Η BMW και η αμφιλεγόμενη πατέντα με τις ιδιόκτητες βίδες

Σε περίπτωση που δεν το έχετε ακούσει ακόμα: Οι ομάδες έρευνας και ανάπτυξης της BMW εργάζονται σκληρά για να “καινοτομήσουν”.

Δυστυχώς, δεν επικεντρώνονται στα πράγματα που πραγματικά μετράνε, όπως η εξαιρετική απόδοση του κινητήρα ή η θρυλική δυναμική οδήγησης που λατρεύουν οι λάτρεις του αυτοκινήτου.

Αντίθετα, τα διοικητικά στελέχη αποφάσισαν ότι η καλύτερη χρήση του προϋπολογισμού ανάπτυξης είναι η δημιουργία μιας ιδιόκτητης βίδας ασφαλείας, η οποία έχει σχεδιαστεί ειδικά για να εμποδίζει τους οδηγούς της BMW να επισκευάζουν τα δικά τους αυτοκίνητα.

Όταν το branding υπερισχύει της λειτουργικότητας

Με την πρώτη ματιά, φαίνεται σχεδόν χαριτωμένο: μια κεφαλή βίδας που έχει διαμορφωθεί ακριβώς όπως το λογότυπο της BMW.

Ωστόσο, η γοητεία εξαφανίζεται τη στιγμή που αναλογιστεί κανείς τους φυσικούς νόμους που διέπουν τη μηχανική.

Επειδή σε αυτή την κεφαλή το branding είναι πιο σημαντικό από τη λειτουργικότητα, ούτε η μύτη του κατσαβιδιού ούτε η κεφαλή της βίδας αντέχουν τη ροπή ενός τυπικού κλειδιού Torx ή ενός εξαγωνικού κλειδιού.

Το αποτέλεσμα; Σπασμένες μύτες, φθαρμένες βίδες και άφθονος χαμένος χρόνος για μια εργασία που θα έπρεπε να είναι απλή.

Πρόκειται για ένα αριστούργημα αντι-λειτουργικού σχεδιασμού.

Για τον επιφανειακό παρατηρητή, η βίδα φαίνεται να μην έχει άλλο σκοπό από το να δείχνει “cool”, αλλά στην πράξη αυτό το τέχνασμα οδηγεί στο γεγονός ότι μια κανονική εργαλειοθήκη δεν επαρκεί πλέον για βασικές εργασίες συντήρησης.

Μια κουλτούρα προστατευτισμού

Αυτός ο εγωκεντρικός προστατευτισμός δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, αλλά αναπόσπαστο μέρος της εταιρικής κουλτούρας.

Ο CEO μας, Kyle Wiens, το βίωσε αυτό προσωπικά κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στο κέντρο ανακύκλωσης και αποσυναρμολόγησης (RDC) της BMW στο Landshut, βόρεια του Μονάχου.

Εκεί ανακτώνται υλικά από οχήματα προ-παραγωγής και πρωτότυπα, τα οποία δεν φτάνουν ποτέ στα χέρια των καταναλωτών.

Το RDC επεξεργάζεται μερικές χιλιάδες οχήματα ετησίως, κάτι που αποτελεί ένα ελάχιστο κλάσμα των άνω του ενός εκατομμυρίου αυτοκινήτων που παρήγαγε η BMW μόνο στη Γερμανία το 2025.

Η BMW δεν διστάζει να χαρακτηρίσει αυτή τη μοναδική εγκατάσταση ως “πρότυπο για τον κλάδο”, δηλώνοντας πως ενόψει των νέων κανονισμών, το RDC θα παίξει ακόμη πιο σημαντικό ρόλο στο μέλλον.

Φαίνεται πως οι νέοι κανονισμοί οδηγούν απλώς στο να θέτει η εταιρεία νέους φιλόδοξους στόχους για τον εαυτό της.

Εχθρότητα απέναντι στην επαναχρησιμοποίηση

Η σχεδόν ανυπόκριτη εχθρότητα απέναντι στην επισκευή και την επαναχρησιμοποίηση γίνεται ακόμη πιο εμφανής στους χώρους του εργοστασίου.

Όπως διαπίστωσε ο Kyle κατά την επίσκεψή του, το τμήμα μηχανικών της BMW έχει αναπτύξει ένα έξυπνο εργαλείο για την αποστράγγιση λαδιού από αμορτισέρ, ώστε να μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί.

Όταν ένα μέλος της ομάδας επίσκεψης ρώτησε αν η BMW θα πουλούσε αυτό το εργαλείο σε άλλους επισκευαστές, ο υπάλληλος κοίταξε ενοχλημένος, θεωρώντας προφανώς την πρόταση εντελώς παράλογη.

Αυτό το εργαλείο ήταν η πνευματική τους ιδιοκτησία; αναπτύχθηκε από την BMW για την BMW.

Το κατατεθειμένο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εξασφαλίζει μάλιστα ότι κανείς άλλος δεν μπορεί να κατασκευάσει κάτι παρόμοιο.

Τόσο λοιπόν για το λεγόμενο “πρότυπο για τον κλάδο”.

“Αυτό το εργαλείο ήταν η πνευματική τους ιδιοκτησία; αναπτύχθηκε από την BMW για την BMW. Και το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που κατέθεσαν για αυτό διασφαλίζει ότι κανείς άλλος δεν μπορεί να εφεύρει κάτι παρόμοιο.”
– Kyle Wiens; “Intellectual property is putting circular economy in jeopardy” για τον The Guardian

Η ιστορία των βιδών ασφαλείας

Προς υπεράσπιση της BMW – και μιας διαρκώς αυξανόμενης λίστας άλλων κατασκευαστών που προσπαθούν απεγνωσμένα να αποκλείσουν τα οικοσυστήματά τους – πρέπει να πούμε ότι αυτή δεν είναι η πρώτη τους κακή ιδέα.

Δεν είναι καν οι πρώτοι που χρησιμοποιούν βίδες ασφαλείας.

Οι πρώτες παραλλαγές χρονολογούνται από τη βίδα μιας χρήσης στις αρχές του εικοστού αιώνα.

Έκτοτε, βλέπουμε μια παρέλαση από υποτιθέμενα “ανθεκτικές σε παραβίαση” βίδες να κατακλύζουν την αγορά, συμπεριλαμβανομένων ιδιαίτερα ύπουλων σχεδίων όπως οι βίδες Pentalobe στα iPhone.

Παρακάτω ακολουθεί ένας πίνακας σύγκρισης μεταξύ κοινών και ιδιόκτητων βιδών:

Οι δικαιολογίες ακούγονται πάντα ίδιες: αντικλεπτική προστασία ή η υποτιθέμενη “προστασία” των ανθρώπων από επικίνδυνα εξαρτήματα.

Για δημόσιες υποδομές ή κιβώτια υψηλής τάσης, αυτό μπορεί να έχει νόημα.

Στα καταναλωτικά προϊόντα, όμως, αυτό το επιχείρημα καταρρέει.

Στο δικό σας γκαράζ, δεν πρόκειται για ασφάλεια, αλλά για εμπόδια στην πραγματική ιδιοκτησία.

Για να είμαστε ξεκάθαροι: δεν είμαστε καταρχήν αντίθετοι στους νέους τύπους βιδών.

Οι δικοί μας μηχανολόγοι μηχανικοί επαινούν τακτικά τα λειτουργικά πλεονεκτήματα των ανθεκτικών στη φθορά βιδών Torx-Plus σε σύγκριση με τις κλασικές παραλλαγές Torx ή εξαγωνικές.

Οι βίδες εξελίσσονται – και αυτό είναι καλό.

Ωστόσο, οι ιδιόκτητες βίδες ασφαλείας δεν έχουν καμία σχέση με αυτή την εξέλιξη.

Η απάντηση της κοινότητας

Όπως συμβαίνει με κάθε τέχνασμα που στοχεύει στην καταστολή των επισκευών, η κοινότητα των μαστόρων (DIY) δεν το αφήνει να περάσει έτσι.

Η ομάδα του Adafruit δεν χρειάστηκε καν μια πραγματική βίδα για να κερδίσει αυτόν τον γύρο.

Χρησιμοποίησαν τις αιτήσεις ευρεσιτεχνίας της BMW για να χαρτογραφήσουν τις διαστάσεις και να εκτυπώσουν μια ρεπλίκα μύτης, ώστε να παραβιάσουν την κλειδαριά.

Εδώ το σχέδιο της BMW φτάνει στα όριά του.

Ζούμε σε μια εποχή όπου οι στρατηγικές των βιομηχανικών κολοσσών μπορούν να εξουδετερωθούν από ένα μόνο άτομο με έναν εκτυπωτή 200 δολαρίων και λίγη εφευρετικότητα.

Το γεγονός ότι μια πρωτοβουλία από τη βάση μπορεί να ακυρώσει μια επένδυση εκατομμυρίων μέσα σε λίγες μέρες, λέει πολλά.

Το κλίμα αλλάζει.

Στις ΗΠΑ σημειώνουμε μεγάλη πρόοδο στην κατοχύρωση του δικαιώματος στην επισκευή, και αυτό ισχύει τόσο για τα επαγγελματικά όσο και για τα ιδιωτικά οχήματα.

Σε αυτό το κλίμα, η απόπειρα της BMW να κλειδώσει το hardware με ιδιόκτητες βίδες δεν φαίνεται απλώς άκομψη, αλλά και διαφανής: είναι μια απεγνωσμένη προσπάθεια να αποσπάσουν λίγο περισσότερο έλεγχο και χρήματα.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία και το μέλλον της ιδιοκτησίας

Ενώ στις ΗΠΑ το κίνημα “Right to Repair” κερδίζει συνεχώς έδαφος, είναι σημαντικό να εξετάσουμε τι σημαίνουν αυτές οι εξελίξεις για την ευρωπαϊκή αγορά και τον Έλληνα καταναλωτή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσπίσει αυστηρούς κανονισμούς που υποχρεώνουν τους κατασκευαστές ηλεκτρονικών να παρέχουν ανταλλακτικά και εγχειρίδια επισκευής για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο, η αυτοκινητοβιομηχανία συχνά λειτουργεί σε μια γκρίζα ζώνη, χρησιμοποιώντας το επιχείρημα της “ασφάλειας οδικών μεταφορών” για να δικαιολογήσει κλειστά συστήματα.

Η κίνηση της BMW με την ιδιόκτητη βίδα δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα, αλλά μια ευθεία αμφισβήτηση της έννοιας της ιδιοκτησίας.

Όταν αγοράζετε ένα όχημα αξίας δεκάδων χιλιάδων ευρώ, η κοινή λογική υπαγορεύει ότι σας ανήκει κάθε εξάρτημά του.

Με την εισαγωγή εξαρτημάτων που δεν μπορούν να αφαιρεθούν χωρίς ειδική άδεια ή εξοπλισμό του κατασκευαστή, το καθεστώς του ιδιοκτήτη υποβαθμίζεται σε αυτό του “χρήστη με άδεια λειτουργίας”.

Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο που θα μπορούσε να επεκταθεί και σε άλλα μέρη του οχήματος, όπως τα φρένα ή τα ηλεκτρονικά συστήματα άνεσης.

Για τον μέσο ιδιοκτήτη ή τον ανεξάρτητο μηχανικό στην Ελλάδα, η λύση βρίσκεται συχνά στην προσαρμοστικότητα.

Η αγορά των aftermarket εργαλείων ανταποκρίνεται ταχύτατα σε τέτοιους περιορισμούς.

Ήδη βλέπουμε την άνοδο “Universal” σετ εργαλείων που περιλαμβάνουν κεφαλές για τις πιο σπάνιες βίδες ασφαλείας, ενώ η τεχνολογία της τρισδιάστατης εκτύπωσης μετάλλου (SLS) κάνει την παραγωγή ανθεκτικών αντιγράφων πιο προσιτή από ποτέ.

Αν βρεθείτε αντιμέτωποι με μια τέτοια βίδα, η καλύτερη συμβουλή είναι η υπομονή και η έρευνα σε φόρουμ κοινοτήτων, αντί για τη βίαιη προσπάθεια αφαίρεσης που μπορεί να καταστρέψει το εξάρτημα.

Τελικά, η μάχη μεταξύ κατασκευαστών και επισκευαστών είναι ένας αγώνας δρόμου.

Όσο οι εταιρείες χτίζουν ψηλότερους τοίχους, τόσο η κοινότητα θα κατασκευάζει ψηλότερες σκάλες.

Η περίπτωση της BMW αποδεικνύει ότι κανένας σχεδιασμός, όσο “έξυπνος” κι αν φαίνεται στα χαρτιά, δεν μπορεί να νικήσει τη συλλογική ευφυΐα μιας παγκόσμιας κοινότητας που διεκδικεί το δικαίωμα να φτιάχνει τα πράγματά της.