Κατά τη διάρκεια των πιο πρόσφατων διαδηλώσεων στο Ιράν, το καθεστώς διέκοψε την πρόσβαση στο διαδίκτυο. Τώρα εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια επιστροφής της κίνησης δεδομένων.
Σταδιακή επιστροφή μετά από δύο εβδομάδες αποκλεισμού
Μετά από δύο εβδομάδες διακοπής του ίντερνετ στο Ιράν, ορισμένοι χρήστες στη χώρα μπορούν σταδιακά να επικοινωνούν ξανά online με τον υπόλοιπο κόσμο.
Σύμφωνα με δεδομένα της εταιρείας IT Cloudflare, η συνολική κίνηση δεδομένων σε πανεθνικό επίπεδο (κατά την πρόσβαση σε ιστοσελίδες) έφτασε πλέον περίπου στο 30% του επιπέδου που υπήρχε πριν από τον αποκλεισμό.
WhatsApp μέσω VPN – αλλά με αβεβαιότητα
Με τη βοήθεια υπηρεσιών VPN, ορισμένοι κάτοικοι της πρωτεύουσας Τεχεράνης κατάφεραν ξανά να στείλουν μηνύματα στο WhatsApp.
Οι εφαρμογές του ομίλου Facebook/Meta είναι δημοφιλείς στο Ιράν, όμως γενικά παραμένουν μπλοκαρισμένες.
Ιρανοί και Ιρανές που κατάφεραν να συνδεθούν ξανά από την Παρασκευή εξέφρασαν φόβους ότι πρόκειται απλώς για προσωρινή χαλάρωση. Είχε ήδη προηγηθεί φημολογία για πιθανή μόνιμη διακοπή ή δραστικό περιορισμό της πρόσβασης.
Τι αναφέρει το NetBlocks για την κατάσταση
«Από το πρωί της Παρασκευής επιβεβαιώνεται η ευρύτερη διαθεσιμότητα εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων και δημιουργούνται περισσότερα VPN tunnels από το Ιράν», έγραψε η οργάνωση NetBlocks, η οποία ειδικεύεται στην παρακολούθηση διακοπών πρόσβασης στο διαδίκτυο.
Παρόλα αυτά, το δίκτυο παραμένει έντονα λογοκριμένο και η διεθνής συνδεσιμότητα που παρατηρείται παραμένει χαμηλή.
Γιατί το κράτος «κατεβάζει» το ίντερνετ: Η επίσημη αιτιολόγηση
Το κράτος αιτιολόγησε επίσημα τον αποκλεισμό επικαλούμενο ζητήματα ασφάλειας. Ο Ali Akbar Purdschamschidian, επικεφαλής ενός εθνικού οργάνου ασφαλείας, υπερασπίστηκε τη διακοπή την Τετάρτη στην κρατική τηλεόραση:
«Για τον πληθυσμό υπάρχει το θέμα της ασφάλειας και υπάρχει το θέμα της οικονομίας. Και σε αυτή την κατάσταση, η ασφάλεια ήταν πιο σημαντική για εμάς», είπε ο πρώην στρατηγός.
Καταστολή και αντικρουόμενοι αριθμοί θυμάτων
Ο ιρανικός μηχανισμός εξουσίας αντιμετωπίζει σκληρά τους διαδηλωτές. Οι αριθμοί των θυμάτων δεν μπορούν να επαληθευτούν με ακρίβεια και διαφέρουν ανάλογα με την πηγή:
- Amnesty International: τουλάχιστον 2.000 νεκροί
- Iran Human Rights (Όσλο): 3.428 νεκροί
- Iran International: 12.000 νεκροί
- Sunday Times: μεταξύ 16.500 και 18.000 θυμάτων
- Ιρανοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι: 5.000 νεκροί
Η διακοπή ίντερνετ ως όπλο κατά των διαφωνούντων
Οι διακοπές πρόσβασης στο διαδίκτυο σε περιόδους κοινωνικής έντασης δεν είναι απλώς «τεχνικό πρόβλημα», αλλά εργαλείο ελέγχου της πληροφόρησης.
Όταν περιορίζεται η διεθνής συνδεσιμότητα, δυσκολεύουν η μετάδοση εικόνων/βίντεο, η επικοινωνία με δημοσιογράφους και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και ο συντονισμός ειρηνικών κινητοποιήσεων.
Ταυτόχρονα, δημιουργείται ένα περιβάλλον αβεβαιότητας: οι πολίτες δεν γνωρίζουν αν θα έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες, εργασία εξ αποστάσεως ή βασικές ψηφιακές συναλλαγές.
Τεχνικά, ένα «shutdown» μπορεί να εφαρμοστεί με διαφορετικούς τρόπους. Σε ορισμένες περιπτώσεις αποσύρονται ή φιλτράρονται δρομολογήσεις (BGP), κόβοντας πρακτικά τη διαδρομή προς το παγκόσμιο ίντερνετ.
Σε άλλες εφαρμόζεται throttling (σκόπιμη επιβράδυνση), ώστε οι υπηρεσίες να είναι τυπικά «διαθέσιμες», αλλά ουσιαστικά μη λειτουργικές.
Συχνά συνδυάζεται με Deep Packet Inspection (DPI) για μπλοκάρισμα συγκεκριμένων εφαρμογών (messaging, social media) ή πρωτοκόλλων VPN.
Η μερική επαναφορά που καταγράφουν πλατφόρμες όπως Cloudflare και NetBlocks δεν σημαίνει αυτομάτως «επιστροφή στην κανονικότητα».
Είναι πιθανό να επιτρέπεται περιορισμένη πρόσβαση, να υπάρχουν λευκές λίστες σε συγκεκριμένες υπηρεσίες ή να δίνεται προτεραιότητα σε κρατικές/εγχώριες υποδομές.
Σε τέτοια σενάρια, οι χρήστες μπορεί να βλέπουν κάποιες ιστοσελίδες να ανοίγουν, αλλά εφαρμογές μηνυμάτων, ενημέρωση και εργαλεία ασφαλούς επικοινωνίας να παραμένουν ασταθή.
Οι κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες είναι άμεσες: επιχειρήσεις που βασίζονται σε online πωλήσεις, πληρωμές, logistics και εξυπηρέτηση πελατών χάνουν έσοδα, ενώ η διασπορά (diaspora) δυσκολεύεται να επικοινωνήσει με συγγενείς.
Παράλληλα, οι ξαφνικές διακοπές ενισχύουν την παραπληροφόρηση, επειδή μειώνονται οι αξιόπιστες πηγές και η δυνατότητα επαλήθευσης γεγονότων.
Για όσους επιχειρούν να συνδεθούν μέσω VPN, απαιτείται προσοχή: ισχυρός έλεγχος ταυτότητας, ενημερωμένες εφαρμογές και προτίμηση σε αξιόπιστες υπηρεσίες μπορούν να μειώσουν κινδύνους.
Όμως, σε περιβάλλοντα αυξημένης επιτήρησης, ακόμη και η χρήση εργαλείων παράκαμψης μπορεί να έχει νομικές ή προσωπικές συνέπειες.
Γι’ αυτό, η ψηφιακή ασφάλεια (ασφαλείς κωδικοί, 2FA, ελαχιστοποίηση ευαίσθητων δεδομένων στη συσκευή) είναι εξίσου κρίσιμη με την ίδια τη σύνδεση.
