ΑρχικήΤι είναιΗ πολυτάραχη ζωή και το έργο της Anais Nin

Η πολυτάραχη ζωή και το έργο της Anais Nin

Σήμερα επέλεξα να σου παρουσιάσω μια πολύ ιδιαίτερη, ενδιαφέρουσα και κάργα αμφιλεγόμενη περίπτωση ατόμου και συγγραφέα, αυτή της Anais Nin (ελληνικά: Αναΐς Νιν).

Γνωστή κυρίως για τα ημερολόγιά της και για το διαποτισμένο με ερωτισμό και σεξουαλικότητα έργο της, ενέπνευσε και επηρέασε πολλούς ανθρώπους με αυτό καθώς και με την ίδια της τη ζωή, κατά την οποία έσπασε έμπρακτα και με ηχηρό τρόπο κοινωνικά στεγανά που αφορούν το φύλο, τη σεξουαλικότητα και τις ερωτικές σχέσεις επί του γενικότερου.

Είχε την τάση συχνά να βγάζει τον εαυτό της έξω από όρια, υποφέροντας κατά σημεία για αυτό και σίγουρα δεν αποτελεί εξ ολοκλήρου υγιές role model αμφισβητία ανθρώπου, αλλά είχε ορισμένα πολύ ενδιαφέροντα και ουσιαστικά στοιχεία, που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον σε πολύ βοηθητικές συνειδητοποιήσεις.

Άλλωστε, παρά την αμφιλεγόμενη περσόνα της ήταν ένας άνθρωπος ιδιαίτερα ευφυής, οξυδερκής και ταλαντούχος και με όλα της αυτά τα χαρίσματα μάλλον ήταν δύσκολο να επιτελέσει το περιοριστικά έτοιμο σετάκι ρόλων που πλάσαρε η κοινωνία στις γυναίκες εκείνο το καιρό — και ακόμα το πλασάρει με άλλο περιτύλιγμα.

Η αλήθεια είναι πως γι’αυτό το λόγο, καθώς και για την δυνατή της γραφή, η περίπτωση της δημιουργεί εύκολα από συμπάθεια ως εμμονή. Για μερικούς αυτά μπορούν να μετατραπούν σε απέχθεια και μίσος, αλλά είναι μέρος της γοητείας της Nin να εμπνέει ακραίες αντιδράσεις.

Ας μην μακρηγορούμε άλλο όμως. Μας περιμένει μακρύς δρόμος με πολλές στροφές αλλά και ενδιαφέρον. Πάρε τις δραμαμίνες και πάμε.

Η Angela Anais Juana Antolina Rosa Edelmira Nin y Culmell (η Έριδα και το χρυσό της μήλο, 5 ονόματα;) γεννήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου του 1903 στο Neuilly της Γαλλίας. Η μητέρα της, Rosa Culmell, ήταν τραγουδίστρια γαλλικής και δανικής καταγωγής, ενώ ο πατέρας της, Joaquin Nin ήταν γνωστός πιανίστας με ισπανικές και κουβανικές ρίζες — το έλα να δεις της επιμειξίας η δικιά μας. Καλή φάση.

Πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής της με μια σχετική αστάθεια, ταξιδεύοντας διαρκώς με τους γονείς της ανά την Ευρώπη. Όταν οι γονείς της χώρισαν, μιας και ο έγγαμός τους βίος μόνο ανθόσπαρτος δεν ήταν, η μαμά Rosa πήρε την μικρή Anais και τους δυο αδερφούς της και εγκαταστάθηκαν στη Βαρκελώνη, ενώ μετέπειτα έφυγαν για Νέα Υόρκη. Εκεί η Anais ξέχασε ό,τι ήξερε από την ισπανική γλώσσα, αλλά συγκράτησε τα γαλλικά της και έμαθε άπταιστα αγγλικά τα οποία ήταν και η γλώσσα που θα χρησιμοποιούσε μετέπειτα στα γραπτά της.

Όπως η ίδια αναφέρει διέκοψε τις σχολικές της σπουδές στα 16 της και τον επόμενο χρόνο άρχισε να δουλεύει ως μοντέλο για διάφορους καλλιτέχνες.

Το 1923, στα 20 της, παντρεύτηκε στην Κούβα τον Hugh Parker Guiller και το 1924 μετακόμισαν μαζί στο Παρίσι. Εκεί ο Hugh, αν και καλλιτεχνική φύση -στη μετέπειτα ζωή του το γύρισε στη σκηνοθεσία και τη χαρακτική-, έπιασε δουλειά ως τραπεζίτης για να συντηρήσει τον εαυτό του και την Anais, ενώ η δικιά μας άρχισε να επικεντρώνεται στα γραψίματά της και παράλληλα εκπαιδευόταν ως χορεύτρια flamenco.

Το 1932 εκδόθηκε για πρώτη φορά έργο της Nin, το οποίο ήταν μία σπουδή πάνω στο έργο του D. H. Lawrence με τίτλο “D. H. Lawrence: An Unprofessional Study“, το οποίο έγραψε μέσα σε 16 ημέρες — η Nin ήταν ολίγον τι fan της δουλειάς του Lawrence, οπότε ας μη σου φανεί και πολύ περίεργος ο τόσο μικρός χρόνος συγγραφής.

Το εν λόγω βιβλίο αντιμετωπίστηκε θετικά από τους φιλολογικούς κύκλους, άσχετα αν οι περισσότεροι αναλυτές είχαν αρχίσει να στρέφουν τη πλάτη τους στο έργο του Lawrence. Εκεί στις αρχές του ’30, λίγο καιρό πριν εκδοθεί η μελέτη της γνώρισε και τον Henry Miller – ναι τον γνωστό, αυτόν με τους Τροπικούς.

Μεγάλη αρρώστια η φάση με τον Miller. Η ίδια στα ημερολόγιά της (ιδίως αυτά της περιόδου 1931-1934) λίγο-πολύ περιγράφει έναν θυελλώδη έρωτα άνευ προηγουμένου μαζί του.

Αργότερα έμεινε με την πίκρα στο στόμα και με το συμπέρασμα πως ο Miller ήταν ένα σεξιστικό κατακάθι, πράγμα που σε εμάς ίσως να μην κάνει εντύπωση, αλλά εκείνη μέσα στο ερωτικό της παραλήρημα άργησε να το δει. Αξίζει να σημειωθεί εδώ πως στα ημερολόγιά της, όταν πρωτοεκδόθηκαν, το όνομα του Guiller δεν αναφέρεται πουθενά. Οι κακές γλώσσες λένε πως ο ίδιος ζήτησε να αφαιρεθεί το όνομα του από τα ημερολόγια μιας και δεν ήθελε να εκτεθεί σε όλον το κόσμο για τις “ερωτικές αταξίες” της Anais.

Από την άλλη, στα ημερολόγιά της που δημοσιεύτηκαν μετά τον θάνατό της με τίτλο “Henry & June: From a Journal of Love“, όχι μόνο υπάρχει αναφορά στο όνομα του Guiler, αλλά και ανάλυση της σχέσης μεταξύ αυτού και της Anais.

Γενικά, στο “Henry & June” η Anais μιλάει όχι μόνο για την σχέση της με τον Henry και τους υπόλοιπους άνδρες που υπήρχαν στη ζωή της αλλά και για τον, φαντασιακό κυρίως, έρωτά της με την σύζυγό του την June, η οποία στις σελίδες του ημερολογίου της περιγράφεται ως αιθέρια και συνάμα femme fatale, ως απόλυτα υπέροχη και συνάμα απαράδεκτα προβληματική και εν ολίγοις σαν ένα άτομο γεμάτο αντιφάσεις — αν και το πιο πιθανό είναι αυτές οι αντιφάσεις της June να βρίσκονταν μέσα στα μυαλά της Nin και του Miller, οι οποίοι μέσα στα γραπτά τους φαίνεται να την απανθρωπίζουν είτε εξυψώνοντάς την, γράφοντας διθυράμβους για τη πάρτη της, είτε κατακρημνίζοντάς την με το να επικεντρώνονται σε όλα τα κουσούρια το χαρακτήρα της. Ακραίες καταστάσεις εν ολίγοις.

H ίδια η Nin χρόνια αργότερα αρνήθηκε ότι ήταν αμφιφυλόφιλη, υπό το πρίσμα του ότι μεν ένιωθε ερωτική έλξη προς ορισμένες γυναίκες, αλλά οι σεξουαλικές πράξεις μαζί τους ήταν κάτι που δεν μπορούσε να διανοηθεί.

Και το ίδιο το “Henry & June” σαν έργο, από ένα σημείο και μετά αμφιταλαντεύεται σε άκρα, στα συναισθηματικά άκρα της ίδιας της Nin: από αγάπη σε λύπηση και απέχθεια για τους ανθρώπους της ζωής της και για τον ίδιο τον εαυτό της. Πιο στα απ’ έξω – απ’ έξω αυτή η κυκλοθυμία που χαρακτηρίζει τα περισσότερα αυτοβιογραφικά γραπτά της έχει δώσει κατά καιρούς λαβή σε αναλυτές και αναγνώστες της στο να τη χαρακτηρίσουν ψυχολογικά ασταθή και να την παθολογικοποιήσουν.

Επίσης, αυτή η επικέντρωση στα στα συναισθήματά της, στο υποκειμενικό της πρίσμα πάνω στις καταστάσεις και τα βιώματά της, καθώς και το ότι μεγάλο μέρος των γραπτών της περιστρέφεται γύρω από την ίδια της τη ζωή, έχει κάνει πολλούς να απαξιώσουν το έργο και τον χαρακτήρα της ως “ναρκισσιστικά“.

Βάσιμες υποψίες μου λένε πως ο χαρακτηρισμός του έργου της Nin ως “ναρκισσιστικού” πέφτει λίγο ή πολύ στο τριπάκι του διπλού στάνταρ, μιας και υπήρξαν πολλοί συγγραφείς των οποίων το έργο βασίστηκε στη ζωή τους, αλλά δεν βλέπεις τους αναλυτές και τους αναγνώστες να επικεντρώνονται στον ναρκισσισμό αυτών. Και τα έργα του Miller ήταν κατά κύριο λόγο αυτοβιογραφικά, και ο Joyce έγραφε βιβλία βασισμένα σε βιώματά του, ωστόσο κανείς δεν κέντραρε στον ναρκισσισμό αυτών.

Αλλά η Nin, που έδωσε βάση στο γυναικείο βίωμα, όπως αυτό καθορίζεται διαφορετικά από το ανδρικό λόγω κοινωνικών συνθηκών, και μάλιστα μέσα από το δικό της ιδιαίτερο πρίσμα, κατηγορήθηκε εύκολα για ναρκισσισμό. Επειδή εξέφρασε το βίωμά της και μάλιστα με τρόπο πολύ τολμηρό, όχι μόνο, για την εποχή της.

Επίσης, μετέπειτα αναλυτές της, κυρίως η Deindre Bair (η οποία όμως δεν την παθολογικοποίησε μέσα στο έργο της), αναφέρουν ότι πολλά από τα γραπτά της, ιδιαίτερα όσα αφορούσαν την πολυδαίδαλη και σκανδαλώδη ερωτική ζωή της, έπασχαν από φαντασιοπληξία και έπεσαν να καταδείξουν τον προβληματικό της χαρακτήρα, τον αλκοολισμό της, την ευκολία με την οποία διαστρέβλωνε τα γεγονότα.

Αλλά αυτή η εμμονή στην επίθεση προς το ήθος της, πέρα του ότι μυρίζει έμφυλο διαχωρισμό (σπάνια θα δεις τέτοιο focus σε άνδρες συγγραφείς και καλλιτέχνες, πιο “άτακτων” από την Nin) σε καμιά περίπτωση δεν είναι άξια να υποσκελίσει το έργο, την πρωτοπορία αυτού και την δυναμική της ίδιας ως συγγραφέα.

Και εδώ που τα λέμε, αν δεν υπήρχε η Nin, τα γραπτά του Miller ίσως να μην έβλεπαν ποτέ την αναγνώριση που τους δόθηκε, μιας και ήταν αυτή που χρηματοδότησε την έκδοση του “Τροπικού του Καρκίνου”, του πρώτου ολοκληρωμένου συγγράμματός του.

Τέλος πάντων.

Μετά τη λήξη του ειδυλλίου με τον Miller και πριν τα ξεσπάσματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κατέφυγε μαζί με τον Guiler στη Νέα Υόρκη ξεκινώντας μια καινούρια, εξίσου πολύπλοκη περίοδο στην ζωή της. Βλέπεις εκεί στο Αμέρικα, εν έτη 1947, γνώρισε και ερωτεύτηκε τον Rupert Pole, o οποίος τότε ήταν 28 ετών. Ο Pole πιστεύοντας πως η Nin έχει πάρει διαζύγιο από τον Guiler της ζήτησε να μείνει μαζί του.

Έλα όμως που η Nin δεν είχε χωρίσει, με αποτέλεσμα να μπει στο τριπάκι της διπλής ζωής και εν τέλει παντρεύτηκε τον Pole το 1955 ενώ ήταν ήδη παντρεμένη με τον Guiler. Μεγάλη παράτολμη αλητεία. Αλλά την έκανε. Και για την επόμενη δεκαετία περίπου ζούσε διπλή ζωή μεταξύ του έγγαμου βίου της με τον Guiler στη Νέα Υόρκη και του έγγαμου βίου της με τον Pole κατά κύριο λόγο στο Los Angeles.

Για να καταφέρει να χειριστεί αυτό το μικρό μπάχαλο που δημιούργησε, αναγκαζόταν όχι μόνο να λέει ψέμματα, αλλά και να κρατάει σημειώσεις σχετικά με αυτά σε έναν φάκελο, φτιάχνοντας έτσι ένα “lie box” ώστε να μπορεί να διατηρεί συνέπεια στο τι έλεγε.

Μια τέτοια επιλογή ζωής πέρα από ανειλικρινής προς τους αγαπητικούς της, πρέπει να ήταν απίστευτα ψυχοφθόρα και για την ίδια. Και γιατί τους λέω αγαπητικούς; Γιατί η Nin έτρεφε αισθήματα και για τους δύο. Γιατί από ένα σημείο και μετά θα μπορούσε άνετα να αφήσει τον Guiler αφού και δεν εξαρτόταν πλέον από αυτόν οικονομικά, μιας και άρχισε να έχει τα δικά της έσοδα μέσω της συγγραφικής της δουλειάς (κυρίως μετά την έκδοση των ημερολογίων της) ενώ παράλληλα δούλευε σαν λαϊκή ψυχαναλύτρια — υπήρξε μαθητευόμενη και μάλλον ερωμένη του Otto Rank όσο ζούσε ακόμα στο Παρίσι.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως η Nin ήταν αυτό που λέμε “polyamorous“: μπορούσε να βιώσει ερωτική συναισθηματική δέσμευση για παραπάνω από έναν συντρόφους, απλά το έχανε στο κομμάτι της ειλικρίνειας και τις διαφάνειας που χαρακτηρίζει συνήθως τους ανθρώπους που βρίσκονται στις μέρες μας σε τέτοιου είδους σχέσεις.

Εδώ που τα λέμε, οι polyamorous σχέσεις (που δεν μεταφράζονται ακριβώς ως “πολυγαμικές“) αποτελούν κοινωνικά πολύ ριζοσπαστική ιδέα και πρακτική, μιας και θέτουν υπό αμφισβήτηση βαθιά ριζωμένες ιδέες, όπως την αναγκαιότητα της συναισθηματικής και σεξουαλικής αποκλειστικότητας, τη δημιουργία της οικογένειας έτσι όπως την γνωρίζουμε και εν ολίγοις είναι από εκείνα τα πραγματάκια που ταράσσουν τα νερά της κομφορμισμένης ηθικής πολλών ανθρώπων.

Σκέψου πως ακόμα και στην εποχή μας θεωρούνται κακοί, ανήθικοι και δυσλειτουργικοί τέτοιοι τύποι σχέσεων σε σύγκριση με τις παραδοσιακές μονογαμικές σχέσεις (άσχετα αν οι τελευταίες έχουν την δυνατότητα να γίνουν εξίσου – ίσως και περισσότερο – δυσλειτουργικές, πράγμα που όλοι το έχουμε δει, άμεσα ή έμμεσα) οπότε για βάλε με το μυαλό σου τι έπαιζε την εποχή που η Nin είπε να κάνει την ερωτική της επανάσταση.

Εδώ, να σημειώσουμε πως όσον αφορά το κομμάτι της αδιαφάνειας, ο Pole όντως δεν είχε ιδέα για τη διπλή ζωή της Nin, ενώ ο Guiler φαίνεται να είχε το γεγονός στα υπόψιν του, αλλά “προτιμούσε να μη το βλέπει“.

Τελικά η όλη σκευωρία βγήκε εξ ολοκλήρου στη φόρα το 1966 σε κάτι ανακατωσούρες με φορολογικές δηλώσεις. Ο γάμος της Nin και του Pole ακυρώθηκε νομικά μεν, αλλά τελικά η Nin βρέθηκε στη θέση να διαλέξει μεταξύ των δυο ανδρών της.

Διάλεξε τον Pole και έζησαν μαζί μέχρι τον θάνατο της στις 14 Ιανουαρίου του 1977 έπειτα από τρία χρόνια πάλης με τον καρκίνο.

Αν θέλεις μπορείς να διαβάσεις μια πιο αναλυτική και sugar-coated αφήγηση της ιστορίας εδώ.

Αφήνοντας τώρα τα βιογραφικά της, που όπως βλέπεις ήταν μπόλικα και αρκετά πολύπλοκα, ας ρίξουμε λίγη παραπάνω προσοχή στο έργο της.

Πέρα από τα ημερολόγιά της, που δημοσιεύτηκαν σε 11 τόμους όσο ήταν η ίδια εν ζωή, η δουλειά της απαρτίζεται από πολλές αισθησιακές ιστορίες, τις οποίες ξεκίνησε αρχικά να γράφει “στη πλάκα” μαζί με άλλους συγγραφείς για κάποιον ανώνυμο συλλέκτη, παίρνοντας ένα δολάριο ανά σελίδα.

Περιττό να αναφερθεί πως η Nin ήταν από τις πρώτες γυναίκες που καταπιάστηκαν με αυτού του είδους τη λογοτεχνία — και ήταν και καλή σε αυτό. Σε αντίθεση με τους άνδρες αισθησιακούς και πορνογράφους συναδέρφους της, έδωσε μια άλλη πνοή, μια άλλη οπτική στην προσέγγιση αυτών των θεμάτων, άσχετα αν η ίδια θεωρούσε πως έφτιαχνε απλά καρικατούρες ηρώων.

Τα αισθησιακά της έργα βγήκαν σε ευρεία κυκλοφορία για πρώτη φορά στα τέλη του ’70 μετά τον θάνατό της σε δύο συλλογές, το “Delta of Venus” (1977) και το “Little Birds” (1979) και χαιρετίστηκαν ως οι καλύτερες αισθησιακές ιστορίες που είχαν γραφτεί ως τότε από γυναίκα.

Άλλο σημαντικό μέρος του έργου της, το οποίο έλαβε μεγάλη προσοχή και ανάλυση από φεμινιστικούς κύκλους -κυρίως κατά τη δεκαετία του ’60- ήταν τα μυθιστορήματά της, συχνά ποτισμένα με αυτοβιογραφική γαρνιτούρα, τα οποία περιέγραφαν ιστορίες γυναικών δίχως τον αφελή ρομαντισμό των αμέτρητων ερωτικών ιστοριών γραμμένων από γυναίκες που δυστυχώς κατά κύριο λόγο έτειναν και τείνουν να αναπαράγουν πατριαρχικά στερεότυπα.

Όχι πως και η Nin δεν εξέφραζε ιδέες που θα έκαναν κάθε σύγχρονη φεμινίστρια να πει “αυτό είναι προβληματικό“, αλλά για τον καιρό που γράφτηκαν αυτές οι ιστορίες έθεταν αρκετά πράγματα -που τότε θεωρούνταν νόρμες- υπό αμφισβήτηση, με βασικό την επικέντρωση στη γυναικεία ερωτική επιθυμία, που τότε παραγκωνιζόταν ακόμα πιο έκδηλα απ’ ότι στις μέρες μας.

Απ’ όλα της τα ερωτικά βιβλία αυτό που την έκανε γνωστή και θεωρήθηκε το καλύτερό της έργο από κάποιους ήταν το “Under a Glass Bell“, δημοσιευμένο το 1944. Μια συλλογή από μικρές ιστορίες με -ω τι παράξενο!- αυτοβιογραφικά στοιχεία.

Ας αναφερθεί πως μετά τον θάνατό της δημοσιεύτηκαν από τον Pole (όπου ήταν ο εκτελεστής της διαθήκης της) μέχρι τότε αδημοσίευτα και όχι και τόσο ρετουσαρισμένα ημερολόγια της Nin, καθώς και αλληλογραφίες μεταξύ της ίδιας και του Miller, αλλά και τα γράμματα αντάλλαζε με τον πατέρα της.

Για την ακρίβεια η Nin ήταν, θα έλεγε κανείς, εμμονική με το να κρατάει ημερολόγιο, πράγμα που έκανε από τα 11 της μέχρι το τέλος της ζωής της, γράφοντας μάλιστα πολλές φορές σε διαφορετικά τετράδια, αναλύοντας διαφορετικά κομμάτια της ζωής της στο καθένα. Οι ψυχαναλυτές με τους οποίους ήρθε σε επαφή κατά καιρούς προσπάθησαν να την πείσουν να πάψει να έχει εξάρτηση από το να κρατάει ημερολόγιο, αλλά αυτή τους αγνόησε και συνέχισε το γράψιμο. Εξάλλου αυτά τα ημερολόγια περιείχαν υλικό το οποίο αντλούσε για τα γραψίματα της.

Η ζωή της ήταν η έμπνευσή της και αυτό είναι όπως και να το κάνουμε γαμάτο, άσχετα αν κάποιοι μιλάνε μιλάνε για ναρκισσισμό.

Κλείνοντας, αν δεν υπήρχε η Nin και όλοι οι παλαβοί συγγραφείς της γενιάς της ο πουριτανισμός θα σφιχταγκάλιαζε τις δυτικές μας κοινωνίες ακόμα πιο ανελέητα.

Δυστυχώς ο πουριτανισμός, πολλές φορές μεταμφιεσμένος με φιλελεύθερους μανδύες ακόμα υφίσταται και καθόλου περιέργως πιάνεται χεράκι – χεράκι και χορεύει με κάθε μορφή καταπίεσης που υπάρχει εκεί έξω. Και παρόλο που η Nin με μια σκληρή ματιά φαντάζει απλά μια πολύ προβληματική τύπισσα με κλίση στη συγγραφή, η προσφορά της στην (έστω μερική) υπέρβαση προκαταλήψεων με τη ζωή και το έργο της ήταν μεγάλη.

Ακόμα και αν η ίδια ποτέ της δεν υπήρξε οργανωμένη φεμινίστρια, μιας και ποτέ της δεν πίστεψε σε κοινωνικές αλλαγές, έδωσε στο ίδιο το κίνημα πολλές ενδιαφέρουσες και τολμηρές ιδέες πάνω στη σεξουαλικότητα, στην απελευθέρωση αυτής καθώς και στη σχέση της με τις συναισθηματικές προεκτάσεις.

Και οι ιδέες, είτε το θέλουμε είτε όχι, συχνά αποτελούν προθάλαμο πράξεων και αλλαγών.

Στέλιος Θεοδωρίδης
Είμαι ένας απλός και ταπεινός άνθρωπος. Ο ήρωας μου είναι ο γάτος μου ο Τσάρλι
RELATED ARTICLES

Πρόσφατα άρθρα

Tηλέφωνα έκτακτης ανάγκης

Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος: 11188
Ελληνική Αστυνομία: 100
Χαμόγελο του Παιδιού: 210 3306140
Πυροσβεστική Υπηρεσία: 199
ΕΚΑΒ 166