Miklos Rozsa: A Centenary Celebration

Πληροφορίες

• Σύνθεση Μουσικής: Miklos Rozsa
• Εκτέλεση Μουσικής: Miklos Rozsa, Richard Muller-Lampertz, Joel McNeely, Elmer Bernstein, Morton Gould, Klauspeter Seibel
• Κυκλοφορία CD: Varese Sarabande Records, 2007
• Συνολική Διάρκεια CD: 75 λεπτά (1o CD), 74 λεπτά (2ο CD), 75 λεπτά (3ο CD)

Κινηματογραφική μουσική… η αφήγηση που ξεδιπλώνεται σε μια σκοτεινή αίθουσα και δεν βασίζεται σε λέξεις αλλά σε νότες… οι απλές ηχητικές εκδηλώσεις που κατάλληλα συνδυασμένες μπορούν να κάνουν θαύματα! Στο παγκόσμιο κινηματογραφικό γίγνεσθαι, υπήρξαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν πολλοί μουσικοί ταχυδακτυλουργοί, δηλαδή συνθέτες που κάνουν αποτελεσματικά ή λιγότερο αποτελεσματικά τη δουλειά τους.

Όμως, πραγματικοί μουσικοί θαυματοποιοί, όπως ο Miklos Rozsa, υπήρξαν και υπάρχουν ελάχιστοι. Η ιστορία του κινηματογράφου και της μουσικής του έχει σημαδευτεί ανεξίτηλα από δύο σημαντικές εποχές – περιόδους που έχουν ονομαστεί η Χρυσή (1930-1960) και η Ασημένια (1960-1980). Ο Miklos Rozsa υπήρξε αναμφίβολα πρωταγωνιστική φιγούρα της Χρυσής και η συμβολή του ήταν τόσο καθοριστική που με δυσκολία θα ονομαζόταν “Χρυσή” αν δεν υπήρχε ο ίδιος και η μουσική του.

Ως συνθέτης, ο Rozsa αποτέλεσε ηγετική φυσιογνωμία στο χώρο του, που άλλαξε την ιστορική του εξέλιξη. Οι μουσικές του επιδόσεις άγγιζαν ένα ευρύτατο φάσμα συναισθηματικών καταστάσεων που δε γνώρισαν εποχή: μπορούσε να εστιάσει στο δράμα και οποιαδήποτε άλλη συναισθηματική κατάσταση στον κόσμο του σήμερα, στο Μεσαίωνα, στην ακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οποτεδήποτε και οπουδήποτε αλλού, με την ίδια μαεστρία.

Ο διεθνής χαρακτήρας ήταν διαρκώς παρόν στη μουσική του και ο τρόπος που ενσωμάτωνε σε αυτή τοπικά μουσικά ιδιώματα, όταν δεν τα δημιουργούσε ο ίδιος, ήταν αξιοθαύμαστος! Ελάχιστοι συνθέτες έχουν γίνει αποδέκτες τόσου σεβασμού και θαυμασμού, όπως ο Miklos Rozsa. Σε μια εποχή όπως η Χρυσή περίοδος της ιστορίας του σινεμά, όπου τα studios ήταν πανίσχυρα, ο συνθέτης ήταν εκείνος που επέβαλε τους όρους συνεργασίας και όχι αυτά.

Γι’ αυτό και η Metro Goldwyn Mayer (MGM) αποδέχτηκε τους τρεις απαράβατους όρους που έθεσε ο συνθέτης προκειμένου να υπογράψει αποκλειστική συνεργασία μαζί της: να επιλέγει αυτός τις ταινίες που θα έγραφε μουσική, να του επιτρέπεται παράλληλα να διδάσκει “κινηματογραφική σύνθεση” στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια (θέση που διατήρησε είκοσι χρόνια, ταυτόχρονα με την ενασχόλησή του με τον κινηματογράφο) και τέλος να μπορεί να αναπαύεται κάθε καλοκαίρι στην αγαπημένη του Ιταλία, όπου θα είχε το χρόνο να αφοσιώνεται στη δική του προσωπική μουσική. Ποτέ και κανένας συνθέτης δεν απόλαυσε τέτοια και τόσα προνόμια!

Το 2007 αποτελεί το εκατοστό έτος από τη γέννηση του Dr. Miklos Rozsa και με αφορμή το γεγονός αυτό είδαν το φως της δημοσιότητας διάφορες κυκλοφορίες με μουσική του συνθέτη. Για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες, από πολλές απόψεις, ήταν και η συλλογή “Miklos Rozsa: A Centenary Celebration”, μία από τις λίγες που κυκλοφορεί με αυθεντικές ηχογραφίσεις του συνθέτη. Τρία CDs με πάνω από 220 λεπτά μουσικής από 23 ταινίες που αποτελεί μια ουσιαστική εορταστική – επετειακή συγκέντρωση από θαυμάσιες πτυχές της καριέρας του δημιουργού. Πληθώρα μουσικών και κινηματογραφικών ειδών που μας δίνει μια ευρεία εικόνα του ανεπανάληπτου ταλέντου του Rozsa και της μοναδικής του ικανότητας να διηγείται μέσα από τη μουσική του.

Η παραγωγός εταιρία Varese Sarabande ανασύρει από το τεράστιο αρχείο της σπάνιες ηχογραφήσεις και αποσπάσματα από soundtracks του συνθέτη που εδώ και πολλά χρόνια έχουν εξαντληθεί (ο λόγος για δυσεύρετα πλέον CDs, που είχε κυκλοφορήσει από το παλιό Club της, τα οποία λάμβαναν μόνο τα μέλη του ταχυδρομικώς και αριθμούσαν τα 1000 κομμάτια, όπως τα “Eye of the Needle”, “ Fedora”, “Last Embrace” κ.α.).

Το μέγα ζητούμενο στις συλλογές κινηματογραφικής μουσικής είναι πάντοτε η ποιότητα των εκτελέσεων: αν δεν φτάνει τα επίπεδα της αυθεντικής (κάτι το οποίο συνήθως δε συμβαίνει), τότε θα πρέπει τουλάχιστον να δίνει ένα εναλλακτικό ικανοποιητικό αποτέλεσμα, μένοντας φυσικά πιστή στο πνεύμα της αυθεντικής. Στην επετειακή συλλογή που μας απασχολεί εδώ, η πλειοψηφία των εκτελέσεων είναι από πολυ καλές έως αψεγάδιαστες.

Η μόνη παραφωνία αφορά τις επανεκτελέσεις σε μερικές από τις επικές-ιστορικές-θρησκευτικές ταινίες του Rozsa, με τις οποίες θα ασχοληθούμε στη συνέχεια. Έξι είναι συνολικά οι μαέστροι, μαζί με τον Rozsa, που εμφανίζονται στη συλλογή να διευθύνουν τη μουσική του. Ανάμεσα σε αυτούς βρίσκεται ένας συνάδελφος και φίλος, ο συνθέτης Elmer Bernstein που διευθύνει το μεγαλύτερο τμήμα από τη μουσική των τριών CDs. Οι επανεκτελέσεις του είναι οι καλύτερες της συλλογής, μαζί φυσικά με τις αυθεντικές του Rozsa.

Σύμφωνα με τo συνθέτη, υπήρξαν τέσσερις μεγάλες περίοδοι στην καριέρα του, που αφορούσαν και διαφορετικό είδος ταινιών. Η πρώτη ενότητα είναι αυτή των οριένταλ ταινιών, δηλαδή εκείνων που βασίζονταν σε ανατολικό ή αφρικανικό περιεχόμενο. Οι δύο σημαντικότερες της περιόδου ήταν οι “The Thief of Baghdad” (1939) και “Jungle Book” (1942) που αποτέλεσαν κρίσιμο σημείο καμπής στην καριέρα του συνθέτη, για διαφορετικό λόγο η κάθε μια. Για να μπορέσει να ολοκληρώσει τη σύνθεση της μουσικής του “The Thief of Baghdad”, ο Rozsa έπρεπε να ταξιδέψει μαζί με όλο το επιτελείο της ταινίας από τη Μεγάλη Βρετανία στην Αμερική, λόγω του επερχόμενου πολέμου στην Ευρώπη.

Ένα ταξίδι που ποτέ δε φανταζόταν ότι θα έκανε. Και αντί να μείνει στην Αμερική για περίπου δύο μήνες, όπως υπολόγιζε, τελικά έμεινε για πενήντα χρόνια! Έτσι, του δόθηκε η ευκαιρία να εργαστεί στο Hollywood και να χαράξει την πορεία του. Τα κομμάτια από τη μουσική του “The Thief of Baghdad” αποτελούν μια εξαιρετική φρέσκια ματιά, μιας και ο συνθέτης διευθύνει για δεύτερη φορά τη μουσική του, αυτή τη φορά με την άψογη Συμφωνική Ορχήστρα της Νυρεμβέργης.

Η ηχογράφιση του αποσπάσματος από τη μουσική της ταινίας (ο Rozsa ηχογράφισε 8 κομμάτια και από αυτά 4 θα βρείτε στη συλλογή) έγινε το 1982 και ήταν η τελευταία φορά που ο συνθέτης ύψωσε τη μπαγκέτα του για να διευθύνει μια ορχήστρα. Μελωδίες ανατολίτικες, ποιητικό ερωτικό θέμα και το απόλυτο οριένταλ κομμάτι που ακούει στο όνομα “The Marketplace of Basra” (#7-1) που συνόδευε μία από τις πιο σημαντικές σκηνές της ταινίας.

Η ταινία “Jungle Book” ήταν η αφορμή για να κυκλοφορήσει για πρώτη φορά μουσική του Rozsa στο ευρύ κοινό, η οποία αποτέλεσε και την πρώτη κυκλοφορία πρωτότυπης μουσικής που γράφτηκε για ταινία. Δεδομένης της επιτυχίας της ταινίας (όπου ο συνθέτης έδωσε σε κάθε ζώο το δικό του μουσικό λόγο), η RCA πλησίασε το συνθέτη και πρότεινε μια κυκλοφορία κατά τα πρότυπα του πολύ δημοφιλούς εκείνη την εποχή μουσικού έργου του Prokofiev “Peter and the Wolf” (O Πέτρος και ο Λύκος).

Το χαρακτηριστικό πρόσθετο στοιχείο στο έργο αυτό ήταν η αφήγηση. Ο Rozsa συμφώνησε και αφού ετοιμάστηκε το κείμενο, ηχογράφησε μια σουίτα 28 λεπτών από τη μουσική της ταινίας, που σημείωσε τεράστια εμπορική επιτυχία αγγίζοντας το υπέρογκο για την εποχή ποσό των 42,000 δίσκων! Το κομμάτι “The Jungle/…/Finale” (#9-1) μας δίνει ένα απόσπασμα έξι λεπτών από τη σουίτα που ηχογραφήθηκε άψογα το 1982 με τη Συμφωνική Ορχήστρα της Νυρεμβέργης υπό τον Klauspeter Seibel και ήταν η πρώτη χωρίς αφήγηση.

Η δεύτερη ενότητα ταινιών που ακολούθησε την οριένταλ, ήταν αυτή των film noir – ψυχολογικών δραμάτων. Στη συλλογή δε θα συναντήσουμε πολλές ταινίες από αυτή την περίοδο, ωστόσο βρίσκουμε μουσική από τις δύο ίσως πιο σημαντικές: ο λόγος για τις “The Lost Weekend” (1945) και “Spellbound” (1945).

Δύο υποψηφιότητες για όσκαρ, το οποίο ήρθε στα χέρια του Rozsa για το “Spellbound” και όχι για το “The Lost Weekend” όπως προτιμούσε ο ίδιος, καθώς το θεωρούσε καλύτερο ως μουσική δημιουργία, παρόλο που δεν είχε ένα τόσο αξιομνημόνευτο θέμα όπως το “Spellbound”. H περίπτωση του “The Lost Weekend” αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία του κινηματογράφου ως προς τη σωστή χρήση της μουσικής σε μια ταινία και τον μέγα ρόλο που παίζει, συνοδεύοντας τις εικόνες.

Η ταινία είχε ως κεντρικό χαρακτήρα έναν αλκοολικό και όταν προβλήθηκε δοκιμαστικά οι συνέπειες ήταν καταστροφικές. Η μουσική τη συνόδευε σποραδικά και ήταν jazz ατμόσφαιρας στο ύφος του Gershwin, μια ατμόσφαιρα που έκανε το θεατή λανθασμένα να νομίσει πως πρόκειται για κωμωδία. Καθώς οι θεατές διαπίστωναν στην πορεία ότι πρόκειται για δράμα με θέμα τον αλκοολισμό, έφευγαν από τον κινηματογραφική αίθουσα ο ένας μετά τον άλλο!

Η τοποθέτηση της ταινίας στο ράφι αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή όταν ο Rozsa ανέλαβε να γράψει την κατάλληλη μουσική που πίστευε ότι χρειαζόταν η ταινία. Έτσι λοιπόν, προέκυψε ένα έντονα δραματικό soundtrack όπου για πρώτη φορά στην ιστορία του σινεμά χρησιμοποιήθηκε ένα ασυνήθιστο όργανο με την ονομασία “theremin”.

Ο απόκοσμος ηλεκτρονικός ήχος που παρήγαγε συμβόλιζε την επίδραση του αλκοόλ στον κεντρικό χαρακτήρα της ταινίας. Όταν πλέον κυκλοφόρησε ευρέως στους κινηματογράφους, γνώρισε το θρίαμβο σε εμπορικό επίπεδο αλλά και όταν ήρθε η ώρα της απονομής των όσκαρς. Το δίδαγμα από την περιπέτεια του “The Lost Weekend” μας δείχνει τον σημαίνοντα ρόλο που παίζει η κατάλληλη μουσική σε μια ταινία. Η σωστή μουσική την ανυψώνει, η λάθος μουσική μπορεί να την καταστρέψει.

Οι δρόμοι του σκηνοθέτη Alfred Hitchcock και του συνθέτη Miklos Rozsa συναντήθηκαν στο “Spellbound” (1945) για μία και μοναδική φορά. Κανένας από τους δύο δεν ευτύχησε από τη συνεργασία, ο μεν Hitchcock ενοχλήθηκε από τη μουσική του Rozsa επειδή τραβούσε την προσοχή από τη σκηνοθεσία του, ο Rozsa δε έπρεπε να υπομείνει τις υποδείξεις του παραγωγού David O. Selznick, μια από τις οποίες αφορούσε το πόσα βιολιά θα χρησιμοποιήσει ο συνθέτης για το βασικό θέμα της ταινίας, ένα από τα πιο γνωστά που έγραψε ο συνθέτης και κλασικό των κλασικών. Η μυστηριώδης παρουσία του “theremin” και εδώ, θα γίνει η μουσική ενσάρκωση της σχιζοφρενικής ταυτότητας του πρωταγωνιστή Gregory Peck και θα συναρπάσει κοινό και κριτικούς.

Πάνω στο soundtrack της ταινίας βασίστηκε το “Spellbound Concerto” που ετοίμασε ο συνθέτης προσθέτοντας τη συμμετοχή πιάνου, που κατά την πρώτη αρχική μορφή του είχε διάρκεια δώδεκα περίπου λεπτά. Το κομμάτι λειτουργεί ουσιαστικά σαν σουίτα της ταινίας και στέκεται σε όλα τα σημαντικά της σημεία περιέχοντας, μάλιστα, και μουσική που έγραψε για την ταινία ο Rozsa και στη συνέχεια αφαιρέθηκε. Στη συλλογή αυτή, υπάρχει η δεύτερη, μεταγενέστερη έκδοση του “Spellbound Concerto”, στην οποία ο συνθέτης πρόσθεσε ένα πιάνο επιπλέον και τη μεγάλωσε σε διάρκεια (23 λεπτά).

Η διεύθυνση της Utah Symphony Orchestra από τον Elmer Bernstein δεν είναι τίποτα λιγότερο από εκπληκτική, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς τις ιδιαίτερες απαιτήσεις ενός τέτοιου κομματιού, με τη χρήση ορχήστρας, δύο πιάνων και του σύγχρονου υποκατάστατου του “theremin”, του οργάνου που παράγει έναν παρόμοιο ηλεκτρονικό ήχο και έχει χρησιμοποιήσει πολύ στα soundtracks διαφόρων ταινιών του ο Elmer Bernstein, του “ondes martenot”.

H συλλογή περιέχει ένα ακόμη concerto του συνθέτη που έχει βασιστεί σε κινηματογραφική του μουσική, όπου κυριαρχεί το πιάνο. Στο “New England Concerto”, διάρκειας 15 λεπτών, ο Rozsa χρησιμοποίησε ως πρώτη ύλη το θεματικό υλικό που είχε γράψει για πιάνο στις ταινίες “Lydia” (1941) και “Time Out of Mind” (1947). Ένα υπέροχο κομμάτι όπου ακούμε άλλοτε το πιάνο να βαδίζει μόνο του στα μελωδικά του μονοπάτια και άλλοτε να συνοδεύεται από διάφορα τμήματα της ορχήστρας (έγχορδα, πνευστά).

Οι δύο επόμενες και τελευταίες ενότητες στην καριέρα του Rozsa, είναι οι ιστορικές και οι επικές-θρησκευτικές ταινίες. Ρωμαϊκό το κινηματογραφικό σκηνικό στις ταινίες “Quo Vadis” (1951) και “Julius Caesar” (1953), και ο συνθέτης γράφει ρωμαλέα μουσική, όπως μόνο αυτός μπορούσε να αποδόσει το μεγαλείο των ρωμαϊκών χρόνων στη μεγάλη οθόνη.

Η εκτέλεση του επιλόγου από την ταινία “Julius Caesar” δια χειρός Cliff Eidelman είναι ικανοποιητική αν και σαφώς κατώτερη της αυθεντικής, ενώ η απόπειρα του Elmer Bernstein με τη μουσική του “Quo Vadis” στέφεται με απόλυτη επιτυχία. Δυστυχώς, δε μπορούμε να πούμε το ίδιο για τις επανεκτελέσεις του Richard Muller-Lampertz με την Hamburg Concert Orchestra, ο οποίος επικεντρώνεται στις επικές-θρησκευτικές ταινίες “Ben Hur” (1959) και “King of Kings” (1961), και στην ιστορική υπερπαραγωγή “El Cid” (1961) με απογοητευτικά αποτελέσματα.

Η μουσική των “Ben Hur” και “King of Kings” όπως αποδίδεται στη συλλογή βρίσκεται σε επίπεδα πολύ κατώτερα των αυθεντικών ηχογραφήσεων. Η προχειρότητα είναι εμφανής, αλλά αυτό που ενοχλεί σε αυτές τις επανεκτελέσεις και ιδιαίτερα σε αυτή του “El Cid”, είναι κάποια λάθη που έχουν γίνει (αλλαγές στο ρυθμό, νότες που παραλείπονται κτλ) και δημιουργούν άσχημη εντύπωση. Ειδικά το κομμάτι “Legend and Epilogue” (#3-1) θα πρέπει να καταχωρηθεί στη λίστα με τις χειρότερες επανεκτελέσεις όλων των εποχών!

Είναι αδιανόητο να έχεις έναν από τους ωραιότερους μουσικούς επιλόγους που γράφτηκαν ποτέ και να τον αποδίδεις τόσο λανθασμένα, φτωχά και μίζερα! Όσοι από εσάς δεν είχατε τη δυνατότητα να ακούσετε τις αυθεντικές εκτελέσεις από τη μουσική των “Ben Hur”, “King of Kings” και “El Cid”, δείτε τις διαθέσιμες εκτελέσεις σε αυτή τη συλλογή σαν ένα απλό ορεκτικό μέτριας ποιότητας, έχοντας κατά νου ότι απέχουν πολύ από το να θεωρηθούν επιτυχημένες.

Οπότε μην αρκεστείτε σε αυτές, αναζητήστε τις μακράν καλύτερες αυθεντικές ή αναζητήστε επανεκτελέσεις του ίδιου του Rozsa σε άλλες κυκλοφορίες. Επιπλέον κομμάτια από τις ταινίες “El Cid” και “King of Kings”, υπεύθυνος για τα οποία είναι ο Elmer Bernstein δίνουν ένα αισθητά καλύτερο αποτέλεσμα.

Ένας ακόμη σημαντικός σταθμός στη φιλμογραφία των ιστορικών ταινιών του Rozsa ήταν η ταινία “Plymouth Adventure” (1952) που εξιστορούσε το ταξίδι του ιστιοφόρου Mayflower προς τη Nέα Γη, μεταφέροντας εμπόρους και ανθρώπους της καθολικής πίστης. Για να δώσει στην ταινία τον ουσιαστικό αέρα ηρωϊσμού που της έλειπε, ο συνθέτης έγραψε καθηλωτική μουσική για την έναρξη και το κλείσιμο της ταινίας (με χρήση χορωδίας και στίχους που βασίστηκαν σε ψαλμωδίες), ενώ για τον απόπλου του πλοίου Mayflower ετοίμασε ένα μεγαλειώδες συμφωνικό πυροτέχνημα, ώστε να τονίσει την ιστορικότητα του γεγονότος. Το κομμάτι “The Mayflower (Symphonic Picture)” (#10-3) είναι μια σουίτα που ετοίμασε ο συνθέτης ειδικά για μια συναυλία προς τιμήν του, που προοριζόταν να διευθύνει ο Elmer Bernstein.

Σε αυτό, περιέχονται οι χορωδιακές στιγμές αρχής και τέλους (με διαφορετικό επίλογο από αυτόν που είχε η ταινία, τον οποίο έγραψε αποκλειστικά για τη σουίτα ο Rozsa) και φυσικά το χειμαρρώδες κομμάτι του απόπλου, που στάθηκε ορόσημο και ενέπνευσε πολλούς άλλους συνθέτες σε ανάλογες σκηνές που συναντάμε σε μελλοντικές ταινίες, με ενδεικτικές τις “Mutiny on the Bounty” (1961) σε μουσική του Bronislau Kaper και τα “Star Trek” του James Horner.

Παρόλο που ο Rozsa ήταν διάσημος για την ρωμαϊκή και ψυχολογική του μουσική, με κορωνίδες τα “Ben Hur” (1959) και “Spellbound” (1945), εκπληκτική ήταν και η αίσθηση του τρυφερού, του δραματικού και γενικότερα συναισθηματικού μέρους των συνθέσεών του. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει για τα πολυάριθμα πανέμορφα love themes που είχε γράψει, μερικά από τα οποία συναντάμε στη συλλογή.

Συνθέσεις μοναδικές που αποδίδουν το αγνότερο ανθρώπινο συναίσθημα με απόλυτα παραστατικό τρόπο. Δεν είναι τυχαίο ότι το καλύτερο love theme που γράφτηκε ποτέ είναι του Rozsa! Ο λόγος για το love theme του Judah Ben Hur και της Esther από την ταινία “Ben Hur” (με το love theme του “El Cid” να ακολουθεί από πολύ κοντά), που υπάρχει στη συλλογή αλλά δυστυχώς σε μέτρια εκτέλεση.

Ωστόσο, υπάρχουν πολλά άλλα love themes με θαυμάσια εκτέλεση, που συγκαταλέγονται στις ομορφότερες συνθέσεις του είδους: το δραματικά τρυφερό θέμα από την ταινία “That Hamilton Woman” (1941) που ηχογραφήθηκε το 1995 στη μνήμη του συνθέτη, λίγο μετά το θανατό του, το τραγικό love theme του “Eye of the Needle” (1981), το δακρύβρεχτο θέμα του “Last Embrace” (1979) (στο κομμάτι “Goodnight Ellie” #11-2), το αξέχαστο love theme του “Spellbound” (1945) κ.α.

Εκτός από τις τέσσερις χρονικές ενότητες στην καριέρα του Rozsa, υπήρξαν και ταινίες που δεν εντάσσονται σε κάποια από αυτές, αρκετές από τις οποίες συμπεριλήφθηκαν στη συλλογή και αποτελούν πειστικά επιχειρήματα του ότι η μουσική του συνθέτη ξεχωρίζει ανεξαρτήτως του είδους της ταινίας. Ένα από τα κινηματογραφικά είδη που ο Rozsa θεωρούσε πως δεν ταίριαζε με τη μουσική του ιδιοσυγκρασία ως συνθέτη, ήταν το γουέστερν.

Η μουσική του “Tribute to a Bad Man” (1956) δεν ήταν η τυπική μουσική για ένα αμερικανικό γουέστερν, χωρίς αυτό να σημαίνει πως ήταν αποτυχημένη. Η σουίτα που διευθύνει άριστα ο Morton Gould με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου μας δίνει μια επαρκή γεύση από το πώς αντιλαμβανόταν ένας Ούγγρος συνθέτης το αμερικανικό γουέστερν: η μουσική του ξεκινάει περήφανα, στη συνέχεια ηρεμεί και διηγείται μελωδικά, και για το κλείσιμο επιστρέφει ο επιβλητικός τόνος της αρχής.

Ένα κινηματογραφικό είδος που αντιπαθούσε ο συνθέτης ήταν η κωμωδία. Η εισαγωγή (“Overture” #3-2) από τη μουσική του “Because of Him” (1946) κάθε άλλο παρά κωμική θα φανεί στα αυτιά ενός ακροατή του σήμερα, που έχει διαφοροποιηθεί τόσο πολύ η ατμόσφαιρα της μουσικής που προορίζεται για μια κωμωδία! Πριν από 60 χρόνια, όμως, τα δεδομένα ήταν αλλιώς: η “κωμική” μουσική του Rozsa διατηρεί τη σοβαρότητά της, μόνο που τη διακρίνει μια χαρμόσυνη διάθεση που τείνει να αγγίξει εύθυμα όρια αλλά ποτέ δεν το κάνει. Μέσα στο πάνθεον των συνθέσεων του Rozsa, όπου η σοβαρότητα είναι το κυρίαρχο προσδιοριστικό τους στοιχείο, η εισαγωγή από το soundtrack του “Because of Him” πράγματι φαίνεται πως έχει γραφτεί για μια κωμωδία της δεκαετίας του ’40.

Η τελευταία συνεργασία του συνθέτη με το σκηνοθέτη Billy Wilder ήταν στην ταινία “Fedora” (1978), ενώ είχαν προηγηθεί αρκετές άλλες όπως οι “The Private Life of Sherlock Holmes” (1970), “The Lost Weekend” (1945), “Double Indemnity” (1944) κ.α. Ο Rozsa εντόπισε αμέσως τις αδυναμίες της και προσπάθησε να τη βοηθήσει όσο μπορούσε με τη μουσική του, αλλά μάταια όπως αποδείχθηκε: ο σκηνοθέτης αφαίρεσε σημαντική ποσότητα μουσικής από την ταινία προς απογοήτευση του Rozsa.

Η φιλοσοσία στην οποία έμεινε πιστός σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του ο συνθέτης, ήταν πάντα να ενσωματώνει στα soundtracks του παραδοσιακές μουσικές που σχετίζονταν με το μέρος ή την εποχή που έβλεπε ο θεατής στην ταινία, ώστε το αποτέλεσμα να είναι πιο αυθεντικό. Τα παραδείγματα στη φιλμογραφία του είναι υπερβολικά πολλά και η “Fedora” είναι ένα από αυτά: στο κομμάτι “Souvenir de Corfu” (#6-2), ο συνθέτης χρησιμοποιεί τη μελωδία από ένα πασίγνωστο δημοτικό τραγούδι της χώρας μας που φέρει τους στίχους: “Έλα βρε Χαραλάμπη να σε παντρέψουμε, να φάμε και να πιούμε και να χορέψουμε…”!

Η τελευταία ταινία που είχε τη μουσική υπογραφή του Miklos Rozsa ήταν η παρωδία film-noir “Dead Men Don’t Wear Plaid” (1982). O σκηνοθέτης της Carl Reiner είχε έναν ειδικό λόγο που ήθελε τον Rozsa να γράψει τη μουσική της: η ταινία είχε αποσπάσματα από διάφορες άλλες ταινίας film-noir της δεκαετίας του ’40 για τις οποίες είχε γράψει μουσική ο Rozsa. Ενώ ο σκηνοθέτης είχε τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τις σκηνές από τις ταινίες, δε μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη μουσική που τις συνόδευε λόγω του υπέρογκου κόστους της χρήσης των δικαιωμάτων. Έτσι ο συνθέτης ανέλαβε το εγχείρημα να ξαναγράψει μουσική γι’ αυτές τις σκηνές , 40 περίπου χρόνια μετά από την πρώτη φορά που τις αντίκρυσε!

Το κομμάτι που ξεχώρισε στο soundtrack του “Dead Men Don’t Wear Plaid” ήταν το “Finale” (#14-3). Στο άκουσμά του, κάποιος που δε ξέρει από που προέρχεται, αποκλείεται να φανταστεί πως γράφτηκε για μια ταινία που παρωδεί τις ταινίες film-noir, στην οποία πρωταγωνιστεί ο Steve Martin! Ο συνθέτης δίνει ένα αναπάντεχα δυνατό επίλογο, με μουσική που αγγίζει τα όρια του επικού και θα έβρισκε αναπαυτικά θέση σε οποιαδήποτε ιστορική-θρησκευτική ταινία που προηγήθηκε στη φιλμογραφία του.

To Have or not to Have?

Dr. Miklos Rozsa. Ο θρύλος του κινηματογράφου και της μουσικής του. Όταν το 1949 υπέγραψε αποκλειστική συνεργασία με την Metro Goldwyn Mayer (MGM), ήταν κοινή η παραδοχή ότι η MGM αποκτούσε το προνόμιο να εξασφαλίσει τις μουσικές υπηρεσίες του πιο ώριμου και ολοκληρωμένου συνθέτη της εποχής.

Αυτό δεν άλλαξε ποτέ, ο Rozsa υπήρξε πάντοτε πρωτοπόρος, ο τρόπος που αντιλαμβανόταν τη δυναμική της μουσικής σε μια ταινία ήταν μοναδικός. Από τους συνθέτες της εποχής του είναι μακράν ο πιο προσβάσιμος, δηλαδή η μουσική του ακούγεται ευκολότερα και με μεγαλύτερη άνεση απ’ ότι των συναδέλφων του συνθετών Bernard Herrmann, Max Steiner, Alfred Newman κ.α. Η συλλογή “Miklos Rozsa: A Centenary Celebration” επαληθεύει τις παραπάνω διαπιστώσεις.

Παρά τις λιγοστές ατέλειες στην ποιότητα ορισμένων εκτελέσεων, αποτελεί μια λαμπρή παράθεση της καριέρας του συνθέτη που δεν είναι παρά μόνο ένα απεριτίφ σε σχέση με το συνολικό όγκο που παρήγαγε. Αναμφισβήτητα η ιδανικότερη επιλογή που μπορεί να κάνει κάποιος που θέλει να αποκτήσει μια συλλογή του Rozsa, είτε επειδή θέλει να τον γνωρίσει, είτε επειδή επιθυμεί να διευρύνει τους μουσικούς του ορίζοντες όσον αφορά τη φιλμογραφία του συνθέτη.

Η συλλογή θα προσφέρει αλησμόνητες συγκινήσεις σε όσους αναζητούν ορισμένες σπάνιες εκτελέσεις που εδώ και πολλά χρόνια ήταν αδύνατο να βρεθούν. Παράλληλα, αρκετά κομμάτια αναφέρονται σε ταινίες των οποίων η μουσική ουδέποτε κυκλοφόρησε σε CD. Μουσικές διαχρονικές που δεν ξεχνιούνται μετά από λίγο καιρό όπως γίνεται σήμερα, αλλά βγαίνουν αλώβητες ακόμη κι αν προορίζονταν για ταινίες που ξεχάστηκαν με την πάροδο του χρόνου.

Trivia

Ένα αφιέρωμα στην καριέρα του συνθέτη μπορείτε να διαβάσετε σε αυτό το λίνκ (Miklos Rozsa). Aπό τα πρώτα του βήματα στη μουσική, μέχρι τις μεγάλες παραγωγές του Hollywood, τα όσκαρ, όλοι εκείνοι σταθμοί που σημάδεψαν την πορεία του προς την αθανασία μέσα από τη μουσική του.

Tracklist

CD 1

El Cid (Richard Müller-Lampertz, Hamburg Concert Orchestra and Chorus)

1. Overture (3:33)
2. Palace Music (1:17)
3. Legend and Epilogue (5:04)

The Thief of Baghdad (Miklós Rózsa, Nürnberg Symphony Orchestra)

4. The King’s Fanfare/The Harbor of Baghdad (3:07)
5. Eternal Love (4:46)
6. Gallop of The Flying Horses (1:40)
7. The Marketplace of Basra (2:59)

That Hamilton Woman (Joel McNeely, Royal Scottish National Orchestra)

8. Love Theme (4:29)

Jungle Book (Klauspeter Seibel, Nürnberg Symphony Orchestra)

9. The Jungle/Life in the Jungle/Finale (6:05)

Julius Caesar (Cliff Eidelman, Royal Scottish National Orchestra)*

10. Caesar Now Be Still and Finale (6:32)

Ben-Hur (Cliff Eidelman, Seattle Symphony Orchestra)*

11. Parade of The Charioteers (3:37)

Tribute To A Bad Man (Morton Gould, London Symphony Orchestra)*

12. Suite (4:51)

Eye of The Needle (Miklós Rózsa, Nürnberg Symphony Orchestra)

13. Prelude (2:15)
14. English Wedding (1:58)
15. Passion/Love Theme (4:31)
16. The Fight (3:08)
17. Finale/Epilogue (3:21)

King of Kings (Richard Müller-Lampertz, Hamburg Concert Orchestra and Chorus)*

18. Main Title (2:40)
19. Nativity (2:50)
20. Miracles Of Christ (3:08)
21. Resurrection and Finale (3:31)

CD 2

The World, the Flesh and the Devil (Elmer Bernstein, Utah Symphony Orchestra)*

1. Overture (3:36)

New England Concerto (Elmer Bernstein, Utah Symphony Orchestra)

2. New England Concerto (14:58)

Because Of Him (Elmer Bernstein, Utah Symphony Orchestra)

3. Overture (3:25)

Spellbound Concerto (Elmer Bernstein, Utah Symphony Orchestra)*

4. Spellbound Concerto (22:45)

Fedora (Miklós Rózsa, Symphonie-Orchester Graunke)

5. Prelude and Fedora Appears (1:19)
6. Souvenir de Corfu (1:48)
7. Rain (4:37)
8. Search In The Villa (7:08)
9. Finale (1:37)

The Last Embrace (Miklós Rózsa, Nürnberg Symphony Orchestra)

10. Prelude – Memories (4:05)
11. Goodnight Ellie (2:34)
12. Niagara Falls (2:26)
13. The Tunnel – Finale (3:43)

CD 3

Ben-Hur (Richard Müller-Lampertz, Hamburg Concert Orchestra and Chorus)*

1. Prelude (3:39)
2. Love Theme (2:51)
3. Victory Parade (2:23)
4. Miracle and Finale (3:32)

El Cid (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)

5. El Cid (3:36)
6. The Coronation (2:22)

The Story Of Three Loves (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)

7. Paganiniana/The Eternal City/Boccaccio March and Finale (12:51)

Quo Vadis (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)

8. Quo Vadis Domine (5:29)

The Lost Weekend (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)*

9. Prelude/New York Skyline/Alcohol/Love Theme (5:34)

Plymouth Adventure (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)*

10. The Mayflower (Symphonic Picture) (12:01)

The Private Life of Sherlock Holmes (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)*

11. English Waltz (Vienna In Scotland) (2:30)

The Strange Love of Martha Ivers (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)

12. Prelude and Love Theme (6:18)

King of Kings (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)*

13. Entr’acte (7:23)

Dead Men Don’t Wear Plaid (Elmer Bernstein, Nürnberg Symphony Orchestra)*

14. Finale (4:33)

*Έχουν κυκλοφορήσει σε πιο ολοκληρωμένη μορφή, τα οποία μπορείτε να αναζητήσετε σε κάποιο διαδικτυακό κατάστημα που ειδικεύεται σε soundtracks.