Ιστορικά, η επιστημονική κοινότητα βασιζόταν κατά κόρον στο να εκπαιδεύει και να μαθαίνει στους πολίτες τι συμβαίνει πραγματικά πάνω σε διάφορα άγνωστα επιστημονικά ζητήματα προκειμένου να εξαλειφθεί η συνωμοσιολογία και η παραπληροφόρηση που ως γνωστόν βλάπτουν το δημόσιο κοινό συμφέρον, και κατ’ επέκταση, εμμέσως πλην σαφώς, μειώνουν την εγκυρότητα των επιστημονικών δεδομένων που προκύπτουν μέσα από έρευνα που συνήθως είναι αποτέλεσμα πολλών ετών, ίσως και δεκαετιών.
Νέα έρευνα από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Πόρτλαντ (Portland State University) εξηγεί αναλυτικά γιατί αυτή η προσέγγιση στην πραγματικότητα δεν είναι απολύτως αποτελεσματική.
“Η αμφισβήτηση των απλών ανθρώπων πάνω σε διάφορα επιστημονικά ζητήματα είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό θέμα. Για πολλά χρόνια, οι έξυπνοι άνθρωποι πίστευαν ότι ο μόνος τρόπος για να ευθυγραμμιστεί η κοινωνία με τον λόγο της επιστήμης ήταν να τους διδάξουν τη γνώση που τους έλειπε”, δήλωσε ο Nick Light, επίκουρος καθηγητής του PSU. «Δυστυχώς, οι διδακτικές παρεμβάσεις δεν λειτούργησαν πολύ καλά».
Η έρευνα του Nick Lightμε τίτλο «Knowledge overconfidence is associated with anti-consensus views on controversial scientific issues», δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Science Advances και κέντρισε το ενδιαφέρον του κόσμου, προφανώς γιατί πρόσθεσε διάφορα χρήσιμα στοιχεία στο δημόσιο διάλογο.
«Η έρευνα μας δείχνει ότι μπορεί αυτό το πρόβλημα να σχετίζεται με την υπερβολική αυτοπεποίθηση των ανθρώπων, η οποία με τη σειρά της εμποδίζει τη μάθηση, προφανώς γιατί όταν οι άνθρωποι πιστεύουν ότι τα γνωρίζουν όλα, τότε είναι ιδιαίτερα δύσκολο να διευρύνουν το γνωστικό πεδίο και να μάθουν καινούργια πράγματα», είπε ο Light. «Τα άτομα με πιο ακραίες αντιεπιστημονικές στάσεις μπορεί να χρειαστεί πρώτα να μάθουν για τη σχετική άγνοια τους, σχετικά με φλέγοντα ζητήματα, προτού διδαχθούν λεπτομέρειες της καθιερωμένης επιστημονικής γνώσης».
Η συγκεκριμένη επιστημονική μελέτη εξέτασε οκτώ ζητήματα στα οποία εξακολουθούν να υπάρχουν αντισυναινετικές απόψεις, όπως για παράδειγμα, η κλιματική αλλαγή, η πυρηνική ενέργεια, τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, μεγάλη έκρηξη (Big Bang Theory), η εξέλιξη, ο εμβολιασμός, ομοιοπαθητική ιατρική και η Πανδημία του COVID-19.
Ο Nick Light είπε ότι αυτός και η επιστημονική του ομάδα διαπίστωσαν, ότι καθώς οι στάσεις των ανθρώπων για ένα θέμα απομακρύνονται από τα επιστημονικά δεδομένα, τότε είναι πιο εύκολο να πιστεύουν ψευδείς και λανθασμένες πληροφορίες, και αυτό έχει ως συνέπεια να απομακρύνονται από την αληθινή γνώση. Πάρτε για παράδειγμα τα εμβόλια κατά του COVID-19. Όσο λιγότερο συμφωνεί ένα άτομο με το εμβόλιο κατά του COVID-19, τόσο περισσότερο πιστεύει ότι γνωρίζει πράγματα για αυτό, αλλά οι πραγματικές του γνώσεις είναι πιο πιθανό να είναι εντελώς εσφαλμένες.
«Ουσιαστικά, οι άνθρωποι που είναι πιο ακραίοι και αντιτίθενται στον επιστημονικό λόγο είναι σχεδόν βέβαιο πως θα ακολουθήσουν λάθος μονοπάτι και θα υιοθετήσουν τις ψευδείς θεωρίες που κυκλοφορούν από διάφορους επιτήδειους μέσα στην κοινωνία (όπως συμβαίνει για παράδειγμα στο διαδίκτυο)», είπε ο Light.
«Ο βαθμός στον οποίο οι συμπεριφορές σε ένα θέμα συνδέονται με πολιτικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις θα μπορούσε να επηρεάσει αν αυτό το μοτίβο υφίσταται για αυτό το ζήτημα», πρόσθεσε ο Light.
«Παραδείγματος χάρη, για την κλιματική αλλαγή, οι φιλελεύθεροι τείνουν να έχουν πεποιθήσεις που είναι σύμφωνες με την επιστήμη, ενώ για ένα άλλο εξίσου φλέγον θέμα, όπως τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, οι φιλελεύθεροι και οι συντηρητικοί τείνουν να είναι αρκετά διχασμένοι ως προς την υποστήριξη ή την αντίθεση τους στα λεγόμενα της επιστημονικής κοινότητας», επισήμανε ο Nick Light.
Οι συνέπειες της αμφισβήτησης των επιστημονικών δεδομένων, ενδεχομένως να προκαλέσουν τεράστια ζημιά μέσα στην κοινωνία με πολλούς και διάφορους τρόπους, και αντί η ανθρωπότητα να πηγαίνει προς τα εμπρός, τελικά να κινείται προς τα πίσω, εξαιτίας της ημιμάθειας και της ισχυρογνωμοσύνης των άσχετων ανθρώπων. Οι διδακτικές παρεμβάσεις για την άμβλυνση των αντιεπιστημονικών θεωριών και απόψεων ενδέχεται να μην έχουν αποτέλεσμα, εκτός εάν πρώτα τα άτομα αποκτήσουν μια ακριβή εικόνα για την πολυπλοκότητα ενός ζητήματος.
«Η μεγαλύτερη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί από την μεριά της επιστημονικής κοινότητας είναι η εύρεση κατάλληλων τρόπων για να πειστούν άτομα με ημιμάθεια πως δεν είναι τόσο γνώστες, όσο νομίζουν ότι είναι», είπε ο Light.
Η μετατόπιση της εστίασης από την ατομική γνώση στην εκπαίδευση του κοινωνικού συνόλου από τους ειδικούς είναι ίσως ο προτιμότερος τρόπος για να επιτευχθεί αυτός ο σκοπός, εξήγησε ο Light και οι συνεργάτες του μέσα από την έρευνα τους. Στην Ιαπωνία, για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι φορούσαν μάσκες για την μείωση της μετάδοσης του COVID-19, όχι όμως για να μετριάσουν τον προσωπικό κίνδυνο, αλλά για να συμμορφωθούν με το νομικό πλαίσιο προκειμένου να μη δεχτούν κάποιο χρηματικό πρόστιμο, παρόλο που είχαν γίνει τεράστιες εκστρατείες εκπαίδευσης των πολιτών πάνω σε αυτό το θέμα.
«Οι άνθρωποι τείνουν να κάνουν αυτό που πιστεύουν, και συνήθως αμφισβητούν, ακόμη και τα αυτονόητα, προκειμένου να υποστηρίξουν τα έωλα επιχειρήματα τους, που πολλές φορές τους έχουν γίνει εμμονή», είπε ο Light. Αν και δεν συνιστάται γενικά η τυφλή αποδοχή των επιστημονικών λεγόμενων. Ωστόσο οι μόνοι αρμόδιοι που μπορούν να δώσουν απαντήσεις σε περίπλοκα τεχνικά ζητήματα είναι οι καταρτισμένοι επιστήμονες»
