Συμβόλαιο με το Θεό: Το πρώτο (περίπου) graphic novel

Συμβόλαιο με το Θεό: Το πρώτο (περίπου) graphic novel
A Contract with God

Περίπου — ναι, περίπου. Παρότι το αριστουργηματικό, σπονδυλωτό κόμικ του θρυλικού Will Eisner δεν είναι εκείνο που βαφτίστηκε πρώτο graphic novel (τα πρωτεία ανήκουν στο “The First Kingdom” του 1974, γραμμένο από τον Jack Katz, αν και ο όρος χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά σε ένα γράμμα του καρτουνίστα Richard Kyle), είναι αυτό που όρισε το νέο είδος.

Αυτό που έστειλε σήματα καπνού προς όλα τα σημεία του ορίζοντα και έβαλε τις βάσεις για όλα όσα ακολούθησαν και μπήκαν κάτω από την προστατευτική ομπρέλα του όρου, που έκανε τα κεφάλια εκατομμυρίων ανθρώπων που θωρούσαν τα κόμικ μια -ούτε καν- τέχνη που προοριζόταν για παιδιά και εφήβους να γυρίσουν τα κεφάλια τους προς τα έργα και τους δημιουργούς αυτού του μπάσταρδου παιδιού της λογοτεχνίας και των εικόνων και να το βάλουν μια και καλή στην οικογένεια των «σοβαρών» αναγνωσμάτων. Καλή δουλειά Will.

Στο «Συμβόλαιο με το Θεό» ξεχάστε τις μυθολογίες του Moore και του Gaiman, μην περιμένετε τα φανταστικά θεμέλια του Morrison και του Willigham ή ακόμα τον εναλλακτικό ρεαλισμό του Spiegelman. Οι ιστορίες του Eisner απομυζούν την πραγματικότητα. Ήρωές του είναι οι καταραμένοι των πόλεων και της καθημερινότητάς τους, οι αποξενωμένοι, οι προβληματικοί, εκείνοι που στη μάχη με τη ζωή είναι ήδη χαμένοι.

Στην πρώτη από τις τέσσερις ιστορίες, σ’ εκείνη που δίνει και το όνομα της σε ολόκληρη τη συλλογή, ένας νεαρός θρησκόληπτος Ιουδαίος συνάπτει στη γενέτειρα Ρωσία ένα συμβόλαιο με το Θεό (δηλαδή εκείνος, μοναχός του, βάζει και την υπογραφή για το θεό). Μετακομίζει στη Νέα Υόρκη και ανακαλύπτει στην πόρτα του διαμερίσματός του ένα μωρό και αποφασίζει να το υιοθετήσει. Όταν το κοριτσάκι πεθάνει από μια ξαφνική αρρώστια, αποφασίζει πως ο Θεός παραβίασε το συμβόλαιο και οργίζεται μαζί του.

Στην επόμενη, ένας νεαρός άντρας ανακαλύπτει στο στενό ενός δρόμου μια ηλικιωμένη τραγουδίστρια της όπερας, ξεπεσμένη και ρακένδυτη. Αποφασίζει να εκμεταλλευτεί τη φωνή της για προσωπικό κέρδος, όμως τα πράγματα δεν πάνε καθόλου όπως τα θέλει.

Στην τρίτη ιστορία, ο αντισημίτης επιστάτης της πολυκατοικίας (που παίζει κεντρικό ρόλο σε όλες τις ιστορίες) πέφτει θύμα ενός μικρού κοριτσιού με πολύ διεστραμμένο μυαλό που τον οδηγεί στην απονενοημένη πράξη.

Στην τελευταία ιστορία, οι ένοικοι των διαμερισμάτων της γνωστής μας πολυκατοικίας φεύγουν για διακοπές και διάφορα γεγονότα θα διασταυρώσουν τις ζωές χαρακτήρων, ο έρωτας και το ψέμα θα συνάψουν τη δική τους σχέση δημιουργώντας και χωρίζοντας ζευγάρια.

Αν και το «Συμβόλαιο με το Θεό» γράφτηκε το 1978, έχει μια μυρωδιά των δεκαετιών στις ΗΠΑ πριν ή λίγο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν υπάρχει κανένα Αμερικάνικο Όνειρο, δεν υπάρχει κυνήγι της ευτυχίας — ίσως μόνο για ελάχιστες στιγμές μέχρι να σκάσεις με δύναμη στο πεζοδρόμιο από μεγάλο ύψος. Το μόνο που υπάρχει είναι ο αγώνας για επιβίωση.

Ήρωές του Will Eisner στο “Συμβόλαιο με το Θεό” είναι οι καταραμένοι των πόλεων και της καθημερινότητάς τους, οι αποξενωμένοι, οι προβληματικοί, εκείνοι που στη μάχη με τη ζωή είναι ήδη χαμένοι. Οι ιστορίες του απομυζούν την πραγματικότητα.

Το ασπρόμαυρο, γεμάτο σκιές σχέδιο του Eisner ρίχνει βαρύ το πέπλο του πάνω από τους ήρωές του και τους αναγνώστες του. Δεν μπορούμε να μπούμε στη συζήτηση για το αν είναι άσπλαχνος με τους χαρακτήρες του ο δημιουργός τους: ο Eisner είναι ο παρατηρητής ενός κόσμου σε παρακμή. Καταγραφέας της Ιστορίας και των ιστοριών.

Το «Συμβόλαιο με το Θεό» λατρεύτηκε από κομίστες και συγγραφείς. Ο Vonnegut το εξύμνησε, ο John Updike θεωρούσε πως όσα χρόνια κι αν περάσουν, το έργο του Eisner θα είναι πάντα μπροστά από την εποχή του. Ναι, σε πολλούς μπορεί να φαίνεται κάπως ξεπερασμένη πια η πρώτη ύλη, είναι όμως σα να μειώνουμε την αξία του «Πολίτη Καίην» σε σχέση με την κινηματογραφική ιστορία. Απλά δεν γίνεται.

Αν υπάρχουν καμιά δεκαριά θεμέλια που κράτησαν την Ένατη τέχνη όρθια και βοήθησαν να χτιστούν και μερικοί όροφοι παραπάνω, το «Συμβόλαιο με το Θεό» είναι σίγουρα ένα από αυτά. Η μαγεία του δεν έχει ξεφτίσει και οι ιστορίες του είναι σήμερα, περισσότερο από ποτέ, επίκαιρες με ανατριχιαστικό τρόπο.