- Το γαλλογερμανικό πρόγραμμα FCAS απειλείται με κατάρρευση μετά από 9 χρόνια, λόγω σύγκρουσης Airbus–Dassault.
- Η Dassault φέρεται να ζητά ηγετικό ρόλο (51% εργασιών) στην ανάπτυξη του επανδρωμένου μαχητικού, ενώ η Airbus μιλά για συνεργασία «επί ίσοις όροις».
- Η Γερμανία εξετάζει εναλλακτικές όπως το GCAP (βρετανο-ιταλο-ιαπωνικό) ή συνεργασία με Saab.
FCAS: Η Γαλλία θέλει μαχητικό χωρίς τη Γερμανία – το κοινό πρόγραμμα στο χείλος του τέλους
Από «βιτρίνα» συνεργασίας σε αδιέξοδο
Αυτό που ξεκίνησε πριν από εννέα χρόνια ως κοινό έργο-βιτρίνα, απειλείται τώρα να αποτύχει. Το μαχητικό FCAS (Future Combat Air System) υποτίθεται ότι θα έφερνε τη Γερμανία και τη Γαλλία πιο κοντά στην αμυντική πολιτική.
Σήμερα, όμως, οι εμπλεκόμενοι όμιλοι βρίσκονται σε ανοιχτή σύγκρουση, όπως ανέφερε η Süddeutsche Zeitung.
Ο καγκελάριος Friedrich Merz (CDU), σύμφωνα με το Reuters, μιλά πλέον μόνο για έναν «εντατικό διάλογο» με τη Γαλλία—μια διατύπωση που συχνά υποδηλώνει παγωμένες διαπραγματεύσεις.
Ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron φέρεται πιθανό να εκφωνήσει ακόμη μέσα στον Φεβρουάριο μια μεγάλη ομιλία για θέματα ασφάλειας.
Το FCAS δεν σχεδιάστηκε ως «ένα ακόμη μαχητικό», αλλά ως ολοκληρωμένο οικοσύστημα που συνδέει αεροσκάφη, drones και αισθητήρες σε κοινό δίκτυο μάχης.
Το FCAS ως «System of Systems» έως 100 δισ. ευρώ
Το Future Combat Air System επρόκειτο να είναι κάτι παραπάνω από ένα σύγχρονο μαχητικό. Με κόστος που θα μπορούσε να φτάσει έως τα 100 δισ. ευρώ, σχεδιάστηκε ως ένα «System of Systems»: μαχητικά, σμήνη drones και αισθητήρες θα διασυνδέονταν ψηφιακά στο Air Combat Cloud.
Όλα τα υποσυστήματα θα αντάλλασσαν δεδομένα και θα επιχειρούσαν συντονισμένα.
Μετά από χρόνια βασικής έρευνας, το έργο—με γερμανική, γαλλική και ισπανική συμμετοχή—θα έπρεπε τώρα να περάσει στην κρίσιμη φάση. Αντί γι’ αυτό, οι όμιλοι Airbus και Dassault συγκρούστηκαν.
Η Dassault φέρεται να απαιτεί ηγετικό ρόλο
Ο επικεφαλής της Dassault, Éric Trappier, βλέπει την εταιρεία του ως τον μοναδικό πραγματικά κατάλληλο εταίρο: «Ξέρουμε πώς να κάνουμε τα πάντα από την αρχή μέχρι το τέλος – το αποδεικνύουμε εδώ και πάνω από 70 χρόνια».
Η Dassault έχει την ευθύνη για την κατασκευή και τον σχεδιασμό του επανδρωμένου μαχητικού—του «πυρήνα» γύρω από τον οποίο θα οργανώνονται αργότερα drones και αισθητήρες.
Τον Δεκέμβριο, η γαλλική πλευρά έκανε σαφές το στίγμα της. Χρειάζεται «πραγματική ηγεσία», δήλωσε ο Trappier, ζητώντας η Dassault να αναλάβει τον ηγετικό ρόλο στην ανάπτυξη του μαχητικού—συγκεκριμένα 51% των εργασιών σε αυτόν τον κεντρικό τομέα.
Η αγορά F-35 και η διαφωνία «επί ίσοις όροις»
Το Παρίσι καταλογίζει στο Βερολίνο ότι μετά την έναρξη του ρωσικού επιθετικού πολέμου στην Ουκρανία, η Γερμανία αγόρασε αμερικανικά F-35 αντί για γαλλικά Rafale.
Η Airbus επιμένει σε συνεργασία «επί ίσοις όροις». «Έχουμε μια αρκετά σημαντική διαφωνία για το πώς πρέπει να προχωρήσει η ανάπτυξη του αεροσκάφους», δήλωσε ο CEO της Airbus, Guillaume Faury. «Σε μια συνεργασία πρέπει να αναπτύσσεις κάτι που ωφελεί όλους τους συμμετέχοντες».
Όταν «σπάνε» τα μεγάλα αμυντικά κονσόρτια, συνήθως ακολουθούν καθυστερήσεις, διπλά κόστη και απώλεια οικονομιών κλίμακας για όλες τις πλευρές.
Η Ευρώπη πρέπει να ανασυνταχθεί
Πιθανότατα, το κονσόρτιο θα συμφωνήσει στην ανάπτυξη του Air Combat Cloud, όμως ένα κοινό μαχητικό αεροσκάφος μάλλον δεν θα υπάρξει. Σε ό,τι αφορά την πυρηνική ικανότητα και τη δυνατότητα επιχειρήσεων από αεροπλανοφόρο, οι Γάλλοι έχουν διαφορετικές αντιλήψεις, δήλωσε ο Merz.
Το πώς θα χρηματοδοτήσει το Παρίσι την κατασκευή ενός «δικού του» αεροσκάφους παραμένει ασαφές, ακόμη και μετά τη διευθέτηση της δημοσιονομικής διαμάχης. Οι αμυντικές δαπάνες στη Γαλλία αυξάνονται μεν κατά 6,7 δισ. στα 57,1 δισ. ευρώ, όμως αμφισβητείται αν αυτό επαρκεί για ένα τόσο μεγάλο έργο.
Η Γαλλία προγραμματίζει αύξηση αμυντικών δαπανών κατά 6,7 δισ. στα 57,1 δισ. ευρώ, αλλά η βιωσιμότητα ενός έργου «έως 100 δισ.» παραμένει υπό συζήτηση.
Ποιες εναλλακτικές εξετάζει η Γερμανία
Αν το FCAS αποτύχει, ως εναλλακτική θα μπορούσε να λειτουργήσει το βρετανο-ιταλο-ιαπωνικό Global Combat Air Programme (GCAP), στο οποίο η Γερμανία θα μπορούσε να ενταχθεί. Το μειονέκτημα: σε αυτό το έργο οι ρόλοι είναι ήδη κατανεμημένοι.
Μια δεύτερη πιθανότητα θα ήταν ένα αεροσκάφος που θα αναπτυχθεί μαζί με τη Saab. «Είμαστε έτοιμοι για ένα κοινό μαχητικό με τους Γερμανούς», είχε δηλώσει στο τέλος του περασμένου έτους ο CEO της Saab, Micael Johansson.
Πίνακας: Τι «σπάει» τη συμφωνία στο FCAS
| Θέμα | Θέση Γαλλικής πλευράς (Dassault/Παρίσι) | Θέση Γερμανικής πλευράς (Airbus/Βερολίνο) |
|---|---|---|
| Ηγεσία στην ανάπτυξη μαχητικού | Ζητά «πραγματική ηγεσία» και 51% εργασιών στο core σκέλος | Επιμένει σε συνεργασία επί ίσοις όροις |
| Στρατηγικές απαιτήσεις | Διαφορετικές προτεραιότητες για πυρηνική και carrier ικανότητα | Διαφορετικές επιχειρησιακές ανάγκες/προμήθειες |
| Εξοπλιστικές επιλογές | Δυσαρέσκεια για αγορά F-35 από τη Γερμανία | Προτεραιότητα σε άμεση κάλυψη επιχειρησιακών κενών |
Πίνακας: Σενάρια επόμενης ημέρας για τη Γερμανία
| Σενάριο | Πλεονεκτήματα | Μειονεκτήματα |
|---|---|---|
| Συνέχιση μόνο Air Combat Cloud | Διασώζεται μέρος του FCAS και κοινή διαλειτουργικότητα | Χωρίς κοινό μαχητικό, μειώνεται το «ενιαίο» όραμα |
| Ένταξη στο GCAP | Εναλλακτική πορεία για 6η γενιά, με ήδη οργανωμένο πρόγραμμα | Οι ρόλοι είναι ήδη μοιρασμένοι, λιγότερη διαπραγματευτική ισχύς |
| Διμερές πρόγραμμα με Saab | Νέο πλαίσιο συνεργασίας, πιθανή ευελιξία κατανομής έργου | Υψηλό ρίσκο κόστους/χρόνου χωρίς μεγάλο κονσόρτιο |
Τι διακυβεύεται για την ευρωπαϊκή άμυνα και τι να παρακολουθούμε
Η πιθανή διάλυση του FCAS δεν είναι απλώς ένα βιομηχανικό «διαζύγιο». Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας: αν η Ευρώπη θα μπορεί να σχεδιάζει και να παράγει κρίσιμα αεροπορικά συστήματα αιχμής χωρίς να εξαρτάται πλήρως από τρίτους.
Το επιχείρημα υπέρ των κοινών προγραμμάτων είναι γνωστό—μοιρασμένο κόστος, κοινά πρότυπα και μεγαλύτερος αριθμός μονάδων.
Όταν όμως οι απαιτήσεις (π.χ. πυρηνική/ναυτική ικανότητα) και οι ρόλοι της βιομηχανίας δεν «κουμπώνουν», το κοινό σχήμα γίνεται εύθραυστο.
Γιατί οι διαφωνίες για την «ηγεσία» είναι τόσο κρίσιμες
Στα αεροπορικά προγράμματα νέας γενιάς, ο «prime» (ο πραγματικός αρχιτέκτονας του μαχητικού) καθορίζει:
- τη ροή ανάπτυξης (ποιος αποφασίζει για αλλαγές),
- τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες,
- το ποιος κερδίζει την υψηλής αξίας παραγωγή και υποστήριξη δεκαετιών.
Γι’ αυτό και το «51%» δεν είναι απλά ένας αριθμός: μεταφράζεται σε έλεγχο, τεχνογνωσία και βιομηχανική ισχύ.
Τι να παρακολουθήσουν πολίτες και αναλυτές τους επόμενους μήνες
- Τι θα μείνει κοινό: αν «κλειδώσει» η Air Combat Cloud, θα υπάρξει τουλάχιστον βάση διαλειτουργικότητας.
- Χρηματοδότηση: πόσο ρεαλιστικά μπορούν να καλυφθούν έργα κλίμακας «έως 100 δισ.» σε εθνικά σχήματα.
- Βιομηχανική κατανομή: αν η Γερμανία στραφεί σε GCAP ή Saab, τι σημαίνει αυτό για εργοστάσια, θέσεις εργασίας και αλυσίδες προμηθευτών.
Πρακτικό συμπέρασμα
Ακόμη κι αν η Ευρώπη καταλήξει με δύο παράλληλα προγράμματα (π.χ. FCAS-χωρίς-Γερμανία και GCAP), θα χρειαστεί κοινά πρότυπα για δεδομένα, συνδέσεις και αισθητήρες.
Χωρίς τεχνική σύγκλιση, το κόστος διαλειτουργικότητας θα αυξηθεί και η επιχειρησιακή συνεργασία θα δυσκολέψει—ακριβώς το αντίθετο από αυτό που υποσχόταν αρχικά το FCAS.
