Claude Monet: Ο καταθλιπτικός Ιμπρεσιονιστής

Στο άρθρο της προηγούμενης εβδομάδας είδαμε τον γλυκούλη Renoir και τη δουλειά του, το τι εστί Ιμπρεσιονισμός και μερικές ανησυχίες παντελώς άσχετες με τη θεματική του άρθρου.

Για αυτή την εβδομάδα υποσχέθηκα ακόμη μία βιογραφία ιμπρεσιονιστή ζωγράφου και όπως σωστά μάντεψε ο George στα σχόλια του προηγούμενου άρθρου – κερδίζοντας μια πλασματική μπριζόλα – ο ιμπρεσιονιστής που θα μας απασχολήσει σήμερα δεν είναι άλλος από τον Claude Monet (ελληνικά: Κλωντ Μονέ).

Ο Monet, πέρα από το ότι υπήρξε μία από τις σημαντικότερες φιγούρες του Ιμπρεσιονιστικού κινήματος, όπως είδαμε και στο προηγούμενο άρθρο, εξαιτίας ενός δικού του έργου δαύτο το κίνημα πήρε το όνομα του. Επίσης τον θείο σίγουρα τον γνωρίζεις για τους τεράστιους πίνακες με τα νούφαρα, τους οποίους φιλοτέχνησε όταν ήταν στα τελευταία του.

Αυτό που ίσως δεν γνωρίζεις είναι ότι ο μπάρμπας πέρασε μια αρκετά συναισθηματικά ταραγμένη ζωή, με ζόρικες απώλειες και μπόλικη ανασφάλεια, σε σημείο που έφτανε να καταστρέφει τα έργα του, επειδή θεωρούσε πως “δεν βλέπονταν”.

Ας μη μακρηγορώ όμως. Καλύτερα είναι να τα πάρουμε από την αρχή τα πράγματα.

Ο Oscar Claude Monet (όπως είναι ολόκληρο το πραγματικό του όνομα) γεννήθηκε στις 14 Νοεμβρίου του 1840 στο Παρίσι. Ο πατέρας του, Adolphe Monet, ήταν προμηθευτής τροφίμων στα καράβια, ενώ η μητέρα του Louise Justine Ambrée Monet, ήταν τραγουδίστρια, η οποία όμως μετά τον γάμο της αφιερώθηκε στο σπιτικό και τη φαμίλια της. Όταν ο Monet ήταν 5 ετών, η οικογένεια μετακόμισε στη παραλιακή πόλη Le Havre της Νορμανδίας, εξαιτίας της μπίζνας του μπαμπά Monet.

Ο μικρός Monet – όπως όλα τα μικρά παιδάκια που καταλήγουν να γίνονται επαγγελματίες ζωγράφοι – έδειξε από νωρίς την αγάπη του προς τη ζωγραφική και την επιθυμία του να ασχοληθεί επαγγελματικά με το άθλημα. Η μητέρα του τον υποστήριζε σε αυτή του την επιθυμία, σε αντίθεση με τον πατέρα του όπου ήθελε ο γιόκας του να αναλάβει πάση θυσία την οικογενειακή επιχείρηση.

Παρ’όλα αυτά ο μικρός συνέχισε να γεμίζει χαρτιά, σημειωματάρια και βιβλία με σκίτσα ανθρώπων, τοπίων και καρικατούρες των δασκάλων του.

Για κακή του τύχη το 1857, στην ηλικία των 16 ετών έμεινε ορφανός από μητέρα και μαζί με τον αδερφό του τον Leon πήγαν να μείνουν στη χήρα και άτεκνη θεία τους Marie-Jeanne Lecadre. H θεία Marie, όπως και εκλιπούσα μητέρα του, υποστήριζε τον μικρό Claude στην απόφαση του να γίνει ζωγράφος.

Άλλο ένα άτομο που γνώρισε ο πιτσιρικάς μας αυτή τη περίοδο και τον επηρέασε στα μετέπειτα ζωγραφικά του γούστα και επιλογές ήταν ο τοπιογράφος Eugéne Boudin, ο οποίος τον ενθάρρυνε να βγαίνει και να ζωγραφίζει έξω στη φύση — hint: βασική πετριά των Ιμπρεσιονιστών ήταν η απέχθειά τους προς τις τεχνητές συνθήκες φωτισμού ενός ατελιέ και η συνήθειά τους να παίρνουν τα καβαλέτα και τα λοιπά τους συμπράγκαλα και να ζωγραφίζουν σε εξωτερικούς χώρους.

Το 1859 η θεία του τον έστειλε για σπουδές στο Παρίσι, στην Ελβετική Ακαδημία. Εκείνο το πρώτο χρόνο στο Παρίσι ο Monet γνώρισε τον Camille Pissarro και τον Gustav Courbet, με τους οποίους και σύναψε φιλικές σχέσεις.

Δύο χρόνια αργότερα αναγκάστηκε να αφήσει το Παρίσι, αφού τον πήρανε φαντάρο και τον έστειλαν να υπηρετήσει στην Αλγερία. Ο δικός μας, σαν ευαίσθητη και καλλιτεχνική ψυχή που ήταν, δεν τα πολυκατάφερνε εκεί στο στρατό — άσε που αρρώστησε και εν τέλει η θεία του αναγκάστηκε να κινήσει θεούς και διαβόλους για να τον απολύσουν από εκεί μια ώρα αρχύτερα.

Αφού ξεμπέρδεψε λοιπόν με το φανταριλίκι, γύρισε πάλι στο Παρίσι. Απέφυγε το να ξαναπάει σε ακαδημία τέχνης και προτίμησε να μπει υπό τη διδασκαλία του Charles Gleyre, ο οποίος όπως αναφέραμε είχε εκπαιδεύσει και άλλα ιμπρεσιονιστικά παλικαράκια.

Το 1865 δέχτηκαν δύο θαλασσογραφίες του στο Salon του Παρισιού, οι οποίες έλαβαν θετικές κριτικές. Παρ’όλα αυτά ο Monet εκείνη την περίοδο περνούσε χοντρά οικονομικά ζόρια. Εδώ που τα λέμε στις περισσότερες περιόδους της ζωής του πληρούσε το στερεότυπο του μπατίρη ζωγράφου, όπως και ο φίλος του ο Renoir και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες ανά την ιστορία. Περνούσαν όμως και φάσεις που δεν παλεύονταν καθόλου οικονομικά, με o,τι συνέπειες μπορεί να έχει αυτό και στους υπόλοιπους τομείς της ζωής ενός ατόμου.

Αν ο Monet ήταν για κάτι γνωστός όσο ζούσε, ήταν για την κατάθλιψη και τις ανασφάλειες που τον έπιαναν, κυρίως τις περιόδους που γαμιόταν όλο το σύμπαν τριγύρω του, με αποτέλεσμα να καταλήγει συχνά σε εκρήξεις θυμού με θύματα τα έργα του, τα οποία έκαιγε, κλωτσούσε ή ξέσκιζε με το κοπίδι του. Υπολογίζεται πως με αυτούς τους τρόπους θανάτωσης έστειλε άκλαυτα περίπου 500 έργα του καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Artistic self-distraction baby!

Τον επόμενο χρόνο ξανασυμμετείχε στο Salon, με μια τοπιογραφία και ένα πορτραίτο της αγαπημένης του Camille Doncieux, το οποίο έχει παραμείνει γνωστό ως “Woman in Green“.

H Camille βλέπεις, πέρα από ερωμένη του Monet ήταν και η ζωγραφική του μούσα, με αποτέλεσμα ο δικός μας να κάνει πολλούς πίνακες με μοντέλο την αφεντιά της.

Το 1867 απέκτησαν μαζί το πρώτο τους παιδί, τον Jean, αλλά και πάλι ο Monet τραβούσε οικονομικά ζόρια, σε σημείο που έφτασε να ζητήσει βοήθεια από τον πατέρα του. Ο μπαμπάς Monet όμως αρνήθηκε να βοηθήσει το απολωλώς βλαστάρι του, που αντί να γίνει “σοβαρός μπίζνεσμαν” επέλεξε τη ζωή του “λεχρίτη ζωγράφου”. Ο Monet σε αυτή τη φάση είχε απελπιστεί τόσο πολύ που επιχείρησε να αυτοκτονήσει φουντάροντας στον Σηκουάνα, αλλά σαν πολλούς αναγνώστες του Στέλιου, δεν κατάφερε να δώσει τέλος στη δυστυχισμένη ύπαρξη του.

Ευτυχώς μετά από αυτό το ζόρικο περιστατικό ακολούθησε μια περίοδος οικονομικά πιο ανθηρή, με τον Monet να πέφτει πάνω στον Louis-Jachim Guadibert, ο οποίος έγινε πάτρωνας της δουλειάς του, πράγμα που σήμαινε πως πλέον λάμβανε πιο σταθερές απολαβές από το έργο του.

Το 1870 παντρεύτηκε τη Camille και στα καπάκια πήραν τον πιτσιρικά τους και φυγαδεύτηκαν στο Λονδίνο για να γλιτώσουν από τα δεινά του Γαλλο-Πρωσσικού Πολέμου που μόλις είχε σκάσει μύτη. Εκεί γνώρισε και τον Paul Durand-Ruel, ο οποίος έγινε ο προσωπικός dealer του καλλιτέχνη μας — όχι δεν του πουλούσε μορφίνη, τους πίνακές του σε φιλότεχνους πουλούσε.

Μετά το τέλος του πολέμου η φαμίλια Monet γύρισε στο Παρίσι και εγκαταστάθηκε στο δυτικό προάστιο του το Argenteuil.

Τον Απρίλιο του 1874 είχαμε την πρώτη έκθεση των Ιμπρεσιονιστών, στην οποία ο Monet παρουσίασε το “Impression: Sunrise” βασισμένος στον οποίο, ο τεχνοκριτικός Louis Leroy, ονόμασε κοροϊδευτικά το κίνημα των παλικαριών μας.

Η δουλειά του Monet, όπως και των υπολοίπων μελών του κινήματος, χαρακτηριζόταν από εγκατάλειψη κλασσικών προτύπων και τεχνικών απόδοσης, μη τονική προσέγγιση του χρώματος, άμεση και χειρονομιακή χρήση του, σκάλωμα με το φυσικό φως και την αποτύπωσή του.

Οι δυσκολίες για τον Monet άρχισαν να ξαναεμφανίζονται στον ορίζοντα γύρω στο 1878, όταν η Camille αρρώστησε βαριά κατά την διάρκεια της δεύτερης εγκυμοσύνης της. Ο δευτερότοκός τους γιος, ο Michael γεννήθηκε υγιής, αλλά η υγεία της Camille συνέχισε να παίρνει την κάτω βόλτα και σιγά σιγά κάθε ελπίδα ανάρρωσης άρχισε να πηγαίνει στο βρόντο.

Την περίοδο που η Camille ήταν στα τελευταία της, η οικογένεια Monet μετακόμισε στο σπίτι του ζεύγους Ernest και Alice Hoschede. Όταν η Camille πέθανε, ο Monet παρέμεινε με την οικογένεια Hoschede και τα έξι τους πιτσιρίκια. Όσο περνούσε ο καιρός βέβαια άρχισε να δαγκώνει την λαμαρίνα με την Alice. Και αυτή το ίδιο.

Στο κάτω κάτω ο σύζυγός της έλλειπε τον περισσότερο χρόνο σε επαγγελματικά ταξίδια, οπότε λίγο η αδιαφορία από μέρους του, λίγο το γοητευτικό και πληγωμένο της περσόνας του Monet, λίγο το ότι ζούσαν κάτω από την ίδια στέγη, το να παίξει ειδύλλιο μάλλον ήταν κάπως αναμενόμενο — κάτι σαν τα τελευταία κεφάλαια του “1984” ένα πράγμα.

Η Alice όμως ποτέ δεν χώρισε από τον άνδρα της, μιας και τα διαζύγια εκείνη την εποχή ήταν ζόρικες υποθέσεις και δη για μια γυναίκα που κάλλιστα μπορούσε να επιβαρυνθεί με την κατηγορία της μοιχείας. Πήρε απλά τα μπογαλάκια της, τα έξι της παιδιά, τον αγαπητικό της και τα δικά του τέκνα και όλοι μαζί μετακόμισαν στο Giverny το 1883. Εννέα χρόνια αργότερα, όταν ο Ernest πέθανε, ο Claude και η Alice παντρεύτηκαν.

Εκεί στο Giverny o Monet έφαγε τη περίφημη σκαλωματιά του με τις λιμνούλες και τα νούφαρα, τα οποία βάλθηκε να απεικονίσει με όσους περισσότερους τρόπους μπορούσε, δημιουργώντας έτσι μια πολύ μεγάλη σειρά έργων που απεικόνιζαν νούφαρα να πλατσουρίζουν χαρούμενα μέσα στα νερά.

Μέχρι το 1911, έχοντας σαν έδρα το Giverny ταξίδευε σε διάφορα μέρη της Ευρώπης για να ζωγραφίσει τοπία τα οποία του “μιλούσαν“.

Δυστυχώς για αυτόν το 1911 η Alice πέθανε, αφήνοντας τον μόνο να παλεύει με τη κατάθλιψή του. Σε αυτόν τον πόνο της απώλειας ήρθε να προστεθεί το γεγονός ότι ο Ιμπρεσιονισμός άρχισε να χάνει έδαφος σε σχέση με τα νεότερα ζωγραφικά ρεύματα, καθώς και το ότι ο δικός μας άρχισε να ταλαιπωρείται από προβλήματα όρασης.

Παρ’ όλα αυτά του δόθηκε μια μεγάλη δουλειά από το μουσείο Orangerie des Tuileries, στο Παρίσι. Του ζήτησαν να φτιάξει μια σειρά από πίνακες με νούφαρα και αυτός αποφάσισε να του δώσει να καταλάβει κάνοντας υπερμεγέθη έργα τα οποία θα κάλυπταν μπόλικους τοίχους του μουσείου. Τα νούφαρα έγιναν εμμονή για τον Monet εκείνα τα τελευταία χρόνια της ζωής του, αν και πάλι περνούσε τις φάσεις μιζέριας όπου ήθελε να καταστρέψει τα έργα του και να μην αφήσει ίχνος της δουλειάς του μετά θάνατον, κάτι που -ευτυχώς- δεν έκανε.

Το 1923 υποβλήθηκε σε δύο επεμβάσεις για τον καταρράκτη που του παίδευε τα μάτια, οι οποίες ήταν επιτυχημένες. Πέθανε τρία χρόνια αργότερα στις 5 Δεκεμβρίου του 1926 στο σπίτι του στο Giverny.

Πονεμένη ψυχή ο θείος Claude Monet, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να γίνει ένας από τους μεγαλύτερους ιμπρεσιονιστές ζωγράφους που περάσαν από την ιστορία — άσχετα αν έλεγες κάτι τέτοιο στον ίδιο, αυτός μάλλον θα γελούσε και μετά θα πήγαινε να καταστρέψει κάναν καμβά που δεν του καθόταν καλά στο μάτι.

Ούτε σήμερα σε ζόρισα πολύ, αλλά μην ανησυχείς, από εβδομάδα θα σου έρθω με πιο ζόρικα πραγματάκια.

Au revoir!