Philip K. Dick: Sci-fi δυστοπίες και αυτοκαταστροφή

Philip K. Dick: Sci-fi δυστοπίες και αυτοκαταστροφή

Blade Runner, Minority Report, Total Recall τρεις χολιγουντιανές ταινίες που μπορεί να γουστάρεις, μπορεί και όχι (προσωπικά βρίσκω έναν Blade Runner fanboy κάτω από κάθε πέτρα που σηκώνω) και που η θεματολογία τους κινείται στα πλαίσια του science fiction.Όμως έχουν κάτι ακόμη που ίσως σου διαφεύγει: και οι τρεις είναι βασισμένες σε ιστορίες του Philip K. Dick (ελληνικά: Φίλιπ Κ. Ντικ).

Αν είσαι από τα άτομα που αγαπάνε την sci-fi λογοτεχνία τον ξέρεις και τον έχεις τσεκάρει, αν πάλι είσαι από εκείνα τα ανθρωποειδή που παραπονιούνται όταν πέφτει στα χέρια τους “βιβλίο χωρίς εικόνες” τότε μάλλον δεν έχεις ιδέα για την πάρτη του. Τουλάχιστον το καλό Hollywood σε σκέφτηκε και εσένα το ζοχαδιασμένο και σου έδωσε μια γεύση των ιστοριών του μέσα από πολλές ταινίες, άσχετα αν εσύ δεν το έχεις αντιληφθεί.

Η αλήθεια είναι πως δεν με νοιάζει και πολύ που δεν τον γνωρίζεις, εγώ θα σε μπουκώσω με την βιογραφία του, όπως η μάνα σου σε μπούκωνε με μαλακίες στα μικράτα σου, με απώτερο σκοπό να σου φρακάρει τις αρτηρίες και να σε ξεφορτωθεί.

Ο Philip K. Dick που λες χρυσό μου ήταν συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας, ολίγον τι θρησκευτικά τζατζεμένος, με ιστορικό σε drugs abuse και αγαπούλες με τους μπάτσους λόγω αυτού – “αφήκετε με σας λέω, δεν κάνω lsd μόνο αμφέτες!“, αρκετά παραγκωνισμένος κατά την διάρκεια της ζωής του παρόλο που “την κυνηγούσε τη φάση” και κατάφερε να αποσπάσει αρκετά αξιόλογα βραβεία λογοτεχνίας.

Με το που είδε τα ραδίκια ανάποδα βέβαια, τζουπ! Να σου το Blade Runner και οι λοιπές κινηματογραφικές μεταφορές της δουλειάς του, να ένα σωρό συγγραφείς και σκηνοθέτες που άρχισαν να πίνουν αίμα και σπέρμα στο όνομα του, να εν ολίγοις ένα γλυκό μεταθανάτιο σούσουρο. Η post mortem αναγνώριση είναι πάντα ευκολοφόρετη δεν νομίζεις; Όπως και να έχει σήμερα θα βουτήξουμε σε αμφέτες, σκυλοτροφή, δυστοπικές ιστορίες, πέντε συζύγους και διάφορα τέτοια όμορφα. Με πιο κατανοητά, για το χαζεμένο σου κεφάλι, λογάκια: θα μπανίσουμε τον βίο του Philip K. Dick.

Ο Philip Kindred Dick γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου του 1928 στο Σικάγο. Εφταμηνίτικο νινί, βγήκε από την κοιλιά της μάνας του αγκαζέ με την δίδυμη αδερφή του Charlotte Jane Dick. Έξι βδομάδες αργότερα η μικρή Charlotte έκανε log out από τον κόσμο των ζωντανών, αφήνοντας τον μικρό Φίλιππα να ωρύεται καθ’ όλη την διάρκεια της ζωή του για τον πρόωρο θάνατο της, ρίχνοντας ευθύνες στην πάρτη του και τη μάνα του και γυροφέρνοντας την θεματολογία του “phantom twin” σε πολλές τους ιστορίες.

Μετέπειτα η οικογένεια Dick μετακόμισε στο Bay Area του San Fransisco και όταν ο μικρός μας Ντίκης έγινε 5 ετών, ο μπαμπάς Ντίκης πήγε να τραβήξει την οικογένεια στην Νεβάδα, μιας και βρήκε δουλειά εκεί. Η μαμά Dorothy όμως δεν ήθελε να τραβηχτεί στην Νεβάδα, οπότε χώρισε τον μπαμπά Joseph, και πήγε κατά Washigton μεριά σέρνοντας και τον Philip μαζί της. Εκεί έμειναν για μια διετία και μετέπειτα επέστρεψαν στην California και την έπεσαν στο Berkeley. Περιττό να σου πω πως όλα αυτά τα πήγαινε-έλα είχαν αρνητική επίδραση στην σχέση του Philip με την μάνα του — και η ιστορία με την νεκρή του αδερφή αποτελούσε ακόμα μια αφορμή για να της την λέει.

Στο Berkeley λοιπόν, η ζωή κυλούσε αρκετά βαρεμένα, πανεπιστημιούπολη γαρ, και με πολλούς αριστεριστές. Ήταν σαν ένα παράταιρο μικροσύμπαν μέσα στις συντηρητικές, κουμμουνιστοφοβικές και σχετικά αμόρφωτες ΗΠΑ, το οποίο λειτουργούσε με τους δικούς του, ιδιαίτερους (αργούς) ρυθμούς. Εκεί ο Philip πέρασε την εφηβεία του και μεγάλο μέρος της ζωής του. Εκεί, το 1940 στην ηλικία των 12 ετών, είχε τα πρώτα του sci-fi χτυποκάρδια, καταβροχθίζοντας το “Stirring Science Stories”.

Αφού τελείωσε με την δευτεροβάθμια έμεινε για δύο χρόνια εκτός από το εκπαιδευτικό σύστημα και ξεκίνησε να δουλεύει ως υπάλληλος σε δισκάδικο της πόλης, ενώ το 1948 έτσι πως ήταν φρέσκος φρέσκος πήγε και παντρεύτηκε. Η “τυχερή” ήταν η Jeanette Marlin και ο εν λόγω γάμος ήταν μια κίνηση ιδιαιτέρως επιπόλαια, με αποτέλεσμα να κρατήσει ένα μόνο εξάμηνο (από τον Μάιο μέχρι τον Νοέμβρη του 1948) και οι διαζευγμένοι μας να θέλουν να μη ξαναδούν ο ένας τα μούτρα του άλλου για το υπόλοιπο της ζωής τους.

Λιγότερο από ένα χρόνο μετά το διαζύγιο, ο Philip είπε να περάσει μια βόλτα από την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Μπήκε στο University of California στο Berkeley (αφού το ‘χουμε στα πόδια μας το ρημάδι που να τρέχουμε) και αποφάσισε να επιδοθεί στις θεωρητικές επιστήμες. Για την ακρίβεια θεώρησε καλή ιδέα το να μην πάρει κάποια ειδικότητα και να κάνει ένα πέρασμα από ότι του γυάλιζε καλύτερα. Έτσι παρακολούθησε μαθήματα πάνω σε ιστορία, ψυχολογία, φιλοσοφία και ζωολογία (ε;). Το κακό ήταν πως γενικά δεν το είχε και πολύ με τα long term engagements, με αποτέλεσμα να πάρει διαζύγιο και με την τριτοβάθμια δύο μήνες αφότου τα βρήκανε, δηλαδή τον Νοέμβρη του 1949.

“Γιατί;” θα με ρωτήσεις σαν μικρό παιδί. Γιατί υπήρχε κάποιο υποχρεωτικό μάθημα στο πανεπιστήμιο του, το οποίο ήταν ουσιαστικά στρατιωτική εκπαίδευση και ο Ντίκης μας δεν ήθελε να έχει μπλεξίματα με στρατοκαυλικές καταστάσεις. Έτσι από ιδεολογία, έριξε στον βρόντο την τριτοβάθμια και συνέχισε να δουλεύει στο δισκάδικο μέχρι το 1952.

Στο μεταξύ τον Ιούνιο του 1950 παντρεύτηκε για δεύτερη φορά, την Kleo Apostolides (ναι από τα δικά μας τα μέρη κρατούσε δαύτη) και το 1951 πούλησε το πρώτο του διήγημα. Μετά από αυτό, το πήρε πατριωτικά το ζήτημα και αποφάσισε πως έπρεπε να το κυνηγήσει επαγγελματικά. Έτσι σπίνταρε και άρχισε να γράφει και να εκδίδει δουλειές του με υπερβολικά ταχείς ρυθμούς. Εδώ να σου σημειώσω πως “σπίνταρε” και κυριολεκτικά, αφού οι πηγές αλλά και ο ίδιος ισχυρίζονται πως μέχρι τα 70s πλακωνόταν στις αμφέτες για να γράψει.

Στην αρχή της συγγραφικής του καριέρας δήλωσε πως “είναι διατεθειμένος να περιμένει 20 ή 30 χρόνια για να γνωρίσει επιτυχία ως συγγραφέας“. Η αλήθεια είναι πως ο οργανισμός του ζητούσε φρενιασμένα γενική αναγνώριση της δουλειάς του και μπάσιμο σε mainstream καταστάσεις, αλλά καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής του παρέμεινε στο “περιθώριο” της επιστημονικής φαντασίας. Το 1955 εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο με τίτλο “Solar Lottery” και μέχρι τα τέλη των 50s εξέδωσε άλλα 5 βιβλία και αρκετά διηγήματα. Εκείνη την πρώτη δεκαετία της καριέρας του προσπαθούσε να μην περιοριστεί στο φάσμα του sci-fi.

Όμως ο μπαγάσας όπως και να το κάνουμε το είχε με το sci-fi, και λόγω των πολιτικών, φιλοσοφικών και μετέπειτα θρησκευτικών του ανησυχιών του, ήξερε πως να πλέκει όμορφα το φανταστικό με το πραγματικό. Έτσι οι ιστορίες του είχαν την τάση να είναι αληθοφανείς, με πολύ έντονο το στοιχείο της δυστοπίας, οι ήρωες του ήταν συνήθως κοινοί καθημερινοί θνητοί, χωρίς ηρωικές φανφάρες, οι οποίοι κάπως κατάφερναν να πέσουν μέσα στην παράνοια της πλοκής των ιστοριών του. Συν τοις άλλοις πολλά από τα έργα του, κυρίως αυτά που εκδόθηκαν προς το τέλος της ζωής του, είχαν έναν ημιαυτοβιογραφικό χαρακτήρα, ο οποίος ευνοούσε κατά πολύ στην αληθοφάνεια τους.

Το 1959 μετά από πολλές οικονομικές δυσκολίες και υπερκατανάλωση σκυλοτροφής, ο γάμος του με την Kleo διαλύθηκε, μιας και ο Dick βρήκε καινούριο love-interest στην Anne Williams Rubinstein με την οποία μετακόμισαν και παντρεύτηκαν στο Μεξικό.

Τρία χρόνια αργότερα ήρθε και η πρώτη επιτυχία στην καριέρα του Dick. Το μυθιστόρημα του “The Man in the High Castle” βραβεύτηκε με Hugo Award και οι κριτικοί αναγνώρισαν στον δικό μας μια ιδιοφυΐα του sci-fi. Με τα δίκια τους, μιας και το εν λόγω μυθιστόρημα ήταν ένα πολύ καλό combo επιστημονικής φαντασίας και πειραματικής λογοτεχνίας. Και έτσι για να σε ψήσω να το διαβάσεις, το στόρυ του εν λόγω βιβλίου έχει να κάνει με ένα ιστορικό path στο οποίο οι Δυνάμεις του Άξονα κέρδισαν έναν χρονικά επιμηκυνσμένο Β’ Παγκόσμιο που κράτησε μέχρι το 1948.

Το βιβλίο εν ουσία περιγράφει την ζωή διαφόρων χαρακτήρων που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα μεταξύ τους, μέσα σε αυτό το ολοκληρωτικό καθεστώς ενώ παράλληλα παίζει αρκετά με το θέμα της αληθινής και της ψευδής πραγματικότητας που μπορεί βιώνουν οι πρωταγωνιστές. Κάτι εξίσου ενδιαφέρον για αυτό το βιβλίο είναι πως γράφτηκε με την βοήθεια του I Ching και κάποιοι από τους χαρακτήρες του βασίζουν τη ζωή τους σε αυτό.

Μετά από αυτό το όμορφο πυροτέχνημα, ακολούθησε μια διετία βαλτώματος, ακόμα περισσότερων οικονομικών δυσκολιών και εν τέλει διαζυγίου με την Anne — μαζί με την οποία είχαν και ένα παιδί, την Laura Archer Dick. Με το που διαλύθηκε ο γάμος του, ο Dick άρχισε να συνδυάζει αλκοόλ μαζί με τις αμφέτες και να γράφει σαν μανιακός για την επόμενη διετία, βλέποντας μια σχετική επιτυχία με δύο από τα μυθιστορήματα του να προτείνονται για Nebula το 1965 (“Dr. Bloodmoney, or How We Got Along After the Bomb” και “The Three Stigmata of Palmer Eldritch“).

Το πως καρφώθηκε στον Dick να γράψει το Three Stigmata, όπως και το ίδιο το βιβλίο, είναι επίσης ενδιαφέρουσες ιστορίες. Πιθανολογείται πως το έναυσμα του για αυτό το βιβλίο ήταν από τις πρώτες μεγάλες μεταφυσικές ψυχώσεις, που απέκτησε κατά την διάρκεια της ζωής του, αλλά όπως και να έχει, άκου τι έγινε:

Μια μέρα του 1963 ο Philip είπε να βγει για έναν περίπατο και (τι το ήθελε) σήκωσε το τζερβέλο του προς τον ουρανό, και είδε ένα “μοχθηρό πρόσωπο με σκιστά μάτια” να τον κοιτάζει. Αυτό το πρόσωπο τον κυνηγούσε για καιρό σε οράματα και εφιάλτες και ο Dick το ερμήνευσε ως manifestation του εντροπικού κακού που διέπει τον κόσμο. Και μετά αποφάσισε να γράψει για αυτό το εντροπικό κακό.

Έτσι το Three Stigmata of Palmer Eldritch, εξελίσσεται σε ένα όχι πολύ μακρινό δυστοπικό μέλλον, που η θερμοκρασία του πλανήτη έχει ανέβει σε επικίνδυνα επίπεδα, με αποτέλεσμα κανείς να μην κυκλοφορεί έξω κατά την διάρκεια της μέρας, οι λεφτάδες του πλανήτη πηγαίνουν για διακοπές στην Ανταρκτική και κάνουν μια θεραπεία ονόματι “E-therapy” (evolution therapy) για να την παλέψουν σε αυτές τις συνθήκες, ενώ τα φτωχαδάκια είναι αναγκασμένα να μετοικίσουν σε άλλους πλανήτες του ηλιακού συστήματος.

Μόνο που η ζωή έξω από την Γη είναι ένα κάτιτις βάρβαρη και δυσάρεστη. Όμως υπάρχει λύση και για αυτό! Say hello to Perky Pat Layouts! Μινιατούρες γήινων σκηνικών αλά Barbie στα οποία για να νιώσουν πως ζουν οι άνθρωποι κατεβάζουν ένα ντρόγκυ με το όνομα Can-D το οποίο παρασκευάζει και πουλά παράνομα η ίδια εταιρεία που λανσάρει και την Perky Pat.

Όλα γλυκά και δυστοπικά ως εδώ, έχει και άλλο όμως! Ένας τύπος με το όνομα Palmer Eldritch αποφασίζει να λανσάρει το δικό του ναρκωτικό, το Chew-Z το οποίο όπως ισχυρίζεται, είναι μακράν καλύτερο από το Can-D, αφού δεν χρειάζεσαι τα Layouts της Perky Pat για να ψυχεδελιαστείς, αλλά δημιουργείς το δικό σου κόσμο. Η συνέχεια στο βιβλίο, πολύ σε spoiler-ιασα ως τώρα. Πριν κλείσουμε αυτό το θέμα όμως να σου σφυρίξω και κάτι ακόμα :Το Three Stigmata of Palmer Eldritch αποτέλεσε μία από τις κύριες πηγές έμπνευσης των αδερφών Wachowski για το… Matrix.

Συνεχίζοντας με την ζωή του Philip, το 1966 παντρεύτηκε για τέταρτη φορά (κάποιοι άνθρωποι δεν μαθαίνουν ποτέ από τα λάθη τους) τη Nancy Hackett. Τον επόμενο χρόνο απέκτησαν μαζί μια κόρη, την Isolde Freya Dick. Το 1970, εγκατέλειψε σύζυγο και κόρη, ενώ το 1972 ήρθε η ολοκληρωτική διάλυση του γάμου του. Ο Dick μετά από αυτό πέρασε ακόμα μια μεγάλη περίοδο μαυρίλας, συνέχισε να κατεβάζει speed με τη σέσουλα και οι φήμες τον ήθελαν να “πέφτει” στο LSD.

Κατά τον ίδιο, όλη αυτή η ιστορία με το LSD ήταν βρώμα την οποία έβγαλε ο Harlan Ellison προλογίζοντας ένα διήγημα του Dick, ενώ ταυτόχρονα θεωρεί πως αυτή η προβοκάτσια περί LSD τον απέτρεψε από το να κάνει άλμα από το περιθώριο στην mainstream λογοτεχνία.

Πέρα από τον Dick όμως, που από όσο καταλαβαίνεις ήταν κάπως πειραγμένος και ίσως δεν μπορείς να τον πάρεις στα σοβαρά, o Ray Nelson, φίλος του Dick, και εξίσου συγγραφέας, εξομολογείται πως ο Dick κατά την διάρκεια της ζωής του πήρε μόνο δύο φορές LSD το οποίο του το έδωσε ο ίδιος ο Nelson — τώρα δεν ξέρω αν μπορείς να πάρεις και αυτόν στα σοβαρά βέβαια, αλλά αυτό είναι δικό σου θέμα.

Το 1975 ήρθε λίγο να απαλύνει τον πόνο του, η διάκριση του βιβλίου του “Flow My Tears, The Policeman Said“, το οποίο προτάθηκε για Nebula, Hugo και Locus και εν τέλει βραβεύτηκε με το John W. Cambell Award. Βέβαια αυτό δεν θα το έσωζε το παλικάρι μας αφού είχε αρχίσει ήδη να το “χάνει”. Να βλέπει οράματα, να τρώει μπιέλα με τον χριστιανισμό, να νομίζει πως είναι μετενσάρκωση κάποιου χριστιανού με το όνομα Θωμάς που εκτελέστηκε τα πρωτοχριστιανικά χρόνια από τους Ρωμαίους, ότι έφαγε καταληψία από το πνεύμα του προφήτη Ηλία και άλλες τέτοιες ιστορίες για τα σίδερα.

Α, ξέχασα να σου αναφέρω πως το 1973 ξανά παντρεύτηκε την Leslie “Tessa” Busby, στα καπάκια απέκτησαν ένα γιο, τον Christopher Kenneth Dick και τέσσερα χρόνια μετά διέλυσαν το γαμήλιο πανηγύρι τους. Από εκείνο το σημείο ο Dick συνειδητοποίησε πως “μοναχός σου χόρευε και όσο θέλεις πήδα” και αποφάσισε με χρονοκαθυστέρηση δεκαετιών πως δεν του πάει ο έγγαμος βίος.

Έτσι μπακούρης, ήρεμος και θρησκευτικά βαρεμένος συνέχισε να γράφει, ενώ καβάτζωσε το British Science Fiction Award του 1978 με το βιβλίο του “A Scanner Darkly” – το οποίο γυρίστηκε και σε animation με την τεχνική του rotoscoping.

Δύο χρόνια αργότερα έκανε την κίνηση που θα τον δαφνοστεφάνωνε στο mainstream κοινό: δέχτηκε να γίνει adaption του βιβλίου του “Do Androids Dream of the Electric Sheep?” σε ταινία, από τον Ridley Scott. Ναι, για το Blade Runner μιλάμε. Η όλη φάση τον άγχωσε πολύ, ήρθε σε αρκετές φορές σε διαπληκτισμό με τον Scott, αλλά ξέρεις πως είναι αυτά, η δόξα θέλει θυσίες. Το άγχος όμως, μαζί με τις αυτοκαταστροφικές του συνήθειες έκαναν την θυσία ένα λίγο πιο χοντρή. Τον Φεβρουάριο του 1982 έπαθε εγκεφαλικό και λιγότερο από ένα μήνα μετέπειτα, στις 2 Μαρτίου απεβίωσε από καρδιακή ανεπάρκεια. Ω η ειρωνεία!

Ένα τετράμηνο μετά βγήκε στις κινηματογραφικές αίθουσες το Blade Runner , το οποίο μεν, δεν έκανε τον εμπορικό πάταγο που αναμενόταν λόγω sci-fi θερινής φρενίτιδας (βγήκε την ίδια περίοδο με” Star Trek 2″, “The Thing”, “E.T.”) και προκάλεσε κάποιες αρνητικές αντιδράσεις από κριτικούς, όμως αγαπήθηκε από το κοινό, πήρε 7 βραβεία και προτάθηκε για άλλα 15. Αν ο Dick δεν την είχε κάνει σε τόσο κακό timing και τα είχε ζήσει όλα αυτά, θαρρώ θα ήταν χαρούμενος.

Παρεμπιπτόντως ένα χρόνο μετά τον θάνατο του, o Thomas Disch και μερικά ακόμη παλικάρια ίδρυσαν ένα θεσμό βράβευσης βιβλίων προς τιμήν του. Ταρατατζούμ-ταρατατζούμ Philip K. Dick Award! Το εν λόγω βραβείο υπάρχει ακόμα και σήμερα και δίνεται στο καλύτερο sci-fi paperback της χρονιάς (ναι, μόνο σε paperbacks!) ενώ το πανηγύρι της απονομής γίνεται στο Norwescon, ένα από τα μεγαλύτερα sci-fi και epic fantasy conventions των ΗΠΑ. Και άλλες τιμές ο δικός μας…

Όπως και να έχει, ο κύριος πέρα από την αυτοκαταστροφική και παλαβιασμένη συμπεριφορά του υπήρξε ένας άξιος εκπρόσωπος της sci-fi λογοτεχνίας, ιδιαίτερος και σκοτεινός, σε αντίθεση με τους μπλιμπλικιασμένους επικόφρονες σύγχρονους του, και άφησε πίσω του ένα αρκετά ογκώδες έργο, το οποίο αξίζει να διαβαστεί.

Το ξέρω όμως πως για εσένα οι ταινίες είναι πιο εύκολο μέσο μάτια μου, αλλά ψήσου στην παραλία αντί για το netbook / iPad / άλλο μέσο αποχαύνωσης σου να πάρεις να διαβάσεις Dick φέτος το καλοκαίρι. Οριτζινάλε πράμα που ακόμα σπαρταράει και θα σε εθίσει σαν αμφέτα. Τι κάθεσαι και με κοιτάς ακόμη; Βουρ να χαλάσεις φράγκα και εγκεφαλοκύτταρα για την πάρτη του!

…Και για να μην το ξεχάσω πάρε και παρουσίαση μη sci-fi βιβλίου του Dick, δια χειρός Μάκη πριν φύγεις.