Νικήστε το στρες της οικονομικής κρίσης

Νικήστε το στρες της οικονομικής κρίσης

Το στρες της οικονοµικής κρίσης επηρεάζει έντονα τους ανθρώπους, αυξάνοντας κατακόρυφα τα προβλήµατα ψυχικής υγείας και τη χρήση αντικαταθλιπτικών και αγχολυτικών φαρµάκων. Πως θα το αντιµετωπίσουµε;

Οικονοµική ανασφάλεια

Η απότοµη µείωση του εισοδήµατος και η ανεργία, είναι έννοιες που µέχρι πριν από μία δεκαετία δεν απασχολούσαν έντονα τους Έλληνες. Ξαφνικά όµως, έγιναν µέρος της καθηµερινότητας τους και άλλαξαν –δυστυχώς προς το χειρότερο- την ποιότητα της ζωής τους. Ο φόβος για το αύριο και η αβεβαιότητα που δηµιουργούν, οι λογαριασµοί που «τρέχουν», τα χρέη προς τις τράπεζες, οι περικοπές µισθών και επιδοµάτων, τα λουκέτα και οι απολύσεις, δεν ασκούν πιέσεις µόνο στο πορτοφόλι, αλλά και στη σωµατική και ψυχική τους υγεία.

Σύµφωνα µε τους επιδηµιολόγους, η οικονοµική κρίση σχετίζεται τόσο µε αυξηµένα περιστατικά ψυχοπαθολογίας, όπως η αγχώδης διαταραχή και η κατάθλιψη, όσο και µε σωµατικές επιπτώσεις, όπως αύξηση των αυτοκτονιών και των εµφραγµάτων του µυοκαρδίου.

Μια σημαντική έρευνα που διεξήχθη σε 26 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφέρει ότι η αύξηση της ανεργίας κατά 1% συνοδεύεται σχεδόν πάντα από αύξηση των αυτοκτονιών κατά 0,79% και επίσης με παράλληλη αύξηση των ανθρωποκτονιών περίπου στο ίδιο ποσοστό. Ήδη, την περασµένη χρονιά, οι αυτοκτονίες σηµείωσαν αύξηση σε σχέση µε το 2009, µε πιο ευάλωτη κοινωνική οµάδα τους άνδρες ηλικίας 35-55 ετών.

Η ανεργία συνοδεύεται επίσης, από αύξηση των θανάτων από ισχαιµική καρδιοπάθεια- κυρίως στους νεαρούς άνδρες: επειδή έχουν ενεργό θέση στην παραγωγική διαδικασία και πιέζονται περισσότερο είναι και εκείνοι που πλήττονται. Η ίδια έρευνα, έδειξε µείωση της θνησιµότητας από τροχαία ατυχήµατα, λόγω της ελάττωσης της οικονοµικής και κοινωνικής δραστηριότητας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί επίσηµα, ότι η παγκόσµια οικονοµική κρίση έχει οδηγήσει σε έξαρση των αυτοκτονιών. Οι αυτοκτονίες, εξαιτίας της οικονοµικής δυσπραγίας, αυξάνονται και στη χώρα µας, όπως και οι συναισθηµατικές διαταραχές. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι οι συµπολίτες µας που απευθύνθηκαν για βοήθεια σε δηµόσια ψυχιατρικά νοσοκοµεία, αυξήθηκαν το τελευταίο διάστηµα κατά 30%! Την ίδια ώρα, ξετυλίγονται ιστορίες ανθρώπων, που πνίγηκαν στα χρέη και αποφάσισαν να δραπετεύσουν από τα προβλήµατα… πεθαίνοντας. Μελέτες έχουν αποδείξει ότι ένας άνεργος έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να αυτοκτονήσει, σε σχέση µε έναν αµιγώς ψυχιατρικό ασθενή.

Όταν η Ρωσία κατέρρευσε, οι αυτοκτονίες και οι βίαιοι θάνατοι αυξήθηκαν τόσο πολύ, που όλοι µιλούσαν για «µαύρη ζώνη θανάτου» στις χώρες της Βαλτικής και στη ίδια τη Ρωσία. Αντίστοιχη ήταν η κατάσταση που διαµορφώθηκε και µε το χρηµατιστηριακό κραχ στη ΝΑ Ασία, πριν από κάποια χρόνια. «Οι έρευνες τότε είχαν δείξει σαφή συσχέτιση ανάµεσα στην ασιατική οικονοµική κρίση και στην αύξηση των αυτοκτονιών στις περισσότερες από τις χώρες της ανατολικής Ασίας. Η συσχέτιση αυτή αποδόθηκε στην παράλληλη αύξηση της ανεργίας στις χώρες αυτές. Και στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πάντως, η αυξανόµενη ανεργία φαίνεται να σχετίζεται µε σηµαντική αύξηση των θανάτων από συµπεριφορές βίας», σηµειώνει ο ψυχίατρος κ. Ορέστης Γιωτάκος.

Η απώλεια της εργασίας συνοδεύεται, επίσης, από ψυχικές διαταραχές, προβλήµατα εθισµού και εξάρτησης, αυξηµένη κατανάλωση καπνού και οινοπνεύµατος, κατάθλιψη και χαµηλή αυτοεκτίµηση.

Ψυχικές διαταραχές

Το παρατεταµένο και οξύ οικονοµικό άγχος, όταν δεν µπορεί να αντιµετωπιστεί, σιγά σιγά οδηγεί σε «απόσυρση» από την πάλη για επιβίωση και σε παθητικότητα του ατόµου, το οποίο νιώθει ανίκανο να αντιδράσει. Μπορεί να οδηγήσει σε µελαγχολία, δυσθυµία, κατάθλιψη και ψυχοσωµατικά συµπτώµατα, κούραση, παχυσαρκία, αϋπνία, προβλήµατα του πεπτικού συστήµατος, απώλεια διάθεσης για σεξ και καρδιακές παθήσεις. Όταν ο άνθρωπος βρίσκεται σε παρατεταµένο άγχος, υπάρχουν σηµαντικότατες επιδράσεις στην ψυχική του διάθεση, αλλά και στο σώµα του. Η άµυνα του οργανισµού του πέφτει, µέσω ενός πολύπλοκου µηχανισµού που οφείλεται στην επικοινωνία νευρικού και αµυντικού συστήµατος. Όταν το άγχος διαρκεί εβδοµάδες ή και µήνες, µπορεί να εξασθενήσει το ανοσοποιητικό σε τέτοιο βαθµό, ώστε να καταστήσει το άτοµο ιδιαιτέρως ευπαθές σε λοιµώξεις.

Και σαν να µην έφταναν όλα τα παραπάνω, πρόσφατη µελέτη σε Αµερικανούς και Ευρωπαίους 35ρηδες, έδειξε ότι το άγχος για την άσχηµη οικονοµική κατάσταση και την έλλειψη περίθαλψης οδηγεί τους σηµερινούς 35άρηδες πιο νωρίς στη µέση ηλικία! Τα άγχη «έφαγαν» πέντε χρόνια από τα νιάτα των Αµερικανών, αλλά και των Ευρωπαίων. Το ινστιτούτο «Philips» για την υγεία και την ευζωία, επεσήµανε πρόσφατα ότι µεσήλικες είναι πλέον οι 35άρηδες! Η κρίση δηλαδή µάς γερνά …πριν την ώρα µας!

Οι πραγµατικές οικονοµικές επιπτώσεις της ανεργίας, είναι εποµένως, πολύ περισσότερες απ’ ό,τι υπολογίζεται µε βάση τους κλασικούς οικονοµικούς δείκτες. Το πραγµατικό κόστος της ανεργίας για τον εργαζόµενο και την κοινωνία, είναι πολύ µεγαλύτερο, αφού ένα κύµα απολύσεων µπορεί να επηρεάσει την υγεία των απολυµένων, µε ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα συστήµατα δηµόσιας υγείας.

Απελπισία

«Από 237 διαπολιτισµικές και οι 87 διαχρονικές µελέτες που ανασκοπήθηκαν, διαπιστώθηκε ότι οι άνεργοι ήταν πράγµατι πιο συχνά σε απελπισία από ό,τι όσοι εργάζονταν. Μια σηµαντική διαφορά βρέθηκε για αρκετούς δείκτες ψυχικής υγείας και συγκεκριµένα σε ανάµεικτα συµπτώµατα απόγνωσης, κατάθλιψης, άγχους, ψυχοσωµατικά συµπτώµατα και στην υποκειµενική αίσθηση αυτοεκτίµησης και ευεξίας. Ο µέσος αριθµός ατόµων µε ψυχολογικά προβλήµατα µεταξύ των ανέργων ήταν 34%, σε σύγκριση µε το 16% των εργαζόµενων ατόµων. Οι άνδρες και οι εργαζόµενοι σε χειρονακτικές εργασίες, φάνηκε να επηρεάζονται περισσότερο από την ανεργία, από ό,τι οι γυναίκες και οι εργαζόµενοι σε υπαλληλικές δουλειές. Όσο πιο µεγάλο ήταν το χρονικό διάστηµα της ανεργίας, τόσο πιο µεγάλες ήταν οι επιπτώσεις της στην ψυχική υγεία», τονίζει ο κ. Γιωτάκος.

Οι άνεργοι έχουν χαµηλότερη αυτοπεποίθηση, νιώθουν απορριπτέοι από την κοινωνία και αναπτύσσουν µε τη σειρά τους αισθήµατα εχθρότητας για αυτή, βιώνουν χρόνια πικρία κι απογοήτευση και παρουσιάζουν συµπτώµατα κατάθλιψης. Αναπτύσσεται µέσα τους η αίσθηση πως δεν µπορούν να πάρουν στα χέρια τους τα ηνία της ζωής τους και σε πολλές περιπτώσεις (ειδικά όταν χάνουν µια µακροχρόνια, σταθερή εργασία), το στρες που βιώνουν είναι µεγαλύτερο από το στρες που µπορεί να προκαλέσει ο θάνατος ενός καλού φίλου ή µια σοβαρή αρρώστια στην οικογένεια.

Όλα τα παραπάνω, µπορούν να εκφραστούν µέσα από ψυχοσωµατικά προβλήµατα ή να βρουν διέξοδο στον αλκοολισµό και στην κατάχρηση ουσιών.

Η ηµιαπασχόληση ή η απασχόληση σε χαµηλόµισθες ανασφάλιστες εργασίες µε αβέβαιο µέλλον, αν και µετριάζει κάπως τα άµεσα συναισθήµατα απογοήτευσης και πικρίας των ανέργων, δεν εξωραΐζει το βαθύτερο άγχος, που προέρχεται από την αίσθηση απώλειας ελέγχου της ζωής και το «ψαλίδισµα» των ονείρων του εργαζόµενου.

«Θύµατα» της κρίσης και τα παιδιά

Ωστόσο, όπως επισηµαίνει ο ψυχίατρος κ. Ορέστης Γιωτάκος, η κρίση δεν αφορά µόνο στους ενήλικες, αλλά και στα παιδιά, επισηµαίνοντας ότι οι κοινωνικο-οικονοµικές διακυµάνσεις κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, µπορούν να επηρεάσουν τη σωµατική και την ψυχική υγεία του παιδιού, τώρα και στο µέλλον.

«Η κοινωνικοοικονοµική κατάσταση επηρεάζει κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας τον πρώιµο λόγο και τα προµετωπιαία εκτελεστικά συστήµατα ελέγχου και τροποποιεί τις σχέσεις εγκεφάλου – συµπεριφοράς σε σχετιζόµενες µε ανάγνωση δοκιµασίες». «Παροµοίως, η κακή κοινωνικο-οικονοµική κατάσταση συµβάλλει σε µειωµένη απόδοση, συνοδευόµενη από ελαττωµένη προµετωπιαία εγκεφαλική δραστηριότητα σε δοκιµασίες µέτρησης της προσοχής» εξηγείο ίδιος.

Αντιµετώπιση

Πώς πρέπει όµως να αντιδράσουµε στην κρίση; Σε περιόδους γενικευµένης οικονοµικής κρίσης, ψυχολόγοι και ψυχίατροι συµφωνούν πως το σηµαντικότερο είναι να αντιληφθούµε πως πρόκειται για µια γενική κατάσταση, ούτως ώστε να µην προσλαµβάνουµε το γεγονός ότι δεν τα βγάζουµε πέρα ή ότι χάσαµε τη δουλειά µας, ως προσωπική αποτυχία.

«Η κρίση δεν κάνει εξαιρέσεις και, κυρίως, δεν βάζει προτεραιότητες», σηµειώνει η ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια κυρία Δήµητρα Σφήκα. «Έτσι, ένας άνθρωπος που χάνει τη δουλειά του, δεν πρέπει να αρχίσει να διερωτάται γιατί συνέβη σε αυτόν, αλλά να αντιληφθεί ότι πρόκειται για ένα συνολικό πρόβληµα κι ότι, στην τρέχουσα συγκυρία, χιλιάδες άνθρωποι µένουν χωρίς δουλειά», εξηγεί η ίδια.

Οι ειδικοί θεωρούν άλλωστε, πως η κρίση είναι και µια ευκαιρία για αναπροσαρµογή και αλλαγή των προτεραιοτήτων στη ζωή. Για να επιβιώσουµε λοιπόν της κρίσης, η κυρία Σφήκα συστήνει:

Να αναζητήσουµε νέες πηγές ευχαρίστησης

  • Να βρούµε νέους τρόπους για να περνάµε καλά. Αυτό µπορεί να σηµαίνει ακόµη κι επιστροφή σε «παραδοσιακούς» τρόπους διασκέδασης, όπως το να συγκεντρωνόµαστε σε σπίτια και να µαγειρεύουµε ή να πίνουµε ένα κρασί, το να διαβάσουµε ένα βιβλίο ή να επισκεφθούµε µια έκθεση ζωγραφικής. Θα βοηθηθούµε περισσότερο και πιο ουσιαστικά, από το να πάµε π.χ. να πιούµε, σε ένα µέρος µε δυνατή µουσική.
  • Να «επιστρέψουµε» στις ανθρώπινες σχέσεις. Η επικοινωνία είναι το «κλειδί». «Οι άνθρωποι σε τέτοιες συνθήκες, χρειάζονται την αίσθηση ασφάλειας», τονίζει η ειδικός.
  • Να ανακαλύψουµε τη φύση. Να αναπνεύσουµε και να περπατήσουµε περισσότερο.
  • Να επενδύσουµε σε αυτά που πραγµατικά µας γεµίζουν και µας ευχαριστούν. Η ζωή δεν έχει µόνο υλικά πράγµατα.
  • Να ανακαλύψουµε τον εαυτό µας.
  • Να κλείνουµε τα αυτιά µας στην τροµολαγνεία των ΜΜΕ.
  • Να αποτιµούµε ρεαλιστικά και χωρίς πανικό την κατάστασή µας.
  • Να προσπαθούµε να ξεπεράσουµε κάθε δυσκολία µε θετική σκέψη. Εξάλλου, δεν υπάρχει τίποτα καλό ή κακό. «Η σκέψη το κάνει έτσι», όπως έλεγε και ο Άµλετ. Δεν είναι εύκολο να ανακαλύπτουµε τις αισιόδοξες πλευρές κάθε πράγµατος. Δεν πρέπει όµως και να ξεχνάµε, ότι διαθέτουµε µια τεράστια δύναµη: την ικανότητα προσαρµογής που µας διέσωσε πάντα στο πέρασµα των αιώνων.

Όπως διευκρινίζει η ψυχολόγος, «δεν είναι αυτονόητο ότι όλοι οι άνθρωποι µπορούν να ελιχθούν άµεσα και να αντιµετωπίσουν αποτελεσµατικά αυτή τη νέα κατάσταση. Όσο κι αν ακούγεται θεωρητικό, όµως, πρέπει να κινητοποιήσουµε αυτούς τους µηχανισµούς προσαρµογής. Καθένας µπορεί να βρει έναν τρόπο να το κάνει, αρκεί να προσπαθήσει. Κι αν δεν µπορεί µόνος του, υπάρχουν άνθρωποι δίπλα του, που θέλουν να βοηθήσουν. Η αλληλοβοήθεια σε περιόδους, όπως η σηµερινή, είναι πολύτιµη για την κοινωνία µας»

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας