Η Αγωνία του Κοινωνικού Γοήτρου από τον Αλέν ντε Μποτόν

Η Αγωνία του Κοινωνικού Γοήτρου από τον Αλέν ντε Μποτόν

Ο φίλος και συνεργάτης Θοδωρής μου σύστησε το πιο ενδιαφέρον βιβλίο που έχει πέσει στα χέρια μου τους τελευταίους μήνες: Το «Status Anxiety» σημαίνει «Η Αγωνία του Κοινωνικού Γοήτρου» και έχει γραφτεί από τον Αλέν ντε Μποτόν, που έγραψε το «Πώς ο Προυστ Μπορεί να Αλλάξει τη Ζωή σου». Ας δούμε πρώτα τι είναι το στάτους κατά το συγγραφέα: Είναι η θέση του καθενός στην κοινωνία, δηλαδή το πόσο αξίζει στα μάτια του κόσμου. Εύκολα καταλαβαίνουμε ότι το υψηλό στάτους συναρτάται κυρίως με το χρήμα.

Οι συνέπειες του υψηλού στάτους είναι πολύ ευχάριστες και έχουν να κάνουν με προσκλήσεις σε λαμπερές βραδιές, κολακεία και εγγυημένο γέλιο από το ακροατήριό μας για κάθε αστείο που εκστομίζουμε, όσο κρύο κι αν είναι. Από την άλλη, το άγχος του στάτους εκφράζεται μέσω της ανασφάλειας. Είναι η ανησυχία που μας καταλαμβάνει ότι κινδυνεύουμε να μη φτάσουμε στο πρότυπο της επιτυχίας.

Το άγχος ότι η θέση μας δεν είναι αρκετά υψηλή ή ότι μπορεί να υποβιβαστούμε σε χαμηλότερη κατηγορία στάτους, στη Β΄ εθνική της κοινωνίας. Από το πρώτο τραπέζι της μεγάλης πίστας που λέγεται κοσμική ζωή, στη Σιβηρία, δίπλα στις τουαλέτες.

Το άγχος του στάτους ενεργοποιείται κάθε φορά που τίθεται θέμα προαγωγής στο γραφείο, κράτησης τραπεζιού στη Ράτκα το Σάββατο μεσημέρι, φλερτ με πολυπόθητη γυναίκα και, φυσικά, οσάκις βλέπουμε σε ένα περιοδικό κάποιον που θα μπορούσαμε να είμαστε εμείς, να μας χαμογελά συγκαταβατικά.

Ο ντε Μποτόν εξειδικεύει τη θεωρία του από το ψυχολογικό στο συναισθηματικό επίπεδο: Επειδή έχουμε μάθει να βλέπουμε τον εαυτό μας μέσα από τα μάτια των άλλων περιμένουμε δείγματα εκτίμησης από τον περίγυρό μας για να νιώσουμε καλά. Σαν να είμαστε ερωτευμένοι με την κοινωνία, και όταν η κοινωνία δεν ανταποδίδει την αγάπη μας, εμείς να αισθανόμαστε ταπεινωμένοι. Καταλαβαίνετε ότι ακόμα και η λαχτάρα μας να αποκτήσουμε υλικά αγαθά δεν αποσκοπεί τόσο στην απόλαυση που επιφέρει η χρήση τους, όσο στην αναγνώριση που θα μας εξασφαλίσουν στον περίγυρό μας.

Αυτή η αναγνώριση, λέει ο ντε Μποτόν, είναι μια μορφή αγάπης: Όσοι έχουν το αμέριστο ενδιαφέρον των άλλων εξαιτίας του στάτους τους, εισπράττουν ασφάλεια και προσοχή, όπως αυτά που εισπράττει κανείς στα πλαίσια της ερωτικής αγάπης. Γι’ αυτό οι συνέπειες του χαμηλού στάτους δεν μετρώνται μόνο με οικονομικούς όρους. Είναι κυρίως ψυχολογικές και θυμίζουν την ερωτική απόρριψη, όπως θα έχει νιώσει όποιος έχει καθίσει μόνος του με ένα ποτό στο χέρι στη διάρκεια ενός πάρτι, ενώ οι υπόλοιποι πεταρίζουν γεμάτοι θαυμασμό γύρω από άλλους πιο ωραίους και πιο πλούσιους.

Η συνειδητοποίηση ότι τα αγαθά που αποκτάμε για να καλυτερέψουμε τη ζωή μας, σύντομα ξεπερνιούνται, είναι λίγο πολύ κοινή σε όλους: Όλοι ξέρουμε ότι η τηλεόραση ήταν κάποτε είδος πολυτελείας και όλοι περιμένουμε ότι το νέο μας κινητό θα είναι απαρχαιωμένο σε ένα χρόνο από σήμερα. Εκείνο που δεν συνειδητοποιούμε είναι ότι η διαδικασία απόκτησης υψηλού στάτους επίσης δεν έχει οροφή. Διότι είναι βέβαιο πως, όπου κι αν φτάσουμε, η επιτυχία κάποιου άλλου θα μας προβληματίσει για το τι παραπάνω θα μπορούσαμε εμείς να είχαμε πετύχει.

Και δεν μιλώ για την επιτυχία του πρωθυπουργού ή του μεγαλοεργολάβου. «Δεν είναι η δυσανάλογη απόσταση μεταξύ ημών και κάποιων άλλων που προκαλεί ζήλια, αλλά αντιθέτως η εγγύτητά μας με άλλους ανθρώπους όπως εμείς», έγραψε

ο Ντέιβιντ Χιουμ. Τώρα καταλαβαίνω τι εννοούσε ο Γκορ Βιντάλ όταν δήλωνε πριν λίγα χρόνια ότι «κάθε φορά που ένας φίλος πετυχαίνει, κάτι μέσα μου πεθαίνει»! Αυτό συμβαίνει διότι έχουμε την τύχη να ζούμε σε λίγο-πολύ δημοκρατικές κοινωνίες όπου ελλείψει κληρονομικών δικαιωμάτων στη γη και στην εξουσία, όπως συνέβαινε για χιλιάδες χρόνια, ο καθένας μπορεί θεωρητικά να πλουτίσει με βάση την αξία του. Αυτή η θεμελιώδης αρχή της δυτικής καπιταλιστικής δημοκρατίας έχει εντυπώσει ένα μόνιμο αίσθημα του ανεκπλήρωτου στο συλλογικό υποσυνείδητο. Να για ποιο λόγο μελαγχολούμε εν μέσω αφθονίας, και κυρίως να γιατί όσα και αν αποκτήσουμε ή κατακτήσουμε δεν θα επιτύχουμε ποτέ τη μακαριότητα. Εκτός και αν αφοσιωθούμε σε κάτι τόσο μακρινό όπου θα εκλείπει ο παράγων ζήλιας του Χιουμ, όπως στον Θεό. Ή αν γίνουμε λίγο πιο κυνικοί και σκεφτούμε ότι όπως τόσα παλάτια έγιναν σκόνη, έτσι κι εμάς, με ή άνευ στάτους, θα μας φάνε τα σκουλήκια. Ή αν αντιπαραβάλλουμε κάποια μαρξιστική ή μποέμικη ιδεολογία στο στάτους, που θα μας βοηθήσει να απορρίψουμε ως ευτελή λαιμαργία τη διάθεση για καταξίωση.

Δεν θα επέλεγα καμία από αυτές τις λύσεις. Διότι πιστεύω ότι το άγχος του στάτους μπορεί να έχει θετική επίδραση, αν αποτελέσει κίνητρο για να γίνουμε καλύτεροι (υψηλοί στόχοι) και μας προστατεύει από το να γίνουμε ρεζίλι (η έγνοια της γνώμης των άλλων). Μία απλή και σωστή θεωρία του Ουίλιαμ Τζέιμς λέει ότι το κλάσμα της επιτυχίας (διαιρετέος) προς τη φιλοδοξία (διαιρέτης) είναι το κλειδί της αυτοπεποίθησης (ουσιαστικά της ευτυχίας). Με βάση αυτό δεν πιστεύω ότι πρέπει να δαιμονοποιούμε την επιτυχία, μπορούμε όμως να βάζουμε πιο ρεαλιστικούς στόχους. Στόχους που καθορίζονται από όσα θέλουμε και χρειαζόμαστε, όχι όσα νομίζουμε ότι θα αρέσουν στους άλλους.

Ένας από τους νέους ηθοποιούς που έχουμε στο εξώφυλλο αυτόν το μήνα μπορεί κλασματικά να έχει το ίδιο στάτους με τον Μπιλ Γκέιτς, αν η επιτυχία του είναι ευθέως ανάλογη της φιλοδοξίας του. Διότι αν στοχεύει σε 10 και καταφέρνει 10, το πηλίκο είναι 1. Όσο ακριβώς είναι αν στοχεύεις σε 1.000 και τα πετυχαίνεις.

Προηγούμενο άρθροDom Perignon, η σαμπάνια που σχετίζεται με τον πλούτο
Επόμενο άρθροRio de Janeiro is Coffee republic
Avatar
Κατά γενική ομολογία θεωρούμε ξεγραμμένος ή πιο σωστά αποτυχημένος. Αφού σας συστήθηκα, πάμε παρακάτω. Για εμένα δεν υπάρχουν διλήμματα, γιατί ξέρω τι θέλω και τι αναζητώ στη ζωή μου. Από μικρός έπαψα να συμβιβάζομαι και άρχισα να αγωνίζομαι. Το Μοναδικό μου εργαλείο είναι το γράψιμο και η ουδέτερη σκέψη μου.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας