Οι έφεδροι στο Γερμανικό στρατό

Οι έφεδροι στο Γερμανικό στρατό

Η γερμανική κυβέρνηση είχε ανακοινώσει πριν μία δεκαετία ότι πρόκειται σταδιακά, σε ένα σχετικά βραχύ χρονικό ορίζοντα, να καταργήσει τη στρατιωτική θητεία. Η ανακοίνωση του Υπουργείου Άμυνας αιτιολόγησε την απόφαση αυτή με το σκεπτικό ότι οι αμυντικές ανάγκες της Γερμανίας δεν απαιτούν ένα τόσο μεγάλο αριθμό στρατιωτικού προσωπικού, όσο αυτό που απασχολείται σήμερα.

Η τέτοια δικαιολόγηση της κατάργησης της θητείας τείνει να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η απόφαση αυτή είναι δημοκρατική και ότι θα προάγει την ειρήνη και τη σταθερότητα. Είναι όμως έτσι στην πραγματικότητα;

Η θεσμοθέτηση της στρατιωτικής θητείας (δηλαδή της συμμετοχής του συνόλου του πληθυσμού στα στρατιωτικά καθήκοντα) στη μεταπολεμική Γερμανία έγινε το 1950, έγινε προκειμένου να ξεπεραστεί κατά κάποιο τρόπο η ελιτίστικη στρατοκρατική αντίληψη του ναζιστικού παρελθόντος αλλά και για να υφίσταται ετοιμότητα στην αντιπαράθεση προς τα σοσιαλιστικά κράτη της Ευρώπης που εδραιώθηκαν μετά τον αντιφασιστικό πόλεμο. Μην ξεχνάμε ότι η ανατολική πλευρά της Γερμανίας είχε επιλέξει το σοσιαλιστικό δρόμο ανάπτυξης και ότι η διάσπαση της Γερμανίας πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία των ΗΠΑ.

Ανεξάρτητα όμως από τις προθέσεις, η συμμετοχή των πολιτών στις ένοπλες δυνάμεις είχε εκ των πραγμάτων μια διπλή επενέργεια. Πρώτο, συνέβαλε σε μια κάποια στρατιωτικοποίηση του συνόλου της κοινωνίας και ιδίως της νεολαίας αφού, έστω και προσωρινά, την υπέτασσε στην αυταρχική, στρατοκρατική λογική. Δεύτερο, η συμμετοχή της νεολαίας, ιδιαίτερα σε περιόδους ανόδου των λαϊκών, νεολαιίστικων και φοιτητικών κινημάτων διαμαρτυρίας, εισέρεε στο στρατιωτικό περιβάλλον κάποια στοιχεία αμφισβήτησης, διασάλευσης της στρατιωτικής τάξης. Χωρίς να αλλάζει την ουσία, διαμόρφωνε ένα σχετικά πιο δημοκρατικό περιβάλλον στις ένοπλες δυνάμεις. Επιδρούσε ακόμη και στους αξιωματικούς. Κάποιοι μάλιστα, υπό την επίδραση βεβαίως και άλλων παραγόντων, όπως οι προτάσεις περί αφοπλισμού (πυρηνικού και συμβατικού) που διατύπωναν κατ’ επανάληψη η ΕΣΣΔ και οι άλλες σοσιαλιστικές χώρες, τοποθετήθηκαν με δημόσιες δηλώσεις τους τη δεκαετία του 1980 ενάντια στο ΝΑΤΟ.

Προσαρμογή στις σύγχρονες γεωστρατηγικές ανάγκες

Η κατάσταση αυτή όμως δεν είχε καταστεί εξαιρετικά ενοχλητική για τους ιθύνοντες της Γερμανίας τις προηγούμενες δεκαετίες, αφού κατά βάση ήταν περιορισμένη και, γι’ αυτό, ελεγχόμενη. Οι ένοπλες δυνάμεις, ενταγμένες στο ΝΑΤΟ ήταν σε θέση να αποτελέσουν αξιόπιστη απειλή.

Την περίοδο εκείνη η Γερμανία ήταν απολύτως προσηλωμένη στο άρμα των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ ενώπιον του κοινού εχθρού. Οι ανατροπές όμως του 1989-1991 μετέβαλλαν άρδην το τοπίο. Η επανένωση της Γερμανίας, η ισχυροποίηση του ρόλου της, όχι μόνο στο χώρο της γηραιάς Ευρώπης (εντός και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης) αλλά και διεθνώς, γεννούν και αναζωπυρώνουν αυτοτελείς γεωοικονομικές και γεωστρατηγικές φιλοδοξίες οι οποίες είναι ορατές δια γυμνού οφθαλμού ακόμη και στους χειρισμούς της οικονομικής κρίσης εντός της ευρωζώνης.

Εκφράζονται και στο στρατιωτικό πεδίο. Ήδη, από το 1994 επί σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης Σρέντερ οι ένοπλες δυνάμεις της Γερμανίας βρέθηκαν στα Βαλκάνια και στη συνέχεια (πιο μαζικά) στο Κόσοβο, σπάζοντας το ταμπού που είχε δημιουργηθεί από το β’ παγκόσμιο πόλεμο, ενώ ενεργητικότατος είναι ο ρόλος τους στο Αφγανιστάν και αλλού.

Το αμυντικό δόγμα της χώρας έχει μεταβληθεί προκειμένου να προβλέπεται η αποστολή δυνάμεων στο εξωτερικό. Επειδή μάλιστα υπήρξε αμφισβήτηση αν το Σύνταγμα της Γερμανίας επιτρέπει την αποστολή των ενόπλων δυνάμεων στο εξωτερικό, το ζήτημα αντιμετωπίστηκε από το Συνταγματικό Δικαστήριο το οποίο αποφάνθηκε ότι οι σχετικές αποστολές εκτός συνόρων δεν αντίκεινται στο Σύνταγμα της χώρας.

Υπό αυτό το πρίσμα αυτών των εξελίξεων πρέπει να ερμηνευθεί η κίνηση κατάργησης της στρατιωτικής θητείας. Η επάνδρωση των ενόπλων δυνάμεων αποκλειστικά από επαγγελματίες επιτρέπει τη διαμόρφωση ενός περισσότερο αποτελεσματικού στρατού τόσο στο επίπεδο το τεχνικό όσο, κυρίως, στο επίπεδο το ηθικο-πολιτικό. Είναι ευνόητο ότι ο επαγγελματικός στρατός είναι ένας μισθοφορικός στρατός. Εύκολα καλλιεργείται στο προσωπικό του η αντίληψη της ελίτ ή έστω του σώματος που βρίσκεται σε σαφή διαφοροποίηση ή και σε αντίθεση προς την κοινωνία. Διαμορφώνεται δηλαδή πιο εύκολα η αντίληψη και η πρακτική του μισθοφόρου και του πραιτωριανού, χωρίς την οποιαδήποτε επιρροή των ρευμάτων σκέψης και αμφισβήτησης που τυχόν διαπερνούν τη νεολαία και την κοινωνία.

Επομένως, η επιλογή αυτή δεν έχει να κάνει με την ανάγκη μικρότερων σε αριθμό ενόπλων δυνάμεων αλλά με την ανάγκη αποτελεσματικότερων και μαχητικότερων ενόπλων δυνάμεων. Ένας τέτοιος στρατός είναι πλέον κατάλληλος για την διεκπεραίωση των καθηκόντων και αποστολών που του επιφυλάσσουν τα γεωπολιτικά και στρατηγικά σχέδια της Γερμανίας: απόλυτα πειθαρχημένος, τεχνικά καταρτισμένος, αταλάντευτος έως αδίστακτος στην εκτέλεση των αποστολών του.

Τούτο δεν σημαίνει ότι εξοβελίζεται διά παντός η καθολική στράτευση. Όπως έχει δείξει και η εμπειρία των δυο παγκοσμίων πολέμων, σε περίπτωση γενικευμένης πολεμικής αναμέτρησης τα κράτη προσφεύγουν στην καθολική επιστράτευση που τότε πλέον καθίσταται εκ νέου αναγκαία.

Η τήρηση της εσωτερικής δημόσιας τάξης

Η πλήρης επαγγελματοποίηση των ενόπλων δυνάμεων εγείρει και ένα άλλο θεμελιώδες ζήτημα. Το Σύνταγμα της Γερμανίας, στο άρθρο 87α προβλέπει τη δυνατότητα χρήσης των ενόπλων δυνάμεων για την τήρηση της εσωτερικής δημόσιας τάξης. Αναφέρεται συγκεκριμένα στην παράγραφο 3 ότι «σε περίπτωση εντάσεως (δεν διευκρινίζεται αν πρόκειται για εξωτερικό ή εσωτερικό παράγοντα) δύναται να τους ανατεθεί η προστασία αντικειμένων πολιτικής φύσεως και η ενίσχυση των αστυνομικών μέτρων».

Στην παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου ορίζεται ότι «σε περίπτωση κινδύνου που απειλεί την υπόσταση του κράτους ή την ελεύθερη δημοκρατική πολιτειακή τάξη» μπορεί να κινητοποιηθούν οι ένοπλες δυνάμεις προς υποστήριξη της αστυνομίας «για την προστασία μη στρατιωτικής φύσεως αντικειμένων και την καταπολέμηση οργανωμένων και στρατιωτικά εξοπλισμένων επαναστατών». Είναι φανερό ότι υφίσταται συνταγματική πρόβλεψη για την εμπλοκή του στρατού στην τήρηση της δημόσιας τάξης σε μάλλον ακραίες περιπτώσεις αμφισβήτησης του κοινωνικού ή του πολιτικού συστήματος.

Όμως, σε επίπεδο ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκής Ένωσης συζητιέται έντονα η ενεργητικότερη ανάμιξη των ενόπλων δυνάμεων σε τρέχοντα καθήκοντα τήρησης της δημόσιας τάξης. Στη λογική αυτή αναπροσαρμόστηκε και το αμυντικό δόγμα της Γερμανίας. Όπως χαρακτηριστικά είχε δηλώσει το 2007 η Γερμανίδα καγκελάριος Α. Μέρκελ, «τα δεδομένα αλλάζουν. Ο παλιός διαχωρισμός μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας είναι παρωχημένος». Και επιχειρώντας να δικαιολογήσει την επιλογή της με βάση τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας συμπλήρωσε: «Μετά την 11η Σεπτεμβρίου είναι αναγκαίο να αναθεωρήσουμε τις απόψεις μας».

Κατά συνέπεια, η πλήρης επαγγελματοποίηση του στρατού σχετίζεται και με την πλευρά αυτή. Ο επαγγελματικός στρατός είναι περισσότερο αξιόπιστος όταν πρόκειται να αντιμετωπίσει τον «εχθρό – λαό» ο οποίος, και στην περίπτωση της Γερμανίας, μπορεί να μην αποδειχθεί τόσο εύπιστος και πειθήνιος στις πολιτικές της κοινωνικής συναίνεσης όσο υπήρξε στο παρελθόν. Η σκληρή λιτότητα βρίσκεται ante portas και στη Γερμανία, αν και με άλλους ρυθμούς από εκείνους που γνωρίζουμε εμείς οι Έλληνες.

Διάβασε επίσης: Πολεμική βιομηχανία της Κίνας. Διαμορφώνει το πεπρωμένο της

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας