσιάσει τους πανταχού κινηματογραφόφιλους με τις προηγούμενες ερμηνείες του (Seven, Legends of the Fall, Interview with the Vampire) βάλθηκε για ακόμη μια φορά να αποδείξει ότι πάνω από όλα είναι ένας πολύ καλός ηθοποιός και μετά ο ωραίος του Hollywood –αναρωτιέμαι αν καμία από αυτές τις κοπέλες που τρέχουν από πίσω του ουρλιάζοντας, θα συνέχιζαν να τρέχουν μετά το Kalifornia, αλλά τέλος πάντων! Με αυτόν τον γνώμονα πορεύτηκε ο Pitt στο 12 Monkeys. Όχι από άμεση επιδίωξη του, αλλά δουλεύοντας με έναν σκηνοθέτη σαν τον Gilliam το να είσαι αποκρουστικός είναι σχεδόν αναγκαίο.

Έκοψε λοιπόν τα μαλλιά του, γούρλωσε τα μάτια και έβγαλε επί της οθόνης τον ρόλο ενός τρόφιμου ψυχιατρείου, που όμως δεν φαίνεται να είναι ουσιαστικά ψυχασθενής -ρόλος αρκετά συνηθισμένος στις ταινίες του Gilliam! Η ένταση του Pitt στην ερμηνεία ήταν τεράστια. Η δυναμική του χαρακτήρα του είναι αυτή που με ανάγκασε να ακολουθήσω την ταινία μέχρι τα άκρα.

Έχοντας ένα απίστευτο ρυθμό στην ομιλία του, ταυτόχρονα με μια φαλτσαριστή διαπεραστική φάτσα, ο Pitt στο ρόλο του Goines καταφέρνει να είναι πρωταγωνιστής σε μια παράσταση που πάντα έχει στήσει ο ίδιος σε βάρος των άλλων. Σκοπός αυτών των παραστάσεων είναι, από την μια να εκφράσει τις παρωχημένες επαναστατικές του ιδέες και να σβήσει το φλογερό πάθος του για αντίδραση, και από την άλλη να δώσει μια γροθιά στους ανθρώπους γύρω του για να ξυπνήσουν από την παράνοια των ζωών τους.

Ο δεύτερος άνθρωπος που θα γνωρίσει ο Cole στο ψυχιατρείο είναι η Kathryn Railly (Madeleine Stowe). Ο ρόλος της Madeleine Stowe στην ταινία για μένα ήταν ο πιο άχαρος από των υπολοίπων. Βρίσκεται ανάμεσα σε τρελούς ανθρώπους πιστεύοντας σε μια βασική αρχή, ότι οι ασθενείς της πάσχουν όλοι από μια αρρώστια, ότι όλα είναι μέσα στο μυαλό τους, ότι όλοι είναι ψυχασθενείς. Όταν ο Cole καταρρίψει αυτή της την «παραίσθηση», η Kathryn θα μετατραπεί στο μεγαλύτερο θύμα της ταινίας. Θα ερωτευθεί τον άνθρωπο που της ελευθέρωσε το μυαλό και θα φύγει μαζί του, θυμίζοντας με ξεχωριστό τρόπο –και μέσα από την πλοκή είναι εμφανέστατη η πρόθεση– μια άλλη ταινία, το Vertigo.

Παρατηρώντας την μαεστρική δουλειά του Gilliam στο 12 Monkeys το μόνο που με αφήνει να νιώσω είναι δέος. Κάθε του σκηνή είναι μια διαφορετική εμπειρία. Αυτή του ψυχιατρείου, που με τα κοντινά πλατιά του πλάνα σε κάνει να νιώθεις την παράνοια στο πετσί σου, αυτή του μελλοντικού κατεστραμμένου κόσμου, που είναι πνιγμένος στην αβεβαιότητα και τον φόβο, οι σκηνές του παρελθόντος γεμάτες ίχνη κυνισμού πνιγμένου στο πάθος της επερχόμενης αυτοκαταστροφής, που σε βυθίζουν στην αμφιβολία, ο απαραίτητος χώρος που δόθηκε στις ερμηνείες των ηθοποιών ταυτόχρονα με την ατμόσφαιρα στην οποία εκφραζόντουσαν αυτές, που σου προκαλούν την ταύτιση με τον κάθε έναν ξεχωριστά, ο λαβύρινθος των ανακατεμένων σκηνών παρελθόντος και μέλλοντος που σε συγχύζει καλύπτοντας τον πραγματικό υπαίτιο της καταστροφής μέχρι την τελική σκηνή, όλα αυτά τα ατμοσφαιρικά, απολύτως επιτηδευμένα και μελετημένα σκηνοθετικά κόλπα με τα οποία θωράκισε ο Gilliam την ταινία αυτή, σε συνδυασμό με ένα πανέξυπνο σενάριο (εμπνευσμένο από την γαλλική ταινία μικρού μήκους του Chris Marker «La Jetée») και δυο εξαιρετικά στιβαρές ερμηνείες από τους Brad Pitt και Bruce Willis σε ρόλους σχιζοφρενών, που εξισορροπούνται από την σταθερότητα της λογικής της Madeleine Stowe, υπογράφουν μια από τις καλύτερες (αν όχι η καλύτερη) ταινίες του είδους της και όχι μόνο, δια χειρός ενός Προφήτη της φαντασίας.

Δείτε παρακάτω το τρέιλερ της ταινίας επιστημονικής φαντασίας 12 Monkeys (1995).

Διάβασε επίσης: 11 εργαλεία οπτικοποίησης δεδομένων Data Visualization